Trước hết, cô mời các em cùng đọc thật kỹ đoạn thơ:

“Thiêng liêng hai tiếng gia đình
Nơi mọi người sống hết mình vì ta
Con cháu cha mẹ ông bà
Xung quanh tất cả đều là người thân
Cho ta cuộc sống tinh thần
Cho ta vật chất không cần nghĩ suy
Cha mẹ ta thật diệu kỳ
Yêu thương ta nhất từ khi lọt lòng
Mẹ cho ta bú ẵm bồng
Cha nuôi ta lớn tính công thế nào
Như là biển rộng trời cao
Cha làm bệ phóng dẫn vào tương lai”

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi.

Câu 1: Đoạn thơ trên được tác giả viết theo thể thơ nào? Chỉ ra dấu hiệu của thể thơ đó?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần quan sát cách gieo vần, nhịp điệu và số tiếng trong mỗi câu thơ.

Phân tích:
– Chúng ta thấy các câu thơ thường có 6 tiếng. Ví dụ: “Thiêng liêng hai tiếng gia đình”, “Nơi mọi người sống hết mình vì ta”.
– Vần: Các chữ cuối của các dòng thơ có sự tương ứng:
– “gia đình” – “ta” (vần “i” – “a” không hiệp vần trực tiếp nhưng tạo sự liền mạch)
– “bà” – “thân” (vần “a” – “ân” không hiệp vần trực tiếp)
– “suy” – “kỳ” (vần “y” – “y” hiệp vần)
– “lòng” – “nào” (vần “ong” – “ao” không hiệp vần trực tiếp)
– “cao” – “tương lai” (vần “ao” – “ai” không hiệp vần trực tiếp)
Tuy nhiên, ta chú ý đến sự lặp lại và cách gieo vần theo từng cặp hoặc xen kẽ.
Thực tế, nếu xét kỹ, đoạn thơ có thể xem là theo thể thơ lục bát biến thể hoặc thơ tự do với cảm xúc chủ đạo. Tuy nhiên, để phù hợp với chương trình lớp 6, ta sẽ xét đến đặc điểm nổi bật nhất.

Dấu hiệu:
– Số tiếng trong mỗi câu thơ: Phần lớn các câu thơ có 6 tiếng.
– Vần: Có sự hiệp vần ở một số cặp câu thơ, ví dụ: “suy” – “kỳ”, “bồng” – “công” (nếu xét theo cặp câu), “cao” – “sao” (tương ứng). Tuy nhiên, vần không theo một quy luật chặt chẽ của lục bát truyền thống.
– Nhịp điệu: Nhịp điệu tương đối đều, dễ đọc, dễ thuộc.

Kết luận: Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ lục bát biến thể hoặc có thể xem là thơ tự do với những ảnh hưởng của thể thơ truyền thống.
Dấu hiệu của thể thơ này là:
– Số tiếng trong mỗi câu thơ không cố định hoàn toàn nhưng có xu hướng 6 tiếng và 8 tiếng (dù trong đoạn này chủ yếu là 6 tiếng hoặc 7 tiếng).
– Vần có sự linh hoạt, không nhất thiết phải tuân theo luật gieo vần của lục bát truyền thống (vần lưng, vần chân).
– Cảm xúc và ý nghĩa là yếu tố chi phối chính.

Ghi chú thêm cho học sinh: Trong chương trình lớp 6, đôi khi việc xác định thể thơ có thể dựa trên những dấu hiệu dễ nhận biết nhất. Với đoạn này, ta thấy sự gần gũi với lục bát ở số tiếng và cách gieo vần ở một số chỗ.

Câu 2: Xác định phương thức biểu đạt của đoạn thơ trên?

Phương thức biểu đạt là cách tác giả sử dụng ngôn ngữ để bộc lộ tình cảm, suy nghĩ và truyền đạt nội dung.

Phân tích:
– Đoạn thơ thể hiện rõ cảm xúc yêu thương, kính trọng của tác giả đối với gia đình.
– Tác giả trực tiếp nói lên suy nghĩ, tình cảm của mình về vai trò của gia đình.
– Có những câu miêu tả hành động và sự hy sinh của cha mẹ.

Kết luận: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên là biểu cảm.

Câu 3: Theo tác giả “gia đình” được hiểu như thế nào?

Để trả lời câu này, chúng ta cần đọc kỹ các câu thơ và tìm xem tác giả đã định nghĩa hay mô tả gia đình như thế nào.

Phân tích:
– “Thiêng liêng hai tiếng gia đình” – cho thấy sự tôn kính.
– “Nơi mọi người sống hết mình vì ta” – gia đình là nơi có những người sẵn sàng hy sinh vì mình.
– “Con cháu cha mẹ ông bà / Xung quanh tất cả đều là người thân” – gia đình là một tập hợp những người thân yêu ruột thịt.
– “Cho ta cuộc sống tinh thần / Cho ta vật chất không cần nghĩ suy” – gia đình là nơi cung cấp cả về vật chất lẫn tinh thần, giúp ta cảm thấy an tâm, không lo lắng.
– “Cha mẹ ta thật diệu kỳ / Yêu thương ta nhất từ khi lọt lòng” – cha mẹ là những người tuyệt vời, có tình yêu thương vô bờ bến.
– “Mẹ cho ta bú ẵm bồng / Cha nuôi ta lớn tính công thế nào” – cha mẹ là người chăm sóc, nuôi dưỡng ta từ bé đến lớn.
– “Cha làm bệ phóng dẫn vào tương lai” – cha mẹ là người định hướng, tạo nền tảng cho tương lai của con cái.

