Chào em, cô rất vui được giúp em chuẩn bị bài học hôm nay.
Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về các biện pháp tu từ trong bài thơ “Lời mẹ hát” nhé. Đây là một bài thơ rất hay và giàu cảm xúc.

Đầu tiên, em cần nhớ lại kiến thức về các biện pháp tu từ thường gặp trong chương trình Ngữ Văn lớp 8. Một số biện pháp phổ biến là so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh, câu hỏi tu từ…

Bài thơ “Lời mẹ hát” (trong chương trình Ngữ Văn lớp 8, tùy theo bộ sách em học có thể có tên gọi hoặc vị trí khác nhau một chút, nhưng nội dung cốt lõi thường là về tình mẹ con và quê hương) thường có những biện pháp tu từ rất tinh tế.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi từng bước để tìm ra nhé:

Bước 1: Đọc kỹ bài thơ “Lời mẹ hát”.
Em hãy đọc bài thơ này ít nhất hai lần. Lần đầu đọc để cảm nhận chung về nội dung và cảm xúc. Lần thứ hai đọc chậm rãi hơn, chú ý đến từng câu chữ, hình ảnh.

Bước 2: Xác định các câu thơ có dấu hiệu của biện pháp tu từ.
Khi đọc, em hãy thử đặt câu hỏi cho từng câu, từng dòng thơ:
– Câu thơ này có dùng từ ngữ gợi tả, gợi hình không?
– Có sự vật, hiện tượng nào được miêu tả giống với một sự vật, hiện tượng khác không?
– Có sự vật nào được nói đến như con người không?
– Có sự vật, hiện tượng nào được dùng để gợi tả sự vật, hiện tượng khác mà không cần dùng từ so sánh không?
– Có cụm từ, câu nào được lặp đi lặp lại không?
– Có lời nói nào quá sự thật để nhấn mạnh ý không?
– Có lời nói nào nhằm giảm nhẹ mức độ, tránh gây đau buồn, khó chịu không?
– Câu thơ này có phải là một câu hỏi nhưng không cần trả lời không?

Bước 3: Phân tích và chỉ ra biện pháp tu từ trong từng câu thơ.
Sau khi xác định được những câu thơ có thể chứa biện pháp tu từ, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích.

Ví dụ, nếu trong bài thơ có câu thơ:
“Tiếng ru của mẹ như dòng suối mát trong”
– Câu thơ này sử dụng biện pháp tu từ nào? Dựa vào đâu em nhận ra?
– Cô thấy ở đây có từ “như”, nó dùng để nối hai sự vật, hiện tượng lại với nhau để làm rõ đặc điểm của sự vật thứ nhất. “Tiếng ru của mẹ” được so sánh với “dòng suối mát trong”.
– Vậy đây là biện pháp tu từ So sánh.
– Câu thơ có biện pháp tu từ là: “Tiếng ru của mẹ như dòng suối mát trong”.

Hay một ví dụ khác:
“Mẹ là ngọn lửa sưởi ấm đời con”
– Câu thơ này miêu tả mẹ bằng hình ảnh “ngọn lửa”. Mẹ có thực sự là ngọn lửa không? Không. Nhưng ngọn lửa có đặc điểm là sưởi ấm. Ở đây, người ta lấy đặc điểm của ngọn lửa để nói về mẹ, gợi lên sự ấm áp, yêu thương, chở che mà mẹ dành cho con. Không có từ ngữ so sánh trực tiếp (như, là, tựa, giống như…).
– Vậy đây là biện pháp tu từ Ẩn dụ.
– Câu thơ có biện pháp tu từ là: “Mẹ là ngọn lửa sưởi ấm đời con”.

Hoặc:
“Đôi mắt mẹ tỏa sáng như hai vì sao”
– Tương tự như ví dụ đầu tiên, ta thấy có từ “như” để so sánh “đôi mắt mẹ” với “hai vì sao”.
– Biện pháp tu từ là So sánh.
– Câu thơ có biện pháp tu từ là: “Đôi mắt mẹ tỏa sáng như hai vì sao”.

Nếu em tìm thấy một câu thơ miêu tả sự vật như con người, ví dụ:
“Gió hát rì rào”
– Gió có thực sự biết hát không? Không. Chỉ có con người mới biết hát. Ở đây, hành động “hát” được gán cho “gió”.
– Biện pháp tu từ là Nhân hóa.
– Câu thơ có biện pháp tu từ là: “Gió hát rì rào”.

Trong bài thơ “Lời mẹ hát”, em có thể tìm thấy nhiều câu thơ sử dụng các biện pháp tu từ này để làm cho lời ru của mẹ thêm sinh động, gợi cảm và thể hiện tình yêu thương sâu sắc.

Em hãy mở sách giáo khoa ra, đọc lại bài thơ một lần nữa và thử tự mình tìm xem còn những câu thơ nào khác có biện pháp tu từ và đó là biện pháp gì nhé. Nếu gặp khó khăn, em cứ hỏi cô.
Chúc em học tốt và chuẩn bị thật tốt cho tiết học của mình!