Chào các em học sinh yêu quý của thầy/cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá những khái niệm quan trọng trong âm nhạc: giọng la thứ, các biến thể của giọng thứ, và mối quan hệ giữa các giọng.

Chúng ta sẽ lần lượt đi qua từng câu hỏi trong đề bài nhé.

Câu hỏi 1: Thế nào là giọng la thứ?

Để hiểu rõ giọng la thứ, trước hết chúng ta cần nắm vững khái niệm về “giọng”. Trong âm nhạc, giọng là một tập hợp các nốt nhạc tuân theo một quy luật nhất định, tạo nên âm hưởng đặc trưng. Giọng được xác định bởi “âm chủ” (nốt gốc) và “tính chất” (trưởng hay thứ).

Bước 1: Xác định âm chủ.
Trong trường hợp này, âm chủ là nốt La.

Bước 2: Xác định tính chất.
“Thứ” ở đây chỉ ra tính chất của giọng. Giọng thứ thường mang sắc thái trầm lắng, buồn man mác, hoặc suy tư hơn so với giọng trưởng.

Bước 3: Xây dựng gam thứ tự nhiên.
Giọng La thứ tự nhiên có các nốt nhạc theo công thức quãng của gam thứ tự nhiên: 1 cung – 1/2 cung – 1 cung – 1 cung – 1/2 cung – 1 cung – 1 cung.
Áp dụng vào âm chủ La, chúng ta có các nốt của giọng La thứ tự nhiên:
La – Si – Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La.

Lý do: Gam thứ tự nhiên được xây dựng dựa trên quan hệ quãng cố định so với âm chủ, tạo nên đặc trưng riêng của giọng thứ.

Vậy, giọng la thứ là giọng có âm chủ là nốt La và mang tính chất thứ. Giọng la thứ tự nhiên là giọng la thứ cơ bản nhất, với các nốt nhạc tuân theo công thức quãng của gam thứ tự nhiên.

Câu hỏi 2: Giọng la thứ hòa thanh khác với giọng la thứ tự nhiên ở chỗ nào?

Bước 1: Nhắc lại cấu trúc giọng la thứ tự nhiên.
Giọng La thứ tự nhiên có các nốt: La – Si – Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La.

Bước 2: Hiểu về giọng thứ hòa thanh.
Giọng thứ hòa thanh được tạo ra để phục vụ cho việc phát triển âm nhạc trong các bản nhạc, đặc biệt là khi cần tạo ra sự “hòa quyện” hoặc “hướng về âm chủ” mạnh mẽ hơn.

Bước 3: So sánh cấu trúc nốt nhạc.
Điểm khác biệt nằm ở bậc VII của gam.
Trong giọng La thứ tự nhiên, bậc VII là nốt Sol.
Trong giọng La thứ hòa thanh, bậc VII được thăng lên nửa cung. Do đó, nốt Sol sẽ trở thành nốt Sol thăng.

Công thức quãng của gam thứ hòa thanh so với âm chủ là: 1 cung – 1/2 cung – 1 cung – 1 cung – 1/2 cung – 1 cung rưỡi – 1/2 cung.

Lý do: Việc thăng bậc VII lên nửa cung (tạo thành nốt Sol thăng) tạo ra một quãng 1 cung rưỡi (Sol thăng đến La) ở cuối gam. Quãng này có tính chất căng, tạo sức hút mạnh mẽ về âm chủ La, làm cho âm nhạc trở nên “hòa quyện” và “hướng về” âm chủ hơn.

Vì vậy, giọng la thứ hòa thanh khác với giọng la thứ tự nhiên ở chỗ bậc VII của gam được thăng lên nửa cung.
Giọng La thứ tự nhiên: La – Si – Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La.
Giọng La thứ hòa thanh: La – Si – Đô – Rê – Mi – Fa – Sol thăng – La.

Câu hỏi 3: Thế nào là giọng song song?

Bước 1: Hiểu khái niệm “giọng song song”.
Giọng song song (hay còn gọi là giọng thứ của giọng trưởng) là hai giọng có chung hóa biểu (cùng số lượng dấu thăng hoặc dấu giáng).

