Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích một đoạn văn rất hay, sâu sắc về ý nghĩa của việc học và vai trò của người học sinh trong xã hội. Cô/Thầy sẽ hướng dẫn các em từng bước để giải quyết yêu cầu của đề bài.

Bước 1: Đọc kỹ và hiểu yêu cầu của đề bài

Đề bài yêu cầu chúng ta xác định “phương thức biểu đạt chính” của đoạn văn. Để làm được điều này, chúng ta cần hiểu rõ các phương thức biểu đạt trong văn nghị luận và cách nhận biết chúng trong từng đoạn văn cụ thể.

Bước 2: Ôn lại các phương thức biểu đạt

Trong chương trình Ngữ Văn lớp 9, các em đã được học về các phương thức biểu đạt chính như:
* Tự sự: Kể lại một chuỗi sự kiện có liên quan với nhau, thường có nhân vật, diễn biến, kết thúc.
* Miêu tả: Tái hiện lại đặc điểm, tính chất của sự vật, hiện tượng, con người bằng những từ ngữ gợi hình, gợi cảm.
* Biểu cảm: Bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của người viết hoặc nhân vật trữ tình đối với một sự vật, hiện tượng nào đó.
* Nghị luận: Trình bày tư tưởng, quan điểm, chủ kiến của mình bằng cách đưa ra lí lẽ, dẫn chứng để thuyết phục người đọc, người nghe.
* Thuyết minh: Cung cấp thông tin, tri thức về một vấn đề nào đó một cách khách quan, khoa học.
* Hành chính – Công vụ: Thường dùng trong các văn bản hành chính, công văn, thông báo,…

Bước 3: Đọc kỹ đoạn văn và xác định nội dung chính

Chúng ta hãy cùng đọc lại đoạn văn:

“Thầy năm nay đã 79 tuổi. Thầy được cắp sách đến trường liên tục từ cấp 1, cấp 2, cấp 3, rồi Đại Học, sau Đại Học, nghiên cứu sinh và lấy bằng Tiến sĩ … Và bây giờ khi nhìn lại cuộc đời đã qua của mình, Thầy phải thừa nhận rằng những điều mình đã được học ở trường thực ra không phải là toàn là những bảo bối, cũng không phải là những cẩm nang thần diệu giúp cho thầy bước vào cuộc sống đời thường, một thực tế rất sôi động, đầy cơ hội và cạm bẫy …, trong đó cái đúng, cái sai, cái thiện, cái ác nhiều khi khó phân định rõ ràng. Bởi vì hồi bấy giờ nhà trường chỉ truyền thụ những kiến thức thuần túy sách vở, ít gắn liền với đời sống xã hội ngoài nhà trường (…)
Bởi vậy với tư cách là một thầy giáo nhiều tuổi nghề và nhiều tuổi đời, thầy muốn nhắn nhủ với các em rằng: Biển học là mênh mông, trong đó sách vở tuy quan trọng nhưng cũng chỉ là những vùng biển gần bờ mà thôi. Nền giáo dục của chúng ta đang bắt đầu đổi mới theo xu hướng tiến bộ hơn, tích cực hơn, theo đó học sinh muốn thành đạt thì ngoài những kiến thức sách vở, họ còn phải thành thạo các kĩ năng xã hội, kĩ năng sống để phát triển toàn diện, họ cần phải được trang bị các giá trị chuẩn mực về tính cách, phẩm chất và những đạo đức tốt đẹp (…).
Bên cạnh những niềm vui, đôi lúc thầy vẫn thoáng gặp những hiện tượng đáng buồn. Đó là khi thầy trông thấy một em nào đó vô tư vứt rác không đúng chỗ , đó là khi trên mặt bàn mới toanh ai đó đã ngang nhiên viết và vẽ bậy, hoặc bôi bẩn bằng kẹo cao su, đó là khi trên mặt tường trắng đẹp bỗng in hằn một dấu chân bẩn thỉu … Những hành động, tuy rất hiếm hoi, nhưng không thể nào chấp nhận đươc, phải nói thẳng đó là những hành động không tử tế. Là một học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, trước hết các em phải là những người tử tế, muốn vậy cần phải học tập và rèn luyện thường xuyên ngay trong thời gian cắp sách tới trường.”

Sau khi đọc, chúng ta thấy đoạn văn có những ý chính sau:
* Tác giả (thầy giáo) nhìn lại quá trình học tập của mình và nhận ra những hạn chế của việc học chỉ dựa vào sách vở.
* Tác giả đưa ra lời nhắn nhủ quan trọng về sự cần thiết của việc trang bị kiến thức sách vở kết hợp với kỹ năng xã hội, kỹ năng sống và các giá trị đạo đức để phát triển toàn diện.
* Tác giả phê phán những hành động thiếu văn minh, thiếu tử tế của một số học sinh và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trở thành người tử tế.

Bước 4: Phân tích từng phần của đoạn văn để xác định phương thức biểu đạt

* Phần đầu: “Thầy năm nay đã 79 tuổi… ngoài nhà trường (…)”
* Tác giả kể về quãng đời học tập của mình (có yếu tố tự sự).
* Tác giả đưa ra nhận xét, đánh giá về nền giáo dục và những gì mình đã học (có yếu tố nghị luận). Tuy nhiên, mục đích chính ở đây là để dẫn dắt đến lời khuyên sau này.

* Phần giữa: “Bởi vậy với tư cách là một thầy giáo nhiều tuổi nghề và nhiều tuổi đời, thầy muốn nhắn nhủ với các em rằng: Biển học là mênh mông… đạo đức tốt đẹp (…).”
* Tác giả trực tiếp đưa ra lời khuyên, lời nhắn nhủ mang tính giáo dục, định hướng cho học sinh.
* Có những lí lẽ để thuyết phục học sinh về sự cần thiết của kỹ năng sống, đạo đức.
* Ngôn ngữ mang tính chất khuyên răn, bày tỏ quan điểm cá nhân một cách sâu sắc.

* Phần cuối: “Bên cạnh những niềm vui, đôi lúc thầy vẫn thoáng gặp những hiện tượng đáng buồn… ngay trong thời gian cắp sách tới trường.”
* Tác giả nêu ra những biểu hiện cụ thể của hành vi không tử tế (có yếu tố miêu tả, nhưng không phải miêu tả để gợi hình, gợi cảm).
* Tác giả bày tỏ thái độ phê phán, lên án những hành vi đó.
* Tác giả đưa ra quan điểm, yêu cầu đối với học sinh về việc phải sống tử tế.

Bước 5: Xác định phương thức biểu đạt chính

Khi xem xét toàn bộ đoạn văn, chúng ta thấy rằng mục đích bao trùm, xuyên suốt của tác giả là muốn truyền đạt một thông điệp, một quan điểm, một lời khuyên nhủ sâu sắc tới người đọc (là các em học sinh). Tác giả dùng kinh nghiệm cá nhân, những nhận xét về thực trạng để làm cơ sở, lí lẽ cho lời khuyên của mình. Các yếu tố tự sự, miêu tả (trong phần cuối) chỉ đóng vai trò bổ trợ, làm rõ cho luận điểm chính.

Vì vậy, phương thức biểu đạt chính của đoạn văn này là Nghị luận.

Kết luận:

Phương thức biểu đạt chính của đoạn văn là Nghị luận.

Cô/Thầy hy vọng với những bước phân tích chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về cách xác định phương thức biểu đạt chính của một văn bản. Hãy luôn giữ tinh thần học hỏi và rèn luyện để trở thành những con người tử tế, có ích cho xã hội nhé!