Kết luận: Theo tác giả, gia đình là:
– Một không gian thiêng liêng, nơi tập hợp những người thân yêu ruột thịt (cha, mẹ, ông bà, con cháu).
– Nơi mọi người luôn yêu thương, hy sinh vì nhau, đặc biệt là cha mẹ.
– Nơi cung cấp đầy đủ cho ta cả vật chất lẫn tinh thần, giúp ta cảm thấy an tâm và có chỗ dựa vững chắc.
– Nơi cha mẹ là những người tuyệt vời, sẵn sàng dành tất cả tình yêu thương và công sức để nuôi dưỡng, chăm sóc và định hướng cho con cái vào tương lai.

Câu 4: Đoạn thơ cuối tác giả sử dụng biện pháp tu từ nào? Em hãy chỉ rõ và cho biết tác dụng của biện pháp tu từ đó?

Đoạn thơ cuối là:
“Như là biển rộng trời cao
Cha làm bệ phóng dẫn vào tương lai”

Chúng ta cần xem xét các từ ngữ được dùng ở đây có gì đặc biệt.

Phân tích:
– “Như là biển rộng trời cao”: Tác giả dùng từ “như là” để so sánh. Cái gì được so sánh với “biển rộng trời cao”? Chính là tình yêu thương, sự bao la, sự vĩ đại của cha.
– “Cha làm bệ phóng dẫn vào tương lai”: Từ “bệ phóng” ở đây không hiểu theo nghĩa đen là cái bệ đỡ máy bay, mà là một hình ảnh ẩn dụ.

Kết luận: Biện pháp tu từ được sử dụng ở đoạn thơ cuối là:
– Phép so sánh: “Như là biển rộng trời cao”.
– Chỉ rõ: Tác giả dùng “như là” để so sánh tình yêu thương, sự vĩ đại của cha với “biển rộng trời cao”.
– Tác dụng: Biện pháp so sánh giúp làm nổi bật lên sự bao la, rộng lớn, sự vĩnh cửu và vô bờ của tình yêu thương mà người cha dành cho con. Nó giúp người đọc hình dung được sự vĩ đại và tầm quan trọng của người cha.
– Phép ẩn dụ: “Cha làm bệ phóng dẫn vào tương lai”.
– Chỉ rõ: “Bệ phóng” được ẩn dụ cho vai trò, sự che chở, nâng đỡ, và tạo điều kiện thuận lợi của người cha để con cái có thể phát triển và vươn tới tương lai.
– Tác dụng: Phép ẩn dụ làm cho hình ảnh người cha trở nên mạnh mẽ, có sức mạnh định hướng và hỗ trợ con cái. Nó gợi lên sự tin tưởng, hy vọng vào tương lai mà người cha đã dày công xây dựng và vun đắp.

Câu 5: Xác định 1 cụm danh từ.

Cụm danh từ là một tổ hợp các từ do danh từ làm trung tâm, có các từ ngữ khác bổ sung ý nghĩa cho danh từ đó.

Phân tích: Chúng ta đọc lại các câu thơ và tìm những tổ hợp có danh từ làm trung tâm.
Ví dụ:
– “hai tiếng gia đình”: “tiếng” là danh từ. “hai” bổ nghĩa cho “tiếng”. “gia đình” bổ nghĩa cho “tiếng”. Vậy đây là một cụm danh từ.
– “mọi người”: “người” là danh từ. “mọi” bổ nghĩa cho “người”. Đây cũng là một cụm danh từ.
– “con cháu cha mẹ ông bà”: Đây là một tổ hợp danh từ, có thể xem là một cụm danh từ phức.
– “cuộc sống tinh thần”: “cuộc sống” là danh từ. “tinh thần” bổ nghĩa. Đây là cụm danh từ.
– “bệ phóng”: “bệ phóng” là một cụm danh từ (có thể coi là danh từ ghép).

Chọn một cụm danh từ dễ hiểu và rõ ràng nhất:

Kết luận: Một cụm danh từ trong đoạn thơ là: “hai tiếng gia đình”.
(Hoặc có thể chọn: “mọi người”, “cuộc sống tinh thần”, “bệ phóng”).

Câu 6: Em hãy viết một đoạn văn từ 5-7 câu nêu ý kiến của mình về vai trò của gia đình đối với mỗi con người.

Bây giờ, cô trò mình sẽ vận dụng những gì đã phân tích để bày tỏ suy nghĩ cá nhân nhé.

Dàn ý cho đoạn văn:
1. Mở đầu: Nêu khẳng định chung về tầm quan trọng của gia đình.
2. Thân bài: Giải thích cụ thể vai trò của gia đình đối với bản thân (cung cấp tình yêu thương, dạy dỗ, là điểm tựa…).
3. Kết bài: Khẳng định lại và bày tỏ tình cảm với gia đình.

Bài làm tham khảo:

Gia đình có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc đời mỗi con người. Gia đình là nơi ta nhận được tình yêu thương vô điều kiện ngay từ khi mới sinh ra. Ở đó, ta được cha mẹ dạy dỗ những bài học đầu tiên về lẽ sống, về đạo đức. Gia đình còn là điểm tựa vững chắc, là nơi ta tìm về sau những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Nhờ có gia đình, ta cảm thấy mình được yêu thương, che chở và có thêm động lực để phấn đấu. Vì vậy, gia đình chính là mái ấm thiêng liêng mà ai cũng cần trân trọng.

Các em có thể viết theo ý tưởng của riêng mình, miễn là đảm bảo đủ số câu và diễn đạt rõ ràng, mạch lạc nhé!

Vậy là chúng ta đã cùng nhau hoàn thành xong các câu hỏi của bài tập này rồi. Các em về nhà ôn bài và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé. Cô chào các em!