Bước 2: Xác định mối quan hệ về âm chủ.
Âm chủ của giọng thứ song song nằm ở bậc VI của giọng trưởng tương ứng.

Bước 3: Áp dụng với giọng La thứ.
Giọng La thứ là giọng thứ. Chúng ta cần tìm giọng trưởng song song với nó.
Để tìm giọng trưởng song song, chúng ta đi từ âm chủ La của giọng thứ, đếm lên 3 nửa cung (hoặc 1 cung rưỡi).
La -> La thăng -> Si -> Đô.
Vậy, âm chủ của giọng trưởng song song với La thứ là nốt Đô.

Bước 4: Xác định giọng trưởng song song.
Giọng trưởng có âm chủ là Đô chính là giọng Đô trưởng. Giọng Đô trưởng có hóa biểu là 0 dấu thăng, 0 dấu giáng.

Kiểm tra lại: Giọng La thứ tự nhiên có hóa biểu là 1 dấu giáng (nốt Si giáng). Tuy nhiên, khi nói đến “giọng song song”, chúng ta thường ám chỉ đến giọng trưởng có chung hóa biểu với tính chất cơ bản nhất của giọng thứ đó. Giọng La thứ tự nhiên có thể được xem là giọng thứ cơ bản, và giọng trưởng có cùng hóa biểu với nó là giọng Đô trưởng (với 0 dấu). Tuy nhiên, cách hiểu phổ biến và thực tế trong âm nhạc hiện đại thường xét giọng trưởng song song với giọng thứ dựa trên âm chủ và hóa biểu.

Một cách hiểu khác, dựa trên hóa biểu chung nhất:
Giọng La thứ tự nhiên có hóa biểu là 1 dấu giáng (Si giáng). Giọng trưởng có cùng hóa biểu này là giọng Fa trưởng. Nhưng đây không phải là giọng song song theo cách hiểu truyền thống.

Chúng ta quay lại định nghĩa truyền thống: Giọng song song có chung hóa biểu.
Giọng La thứ (tự nhiên): La Si Đô Rê Mi Fa Sol La. Hóa biểu: 0 dấu thăng, 0 dấu giáng (nếu xét là giọng thứ tự nhiên trên thang âm La).
Giọng Đô trưởng: Đô Rê Mi Fa Sol La Si Đô. Hóa biểu: 0 dấu thăng, 0 dấu giáng.
Do đó, giọng La thứ và giọng Đô trưởng là giọng song song. Chúng có chung hóa biểu (không có dấu thăng, dấu giáng).

Lý do: Hai giọng trưởng và thứ có chung hóa biểu được gọi là giọng song song. Âm chủ của giọng thứ song song cách âm chủ của giọng trưởng tương ứng một quãng 1 cung rưỡi đi lên.

Câu hỏi 4: Thế nào là giọng cùng tiến?

Bước 1: Hiểu khái niệm “giọng cùng tiến”.
Giọng cùng tiến (hay còn gọi là giọng thứ cùng bậc) là hai giọng có cùng âm chủ nhưng khác nhau về tính chất (một giọng trưởng và một giọng thứ).

Bước 2: Áp dụng với giọng La thứ.
Giọng La thứ có âm chủ là nốt La.
Giọng thứ có âm chủ là La chính là giọng La thứ mà chúng ta đã tìm hiểu.
Giọng trưởng có âm chủ là La chính là giọng La trưởng.

Bước 3: Xác định mối quan hệ về tính chất.
Giọng La trưởng có các nốt: La – Si – Đô thăng – Rê – Mi – Fa thăng – Sol thăng – La.
(Công thức quãng của gam trưởng: 1 cung – 1 cung – 1/2 cung – 1 cung – 1 cung – 1 cung – 1/2 cung).

Vì vậy, giọng la thứ và giọng la trưởng là giọng cùng tiến. Chúng có cùng âm chủ là nốt La, nhưng khác nhau về tính chất (một giọng thứ và một giọng trưởng).

Lý do: Hai giọng có cùng âm chủ nhưng khác tính chất (trưởng/thứ) được gọi là giọng cùng tiến.

Hy vọng các em đã nắm vững các khái niệm này. Hãy ôn tập thật kỹ để chuẩn bị cho các bài học tiếp theo nhé!