Chào các em học sinh lớp 7 thân mến! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học Ngữ Văn hôm nay. Bài tập chúng ta sẽ cùng nhau phân tích phương thức biểu đạt của tiếng gà trưa. Đây là một nội dung quen thuộc trong chương trình Ngữ Văn lớp 7, đặc biệt là với văn bản “Tiếng gà trưa” của Xuân Quỳnh. Dù các em học theo bộ sách Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo hay Cánh diều thì kỹ năng nhận diện phương thức biểu đạt vẫn là kiến thức cốt lõi.
Chúng ta sẽ cùng nhau đi từng bước một để giải quyết bài tập này nhé.

Bước 1: Đọc kỹ văn bản và xác định nội dung chính của đoạn trích hoặc bài thơ nói về tiếng gà trưa.
Để xác định phương thức biểu đạt, trước hết chúng ta cần hiểu rõ văn bản đang nói về điều gì. “Tiếng gà trưa” không chỉ đơn thuần là âm thanh mà nó gợi lên những kỷ niệm, tình cảm sâu lắng trong lòng người.

Bước 2: Nhận diện các yếu tố ngôn ngữ trong văn bản để tìm ra phương thức biểu đạt chủ đạo.
Chúng ta sẽ chú ý đến các yếu tố sau:

• Ngôn ngữ miêu tả: Có các hình ảnh, chi tiết, màu sắc, âm thanh,… được miêu tả sinh động không?
• Ngôn ngữ tự sự: Có câu chuyện, diễn biến sự việc, nhân vật,… được kể lại không?
• Ngôn ngữ biểu cảm: Có những từ ngữ, câu văn thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng của nhân vật không?
• Ngôn ngữ nghị luận: Có các lập luận, lý lẽ, dẫn chứng để thuyết phục người đọc không?
• Ngôn ngữ hành chính – công vụ: Văn bản có mang tính chất thông báo, mệnh lệnh, quy định hành chính không?

Lý do
Việc phân tích các yếu tố ngôn ngữ này giúp chúng ta nhận diện được “tính chất” chủ đạo của văn bản. Mỗi yếu tố ngôn ngữ sẽ phù hợp với một phương thức biểu đạt nhất định.

Bước 3: Phân tích cụ thể văn bản “Tiếng gà trưa”.
Trong bài thơ “Tiếng gà trưa”, tiếng gà không chỉ là một âm thanh mà nó khơi gợi cả một bầu trời kỷ niệm tuổi thơ gắn bó với bà.

• Yếu tố miêu tả: Tiếng gà được miêu tả với âm thanh trong trẻo, vang vọng “Gà bao nhiêu con / không sao đếm xuể / Gà bao nhiêu tiếng / bỗng dưng trong trẻo /…”
• Yếu tố tự sự: Bài thơ có những đoạn hồi tưởng về tuổi thơ bên bà, những kỷ niệm được gợi lại khi nghe tiếng gà.
• Yếu tố biểu cảm: Đây là yếu tố nổi bật nhất. Toàn bộ bài thơ là dòng tâm trạng, cảm xúc nhớ thương bà, nhớ về những kỷ niệm đẹp đẽ, sự xúc động nghẹn ngào khi nghe tiếng gà. Các từ ngữ như “nhớ”, “yêu”, “xúc động”, “thương”… thể hiện rõ điều này.

Bước 4: Kết luận phương thức biểu đạt của tiếng gà trưa.
Dựa trên phân tích ở Bước 3, chúng ta thấy rằng văn bản “Tiếng gà trưa” chủ yếu sử dụng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, tâm trạng của nhân vật trữ tình trước âm thanh quen thuộc gợi nhớ về quá khứ. Do đó, phương thức biểu đạt chính của tiếng gà trưa (trong văn bản này) là phương thức biểu cảm.

Giải thích lý do:
Phương thức biểu cảm là phương thức dùng ngôn ngữ để thể hiện trực tiếp hoặc gián tiếp những rung động tình cảm, tâm tư, cảm xúc của con người trước thế giới xung quanh, trước cuộc sống và trước những sự vật, hiện tượng. Trong “Tiếng gà trưa”, âm thanh của tiếng gà là yếu tố khơi nguồn cho những rung động tình cảm sâu sắc về tình bà cháu, về tuổi thơ. Các hình ảnh, chi tiết trong bài đều được nhìn qua lăng kính của cảm xúc, khiến cho tiếng gà trở nên ý nghĩa và lay động lòng người.

Hy vọng với cách giải chi tiết này, các em đã nắm vững được phương pháp xác định phương thức biểu đạt của một văn bản. Đây là một kỹ năng quan trọng giúp các em hiểu sâu sắc hơn nội dung và nghệ thuật của tác phẩm văn học. Chúc các em học tốt!