Tình hình nước ta trước cách mạng tháng tám?
Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau ôn lại một giai đoạn lịch sử vô cùng quan trọng của dân tộc ta, đó là tình hình nước ta trước Cách mạng tháng Tám năm 1945. Đây là một kiến thức nền tảng để chúng ta hiểu rõ hơn về con đường đấu tranh giành độc lập của cha ông ta.
Chúng ta sẽ cùng nhau đi vào chi tiết từng phần nhé.
Phần 1: Tình hình xã hội và kinh tế dưới ách đô hộ của thực dân Pháp
Trước hết, các em cần hiểu rằng, nước ta dưới thời Pháp thuộc đã trải qua một thời kỳ đô hộ dài đằng đẵng. Chính sách cai trị của thực dân Pháp đã tác động sâu sắc đến mọi mặt đời sống xã hội và kinh tế của đất nước.
1. Về kinh tế:
Thực dân Pháp ra sức vơ vét tài nguyên và sức lao động của nhân dân ta để phục vụ cho nền kinh tế của chúng. Chúng thực hiện các chính sách khai thác thuộc địa một cách tàn bạo.
* Nông nghiệp:
* Diện tích đất đai bị chiếm đoạt, nông dân bị bần cùng hóa, mất đất canh tác.
* Mục đích chính là sản xuất lúa gạo để xuất khẩu, phục vụ nhu cầu của Pháp. Các em có thể hình dung, sản lượng lúa gạo của ta ngày càng tăng, nhưng người dân lại ngày càng đói khổ.
* Công nghiệp:
* Chủ yếu là công nghiệp khai thác tài nguyên (than, kẽm, thiếc…) và công nghiệp chế biến nông sản (xay lúa, thuộc địa).
* Công nghiệp nặng rất ít, chủ yếu là phục vụ cho mục đích quân sự và khai thác của Pháp.
* Thương nghiệp:
* Pháp độc quyền nhiều ngành hàng và nắm giữ thị trường.
* Hàng hóa của Pháp tràn vào Việt Nam, cạnh tranh gay gắt với hàng hóa trong nước.
* Thuế khóa nặng nề, bóp nghẹt hoạt động kinh doanh của người Việt.
* Tài chính:
* Pháp tăng cường các loại thuế như thuế điền, thuế thân, thuế rượu, thuế thuốc phiện,… để vơ vét tiền của nhân dân.
* Tệ tham nhũng, hối lộ diễn ra phổ biến.
Nói tóm lại, nền kinh tế Việt Nam dưới thời Pháp thuộc là nền kinh tế bị kìm hãm, phụ thuộc, chỉ phục vụ lợi ích của kẻ xâm lược.
2. Về xã hội:
Sự áp bức, bóc lột của thực dân Pháp đã làm nảy sinh và làm sâu sắc thêm mâu thuẫn xã hội ở Việt Nam.
* Mâu thuẫn cơ bản:
* Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp xâm lược.
* Mâu thuẫn giữa giai cấp nông dân với địa chủ phong kiến (mặc dù địa chủ phong kiến cũng bị Pháp chèn ép, nhưng họ cũng là một bộ phận của bộ máy cai trị).
* Sự phân hóa xã hội:
* Giai cấp công nhân: Ngày càng phát triển, tuy số lượng chưa đông đảo nhưng lại có vai trò quan trọng trong các cuộc đấu tranh sau này. Họ là những người trực tiếp chịu sự bóc lột của Pháp trong các nhà máy, hầm mỏ.
* Giai cấp nông dân: Chiếm số đông trong dân cư, cuộc sống vô cùng cực khổ, bị bần cùng hóa. Họ là lực lượng cách mạng to lớn.
* Tầng lớp tư sản dân tộc: Bị Pháp chèn ép, kìm hãm sự phát triển. Họ vừa có tinh thần dân tộc, vừa có xu hướng hợp tác với Pháp để kinh doanh.
* Tầng lớp tiểu tư sản: Bao gồm các tiểu thương, thợ thủ công, học sinh, viên chức nhỏ,… Họ có tinh thần yêu nước, hăng hái tham gia đấu tranh.
Phần 2: Chính sách thống trị của thực dân Pháp và sự phát triển của phong trào dân tộc, dân chủ
Thực dân Pháp đã thi hành nhiều chính sách để cai trị và bóc lột nhân dân ta.
1. Chính sách cai trị của Pháp:
* Cai trị trực tiếp, tàn bạo: Pháp lập ra bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương, nắm giữ các chức vụ quan trọng. Chúng dùng bạo lực để đàn áp các phong trào đấu tranh.
* Chia để trị: Pháp chia Việt Nam thành ba kỳ (Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ) với các chế độ cai trị khác nhau.
* Bóc lột kinh tế nặng nề: Như đã phân tích ở trên, Pháp thi hành chính sách khai thác thuộc địa triệt để.
* Văn hóa, giáo dục: Pháp tiến hành khai hóa văn minh mang tính chất thực dân. Chúng mở một số trường học nhưng chủ yếu là đào tạo lớp người phục vụ cho bộ máy cai trị và khai thác của chúng. Chữ Quốc ngữ được truyền bá, nhưng mục đích chính là để phục vụ cho việc cai trị và truyền bá văn hóa Pháp.
2. Sự phát triển của phong trào dân tộc, dân chủ:
Trước cảnh nước mất nhà tan, nhân dân ta không ngừng đấu tranh để giành lại độc lập tự do.
* Giai đoạn 1930 – 1939 (Phong trào cách mạng 1930-1931 và cao trào 1936-1939):
* Cương lĩnh chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương (tháng 2/1930) đã xác định rõ kẻ thù dân tộc là đế quốc Pháp và tay sai, xác định nhiệm vụ dân tộc là giải phóng dân tộc, độc lập dân tộc.
* Phong trào cách mạng 1930-1931 với đỉnh cao là Xô Viết Nghệ-Tĩnh đã thể hiện sức mạnh to lớn của nhân dân, đặc biệt là nông dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
* Cao trào 1936-1939 diễn ra dưới hình thức đấu tranh công khai, hợp pháp, đòi các quyền tự do, dân sinh, dân chủ. Mặt trận Dân chủ Đông Dương được thành lập.
* Giai đoạn 1939 – 1945 (Chuẩn bị tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám):
* