Cô sẽ hướng dẫn các em từng bước một nhé.

Bước 1: Đọc kỹ và cảm nhận bài thơ.
Các em hãy đọc đi đọc lại đoạn thơ này, cố gắng hình dung ra khung cảnh, hình ảnh mà tác giả đang miêu tả.
Khi bóng hoàng hôn buông phủ
Nhọc nhằn đêm vắng cô liêu
Xác xơ, bên thềm trăng rụng
Nhớ ơi! Ơi nhớ – rất nhiều.

Tháng năm xoay vòng quay quắt
Cha già mỏi gối canh thâu
Thương con – phương trời xa lắc
Tuyết sương pha trộn mái đầu.

Cha ơi! Hãy chờ con nhé!
Một ngày con sẽ về thăm
Cho Cha không còn ngóng đợi
Và con quên hết thăng trầm.

Bước 2: Tìm hiểu khái niệm “từ tượng hình”.
Trong chương trình Ngữ Văn, chúng ta đã học về các biện pháp tu từ. Từ tượng hình là những từ ngữ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật, con người, cảnh vật một cách cụ thể, sinh động, làm cho người đọc, người nghe dễ dàng hình dung ra. Chúng ta có thể tưởng tượng như đang vẽ ra một bức tranh bằng lời vậy đó.

Bước 3: Lần lượt phân tích từng câu thơ để tìm từ tượng hình.

* Câu thơ đầu tiên: “Khi bóng hoàng hôn buông phủ”
Từ “buông phủ” ở đây gợi tả sự lan tỏa, bao trùm của ánh sáng hoàng hôn. Nó gợi cho ta một hình ảnh về mặt trời đang lặn dần, phủ một lớp ánh sáng vàng cam lên cảnh vật. Đây có thể coi là một từ gợi tả hình ảnh.

* Câu thơ thứ hai: “Nhọc nhằn đêm vắng cô liêu”
Từ “nhọc nhằn” diễn tả sự vất vả, mệt mỏi. Tuy không trực tiếp vẽ ra dáng vẻ, nhưng nó gợi lên trạng thái của con người hoặc sự vật đang chịu đựng sự khó khăn, gian khổ. “Cô liêu” gợi tả sự vắng vẻ, đơn độc, gợi hình ảnh về một không gian trống trải, buồn tẻ.

* Câu thơ thứ ba: “Xác xơ, bên thềm trăng rụng”
“Xác xơ” là một từ rất hay. Nó gợi tả hình ảnh tiêu điều, hoang vắng, không còn sức sống, như cây cối trụi lá vào mùa đông vậy. “Trăng rụng” là một hình ảnh thơ mộng, gợi tả ánh trăng rơi xuống, như những giọt ngọc, hay như một dải lụa bạc vắt ngang bầu trời đêm. Nó gợi tả một khung cảnh đêm thanh vắng, huyền ảo.

* Câu thơ thứ tư: “Nhớ ơi! Ơi nhớ – rất nhiều.”
Ở đây không có từ tượng hình rõ rệt, chủ yếu là từ thể hiện cảm xúc.

* Câu thơ thứ năm: “Tháng năm xoay vòng quay quắt”
“Xoay vòng quay quắt” là một cụm từ diễn tả thời gian trôi đi nhanh chóng, liên tục, không ngừng nghỉ, có phần khắc nghiệt. Nó gợi hình ảnh vòng quay không dứt, đôi khi gây cảm giác khó chịu, mệt mỏi.

* Câu thơ thứ sáu: “Cha già mỏi gối canh thâu”
“Mỏi gối” là một từ miêu tả trực tiếp dáng vẻ của sự mệt mỏi, hình dung ra đôi chân đã phải đứng, phải đi lại nhiều, đến nỗi đầu gối cũng mỏi nhừ. “Canh thâu” gợi tả thời gian đêm khuya, qua nhiều canh, càng làm tăng thêm sự vất vả.

* Câu thơ thứ bảy: “Thương con – phương trời xa lắc”
“Xa lắc” là một từ tượng thanh tượng hình, diễn tả sự cách trở, xa xôi về địa lý, gợi hình ảnh một khoảng cách rất lớn.

* Câu thơ thứ tám: “Tuyết sương pha trộn mái đầu.”
“Tuyết sương” ở đây không phải là tuyết và sương thực tế, mà là một hình ảnh ẩn dụ cho sự già nua, bạc trắng đi của mái tóc do tuổi tác và những vất vả. “Pha trộn” gợi tả sự xen lẫn, hòa quyện, làm cho mái tóc không còn đen nhánh nữa.

* Các câu thơ còn lại: “Cha ơi! Hãy chờ con nhé! / Một ngày con sẽ về thăm / Cho Cha không còn ngóng đợi / Và con quên hết thăng trầm.”
Những câu này chủ yếu diễn tả mong muốn, lời hứa và cảm xúc, không có từ tượng hình rõ nét.

Bước 4: Tổng hợp và liệt kê các từ tượng hình.
Sau khi phân tích, cô nhận thấy những từ ngữ sau đây đã gợi tả hình ảnh rất sinh động, đó chính là các từ tượng hình trong bài thơ:

• buông phủ
• xác xơ
• trăng rụng
• xoay vòng quay quắt
• mỏi gối
• xa lắc

Đây là những từ ngữ giúp cho đoạn thơ trở nên giàu sức gợi, giúp chúng ta hình dung rõ hơn về cảnh vật, trạng thái và tâm trạng của nhân vật trữ tình. Các em thấy đó, việc tìm từ tượng hình cũng giống như việc chúng ta quan sát thế giới xung quanh và dùng lời lẽ để miêu tả lại thật sinh động vậy.

Các em về nhà xem lại bài và cố gắng tìm thêm những ví dụ khác nhé. Cô tin rằng với sự chăm chỉ, các em sẽ ngày càng giỏi hơn môn Văn.