Chào các em học sinh thân mến! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau khám phá thêm những điều thú vị về từ ngữ tiếng Việt nhé.

Hôm nay, cô trò mình sẽ đi tìm một nghĩa chuyển cho ba từ quen thuộc: “học tập”, “tập trung” và “trôi chảy”. Các em hãy mở sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 5 trang… (Các em tự mở sách và tìm trang nhé, cô sẽ cho các em ít phút để làm quen với vị trí bài tập này trong sách).

Chúng ta sẽ làm từng từ một, thật cẩn thận và chi tiết.

Bước 1: Tìm nghĩa chuyển của từ “học tập”

Các em còn nhớ nghĩa gốc của từ “học tập” là gì không? Đó là hành động tiếp thu kiến thức, tri thức mới từ sách vở, thầy cô, bạn bè.
Vậy, ngoài nghĩa gốc này, “học tập” còn có thể được dùng với một nghĩa khác. Các em thử nghĩ xem, khi nào thì chúng ta không trực tiếp ngồi vào bàn sách vở mà vẫn nói là “học tập”?

Cô gợi ý nhé: Đôi khi, chúng ta học được nhiều điều từ việc quan sát, noi gương người khác. Ví dụ, chúng ta nhìn cách các anh chị lớp lớn làm việc tốt, hay cách các bác nông dân làm việc chăm chỉ trên đồng ruộng, chúng ta cũng “học tập” được những điều hay lẽ phải đó.

Như vậy, nghĩa chuyển của từ “học tập” ở đây là: noi theo, làm theo gương tốt của người khác.

Ví dụ: Chúng em học tập tấm gương lao động cần cù của cha mẹ.

Bước 2: Tìm nghĩa chuyển của từ “tập trung”

Nghĩa gốc của từ “tập trung” là dồn mọi thứ về một chỗ, hoặc dồn sự chú ý, tâm trí vào một đối tượng nhất định. Ví dụ, chúng ta “tập trung” mọi người lại một chỗ, hay “tập trung” nghe giảng bài.

Bây giờ, các em hãy suy nghĩ xem, ngoài việc dồn sự chú ý, “tập trung” còn có thể ám chỉ điều gì nữa?

Cô gợi ý: Khi một đội bóng đá đang thi đấu, nếu họ không chỉ chăm chăm vào việc ghi bàn mà còn phải chú ý đến cả việc phòng thủ nữa, thì đó là họ đang thi đấu có “sự tập trung” vào nhiều mặt.

Như vậy, nghĩa chuyển của từ “tập trung” ở đây là: chú ý đến nhiều mặt, nhiều vấn đề cùng một lúc.

Ví dụ: Trong cuộc họp, mọi người cần tập trung vào cả các vấn đề chuyên môn và công tác hậu cần.

Bước 3: Tìm nghĩa chuyển của từ “trôi chảy”

Các em biết, nước sông thì “trôi chảy” theo dòng chảy tự nhiên. Hoặc khi nói về việc học, chúng ta nói em bé đọc bài “trôi chảy” nghĩa là đọc không vấp váp, lưu loát. Đó là nghĩa gốc.

Vậy, “trôi chảy” còn có thể dùng để diễn tả điều gì khác nữa?

Cô gợi ý: Khi một kế hoạch được thực hiện mà không gặp bất kỳ khó khăn, trở ngại nào, chúng ta cũng có thể dùng từ “trôi chảy” để diễn tả.

Như vậy, nghĩa chuyển của từ “trôi chảy” ở đây là: thực hiện một cách thuận lợi, không gặp trở ngại.

Ví dụ: Buổi lễ khai giảng năm học mới đã diễn ra trôi chảy tốt đẹp.

Các em thấy không, tiếng Việt của chúng ta rất phong phú và sinh động. Cùng một từ ngữ nhưng có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh sử dụng.

Các em hãy ghi lại những nghĩa chuyển này vào vở của mình nhé. Cô tin rằng, với sự chăm chỉ tìm hiểu, các em sẽ ngày càng yêu thích môn Ngữ Văn hơn.

Tiết học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Cô chúc các em học tốt!