Sáng nay trời đổ mưa rào Nắng trong trái chín ngọt ngào bay hương Cả đời đi gió …

Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau giải một bài tập Ngữ Văn thú vị và ý nghĩa về tình mẫu tử, dựa trên đoạn trích thơ của nhà thơ Trần Đăng Khoa nhé.

Các em hãy đọc kĩ đề bài và đoạn trích, sau đó chúng ta sẽ cùng phân tích từng câu hỏi một cách tỉ mỉ.

• Phân tích: Để biết lời thơ là của ai, chúng ta cần đọc kĩ các từ ngữ xưng hô và nội dung thể hiện trong đoạn trích. Trong bài thơ, chúng ta thấy có các từ như “con”, “mẹ”. Người nói kể về việc “con” chăm sóc “mẹ” (“Mẹ vui, con có quản gì / Ngâm thơ, kể chuyện rồi thì múa ca / Rồi con diễn kịch giữa nhà”). Điều này cho thấy người nói là một người con, đang thể hiện tình cảm của mình dành cho mẹ.
• Trả lời: Đoạn trích là lời của người con (hoặc đứa trẻ).
• Lý do: Dựa vào các đại từ xưng hô “con”, “mẹ” và nội dung thể hiện tình cảm yêu thương, sự chăm sóc của một người con dành cho mẹ.

• Phân tích: Các phương thức biểu đạt mà chúng ta đã học bao gồm: tự sự (kể chuyện), miêu tả (vẽ ra cảnh vật, con người), biểu cảm (bộc lộ cảm xúc), thuyết minh (giới thiệu, giải thích), nghị luận (trình bày ý kiến, lí lẽ), hành chính-công vụ.
  
  Đoạn thơ này không tập trung kể một câu chuyện cụ thể nào, cũng không đi sâu miêu tả chi tiết cảnh vật hay người mẹ. Mà xuyên suốt đoạn trích, chúng ta thấy rõ những cảm xúc thương yêu, lo lắng, biết ơn của người con dành cho mẹ (“Vì con mẹ khổ đủ điều”, “Cầu mong mẹ khỏe dần dần”, “Mẹ là đất nước, tháng ngày của con”). Chính những cảm xúc này là điều được thể hiện rõ nét nhất.
• Trả lời: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là biểu cảm.
• Lý do: Đoạn trích tập trung thể hiện tình cảm yêu thương sâu sắc, lòng biết ơn và sự lo lắng của người con dành cho mẹ.

• Phân tích: “Gió” và “sương” là những hiện tượng thời tiết tự nhiên. Gió có thể mạnh, sương thì lạnh lẽo, ẩm ướt. Chúng ta thường thấy những người làm việc vất vả ngoài trời phải “dãi nắng dầm mưa”, “chịu gió chịu sương”.

• Phân tích: Khi nói “Cả đời đi gió, đi sương” có nghĩa là cả cuộc đời đó phải trải qua nhiều vất vả, khó khăn, thử thách, phải lam lũ, cực nhọc để nuôi con, lo toan cho gia đình. Đây là một cách nói ẩn dụ, khái quát về sự hi sinh, chịu đựng của người mẹ.
• Trả lời: Hình ảnh “gió, sương” trong câu thơ “Cả đời đi gió, đi sương” diễn tả cuộc đời vất vả, đầy gian truân, khó khăn, phải trải qua nhiều thử thách, chịu đựng nhiều khổ cực của người mẹ.
• Lý do: “Gió sương” là hình ảnh gợi tả sự khắc nghiệt của thời tiết, thường được dùng để chỉ những công việc khó nhọc, phải dãi dầu nắng mưa, từ đó ẩn dụ cho những vất vả, lo toan trong cuộc đời người mẹ.

• Phân tích: Hai câu thơ cuối là:
  
  “Rồi ra đọc sách, cấy cày
  
  Mẹ là đất nước, tháng ngày của con”

• Phân tích:
  
  – Câu “Rồi ra đọc sách, cấy cày” nói về ước mơ mẹ khỏe mạnh, có thể làm những việc bình dị. Câu này không có biện pháp tu từ đặc biệt nổi bật.
  
  – Câu “Mẹ là đất nước, tháng ngày của con” là câu có biện pháp tu từ rõ nét nhất. Ở đây, người mẹ được so sánh một cách trực tiếp với “đất nước” và “tháng ngày của con” thông qua từ “là”. Người mẹ không chỉ giống như đất nước mà chính là đất nước, chính là toàn bộ cuộc đời của con.

• Trả lời: Biện pháp tu từ chính được sử dụng trong hai câu thơ cuối, đặc biệt là câu thơ “Mẹ là đất nước, tháng ngày của con”, là so sánh (hoặc có thể gọi là so sánh ngầm/ẩn dụ).
• Lý do: Biện pháp so sánh này không dùng từ so sánh như “như”, “tựa” mà dùng từ “là”, tạo nên một sự khẳng định mạnh mẽ, tuyệt đối về vai trò và ý nghĩa thiêng liêng, to lớn của người mẹ đối với cuộc đời của người con. Mẹ không chỉ quan trọng mà chính là tất cả, là quê hương, là cả cuộc đời, tương lai của con. Việc so sánh mẹ với “đất nước” (một khái niệm lớn lao, thiêng liêng) và “tháng ngày của con” (toàn bộ thời gian, cuộc đời của con) đã làm nổi bật tình yêu và sự biết ơn vô hạn của người con.

• Phân tích:
  
  – Đoạn thơ mở đầu bằng cảnh mẹ ốm, đang “lần giường tập đi”.
  
  – Người con thể hiện tình yêu thương bằng cách làm đủ mọi việc để mẹ vui (“ngâm thơ, kể chuyện, múa ca, diễn kịch”).
  
  – Người con cảm nhận được sự vất vả, hy sinh của mẹ (“Cả đời đi gió đi sương”, “đã nhiều nếp nhăn”).
  
  – Người con mong mẹ khỏe mạnh (“Cầu mong mẹ khỏe dần dần / Ngày ăn ngon miệng, đêm nằm ngủ say”).
  
  – Khẳng định vai trò to lớn, thiêng liêng của mẹ (“Mẹ là đất nước, tháng ngày của con”).

• Trả lời: Nội dung chính của đoạn trích là thể hiện sâu sắc tình yêu thương, lòng hiếu thảo và sự quan tâm của người con dành cho mẹ. Đồng thời, đoạn thơ còn ca ngợi sự hi sinh, vất vả của người mẹ và bày tỏ ước mong mẹ sớm bình phục, luôn khỏe mạnh để người con có thể chăm sóc, đền đáp công ơn. Qua đó, đoạn thơ khẳng định vai trò vô cùng to lớn và thiêng liêng của người mẹ đối với cuộc đời người con.
• Lý do: Nội dung chính là ý nghĩa bao trùm, tổng quát nhất mà đoạn thơ muốn gửi gắm, thể hiện xuyên suốt qua các câu thơ kể về hoàn cảnh của mẹ, hành động của con và tình cảm của con.

Cô hy vọng với phần hướng dẫn chi tiết này, các em sẽ hiểu bài và làm tốt hơn trong các bài tập tương tự nhé!