Chào các em học sinh thân mến!

Hôm nay, cô rất vui khi chúng ta cùng nhau khám phá một vấn đề vô cùng thú vị và sâu sắc, đó là “nghệ thuật chân chính”. Đây không chỉ là một khái niệm lý thuyết suông mà còn là kim chỉ nam để chúng ta đánh giá, cảm nhận vẻ đẹp của các tác phẩm văn học nói riêng và nghệ thuật nói chung. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua các bước sau đây nhé!

BƯỚC 1: KHỞI ĐỘNG – NGHỆ THUẬT LÀ GÌ?

Trước khi nói về “chân chính”, chúng ta cần hiểu rõ “nghệ thuật” là gì đã. Các em còn nhớ không, nghệ thuật là một lĩnh vực đặc biệt, nơi con người sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, âm thanh, màu sắc, động tác… để phản ánh cuộc sống, biểu hiện tư tưởng, tình cảm của mình. Nghệ thuật không chỉ đơn thuần là tái hiện thực tại mà còn là sự sáng tạo, là cách nhìn độc đáo của người nghệ sĩ về thế giới.

Ví dụ, khi đọc một bài thơ như “Đồng chí” của Chính Hữu, chúng ta không chỉ thấy hình ảnh người lính mà còn cảm nhận được tình đồng đội thiêng liêng, sự gian khổ và ý chí kiên cường. Đó chính là sức mạnh của nghệ thuật.

BƯỚC 2: ĐI SÂU VÀO VẤN ĐỀ – “CHÂN CHÍNH” NGHĨA LÀ GÌ?

Từ “chân chính” gợi cho chúng ta những suy nghĩ gì nhỉ? “Chân” ở đây có nghĩa là chân thật, đúng đắn. “Chính” là chính xác, đích thực, không giả dối.

Vậy, khi ghép lại, “chân chính” nghĩa là thực sự đúng đắn, đích thực, có giá trị thật sự, không vụ lợi, không giả tạo. Nó hàm ý một giá trị cốt lõi, không thể bị lung lay bởi thời gian hay những yếu tố bên ngoài.

BƯỚC 3: PHÂN TÍCH CÁC TIÊU CHÍ CỦA NGHỆ THUẬT CHÂN CHÍNH (DỰA VÀO SGK VÀ CÁC TÁC PHẨM ĐÃ HỌC)

Dựa trên những kiến thức đã học qua các tác phẩm văn học trong chương trình Ngữ văn lớp 9, chúng ta có thể đúc kết được những tiêu chí quan trọng để nhận diện một tác phẩm nghệ thuật chân chính:

3.1. Phản ánh chân thực cuộc sống và con người.

Nghệ thuật chân chính không né tránh hiện thực, dù đó là hiện thực đẹp đẽ hay trần trụi, bi thương. Nó phải mang hơi thở của cuộc sống, giúp người đọc (người xem, người nghe) nhận ra những vấn đề, những mảnh đời, những khía cạnh của xã hội.

Minh họa:

* Tính chân thực trong các tác phẩm hiện đại: Khi học “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long, chúng ta thấy một bức tranh chân thực về những người lao động thầm lặng, cống hiến cho đất nước ở vùng núi cao. Họ không hoa mĩ, không được ca ngợi ồn ào nhưng cuộc sống của họ rất đáng trân trọng. Hay trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, hình ảnh những chiếc xe trần trụi, bụi bặm, và những người lính lạc quan, dũng cảm được khắc họa rất thật, không tô vẽ.


* Tính chân thực trong tác phẩm trung đại: Nguyễn Du với “Truyện Kiều” đã phơi bày một cách chân thực số phận bi kịch của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, những bất công, oan trái mà họ phải gánh chịu. Đó là tiếng nói của hiện thực tăm tối.

3.2. Mang giá trị nhân văn sâu sắc.

Đây là tiêu chí cốt lõi nhất. Nghệ thuật chân chính phải hướng tới con người, vì con người. Nó ca ngợi vẻ đẹp của tâm hồn, tình yêu thương, lòng dũng cảm, sự bao dung; đồng thời lên án cái ác, cái xấu, những bất công trong xã hội.

Minh họa:

* “Truyện Kiều” là minh chứng hùng hồn cho chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc. Nguyễn Du không chỉ xót xa trước thân phận Thúy Kiều mà còn cất lên tiếng nói tố cáo xã hội phong kiến đã chà đạp con người.


