Theo sách giáo khoa, biện pháp nói quá là gì? Đó là cách nói phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện tượng để nhấn mạnh, gây ấn tượng mạnh mẽ, thể hiện rõ cảm xúc, thái độ của người nói.

Bây giờ, chúng ta cùng đi vào phân tích từng câu trong bài tập nhé.

—

Phần a: Thuận vợ, thuận chồng tát biẻn đông cũng cạn

Bước 1: Xác định câu văn.
Câu văn là: “Thuận vợ, thuận chồng tát biẻn đông cũng cạn.”

Bước 2: Tìm biện pháp tu từ.
Chúng ta thấy ở đây, hành động “tát biển Đông” để “cạn” là một hành động không thể thực hiện được trong thực tế. Biển Đông là một vùng biển rộng lớn, không thể nào tát cạn được.

Bước 3: Gọi tên biện pháp tu từ.
Việc phóng đại hành động lên mức phi thường như vậy chính là biện pháp nói quá.

Bước 4: Giải thích ý nghĩa.
Ý nghĩa của câu nói này là gì? Khi vợ chồng hòa thuận, đồng lòng, yêu thương nhau, thì dù có gặp khó khăn, thử thách lớn đến đâu, họ cũng có thể cùng nhau vượt qua. Sức mạnh của sự đoàn kết, yêu thương trong gia đình là vô cùng to lớn, có thể giúp giải quyết những vấn đề tưởng chừng như không thể.

—

Phần b: Bát cơm chan dầy nước mắt
Bay còn giằng khỏi miệng ta.

Bước 1: Xác định câu văn.
Hai câu thơ là: “Bát cơm chan dầy nước mắt.
Bay còn giằng khỏi miệng ta.”

Bước 2: Tìm biện pháp tu từ.
Trong câu “Bát cơm chan dầy nước mắt”, việc “chan đầy nước mắt” vào bát cơm cho thấy nỗi buồn, sự đau khổ đến mức tràn ngập. Nước mắt thực tế không thể “chan đầy” một bát cơm theo đúng nghĩa đen.

Bước 3: Gọi tên biện pháp tu từ.
Đây là một ví dụ của biện pháp nói quá.

Bước 4: Giải thích ý nghĩa.
Câu thơ này diễn tả nỗi đau khổ, bi thương đến tột cùng của nhân vật trữ tình. Hoàn cảnh éo le, ngang trái khiến cho ngay cả bữa cơm tưởng chừng như giản dị, ấm áp cũng thấm đẫm sự đau xót. “Bay còn giằng khỏi miệng ta” càng nhấn mạnh sự tuyệt vọng, không còn thiết tha với cuộc sống.

—

Phần c: Em nghe thầy mẹ anh hiền
Cắn hột cơm không vỡ, cắn đồng tiền vỡ tư.

Bước 1: Xác định câu văn.
Hai câu thơ là: “Em nghe thầy mẹ anh hiền
Cắn hột cơm không vỡ, cắn đồng tiền vỡ tư.”

Bước 2: Tìm biện pháp tu từ.
Ở đây, có hai hình ảnh nói quá:
– “Cắn hột cơm không vỡ”: Hạt cơm là thứ rất mềm, con người bình thường không thể cắn vỡ hạt cơm. Tuy nhiên, câu thơ lại nói rằng “không vỡ”, điều này tạo ra sự bất thường.
– “Cắn đồng tiền vỡ tư”: Đồng tiền là kim loại cứng. Việc “cắn đồng tiền vỡ tư” là một hành động phi thường, không thể có trong thực tế.

Bước 3: Gọi tên biện pháp tu từ.
Cả hai hình ảnh trên đều sử dụng biện pháp nói quá.

Bước 4: Giải thích ý nghĩa.
Hai câu thơ này ca ngợi đức tính hiền lành, nhu mì, có phần yếu đuối, nhỏ bé của người phụ nữ. Tuy nhiên, cách nói quá này lại có ý nghĩa trái ngược, thể hiện sự thiếu thốn, nghèo khổ của gia đình. “Cắn hột cơm không vỡ” có thể hiểu là người này yếu đến mức không cắn vỡ được hạt cơm (một cách nói cường điệu). “Cắn đồng tiền vỡ tư” lại là một cách nói tương phản, ám chỉ sự nghèo đến mức không có cả đồng tiền, hoặc có thì cũng quá sức để cắn vỡ, cho thấy sự khắc khổ. Ở đây, cách nói quá có thể mang hàm ý mỉa mai nhẹ nhàng về sự nhút nhát, nhu nhược hoặc sự nghèo đói.

—

Phần d: Mối thù này chết cũng không quên

Bước 1: Xác định câu văn.
Câu văn là: “Mối thù này chết cũng không quên.”

Bước 2: Tìm biện pháp tu từ.
Ở đây, người nói khẳng định dù đã chết, sự căm thù vẫn còn nguyên. Cái chết là sự chấm hết tuyệt đối, không còn ý thức, không còn cảm xúc. Việc “chết cũng không quên” là không thể xảy ra trên thực tế.

Bước 3: Gọi tên biện pháp tu từ.
Đây là một ví dụ của biện pháp nói quá.

Bước 4: Giải thích ý nghĩa.
Câu nói này thể hiện sự căm thù sâu sắc, mãnh liệt, không bao giờ nguôi ngoai của nhân vật. Nỗi thù hận này lớn đến mức nó sẽ tồn tại ngay cả sau khi họ chết đi. Điều này nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của mối thù và sự quyết tâm báo thù của người nói.

—

Như vậy là cô trò mình đã cùng nhau tìm hiểu và phân tích các biện pháp nói quá trong bài tập. Các em thấy đó, nói quá không chỉ làm cho lời văn thêm sinh động, hấp dẫn mà còn giúp thể hiện rõ ràng tình cảm, suy nghĩ của người nói. Các em hãy ghi nhớ bài học hôm nay nhé!