* “Lặng lẽ Sa Pa” ca ngợi vẻ đẹp của con người lao động, sự cống hiến thầm lặng và cao cả. Đó là những giá trị nhân văn khiến chúng ta phải suy ngẫm và trân trọng.


* “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của những cô gái thanh niên xung phong, tinh thần lạc quan, yêu đời và tình đồng đội gắn bó.

3.3. Có giá trị thẩm mĩ cao (Đẹp về hình thức và nội dung).

Nghệ thuật không chỉ có “chân” (thật) và “thiện” (tốt) mà còn phải có “mĩ” (đẹp). Cái đẹp ở đây thể hiện ở sự tinh tế trong cách diễn đạt, sự độc đáo trong hình ảnh, nhịp điệu, ngôn ngữ, cấu trúc tác phẩm. Nó khơi gợi cảm xúc, sự rung động trong lòng người thưởng thức.

Minh họa:

* Các bài thơ chúng ta đã học như “Đoàn thuyền đánh cá” (Huy Cận) hay “Mùa xuân nho nhỏ” (Thanh Hải) không chỉ có nội dung ý nghĩa mà còn đẹp về vần điệu, hình ảnh, nhạc điệu. Những từ ngữ, hình ảnh thơ giàu sức gợi đã tạo nên những bức tranh tuyệt đẹp trong tâm trí người đọc.


* “Truyện Kiều” được coi là kiệt tác của văn học Việt Nam không chỉ vì nội dung mà còn vì nghệ thuật tả cảnh, tả người, miêu tả tâm lý nhân vật đạt đến đỉnh cao.

3.4. Có sức lay động mạnh mẽ, thức tỉnh con người.

Nghệ thuật chân chính không chỉ để ngắm nhìn hay đọc qua loa. Nó phải có khả năng chạm đến trái tim, khối óc của con người, khiến chúng ta phải suy nghĩ, phải hành động, phải thay đổi nhận thức. Nó có thể an ủi, tiếp thêm sức mạnh, hoặc là tiếng chuông cảnh tỉnh.

Minh họa:

* Khi đọc “Đồng chí”, chúng ta cảm động sâu sắc trước tình cảm của những người lính, từ đó càng thêm yêu mến và biết ơn những người đã hy sinh cho đất nước.


* “Truyện Kiều” đã làm rung động biết bao thế hệ người Việt về số phận con người và lẽ công bằng.

3.5. Có tính bền vững, vượt thời gian.

Một tác phẩm nghệ thuật chân chính không bị lỗi thời theo năm tháng. Giá trị của nó vẫn còn nguyên vẹn, thậm chí càng được khẳng định và tỏa sáng qua nhiều thế hệ. Bởi vì nó chạm đến những vấn đề cốt lõi, những cảm xúc và tư tưởng mang tính phổ quát của con người.

Minh họa:

* “Truyện Kiều” của Nguyễn Du đã tồn tại hàng trăm năm nhưng giá trị nhân văn, giá trị nghệ thuật của nó vẫn vẹn nguyên, thậm chí còn được nghiên cứu và khám phá thêm những chiều sâu mới.


* Các bài thơ ca ngợi tình yêu quê hương, đất nước, con người trong kháng chiến vẫn luôn làm xúc động người đọc dù chiến tranh đã lùi xa.

BƯỚC 4: TỔNG KẾT VÀ LIÊN HỆ

Vậy, tóm lại, nghệ thuật chân chính là sự kết hợp hài hòa của chân – thiện – mĩ. Đó là tác phẩm chân thật trong phản ánh hiện thực, nhân ái trong tư tưởng và tình cảm, và đẹp đẽ trong hình thức thể hiện. Người nghệ sĩ chân chính luôn là người có tâm hồn trong sáng, có trách nhiệm với cuộc đời và có tài năng thực sự.

Trong cuộc sống hiện đại, khi có rất nhiều loại hình nghệ thuật xuất hiện, việc nhận diện nghệ thuật chân chính càng trở nên quan trọng. Nó giúp chúng ta có cái nhìn đúng đắn, phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ và hướng tới những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.

Cô hy vọng qua bài giảng này, các em đã có cái nhìn rõ ràng hơn về khái niệm “nghệ thuật chân chính” và biết cách vận dụng nó để cảm thụ các tác phẩm văn học một cách sâu sắc hơn. Cảm ơn các em đã chú ý lắng nghe!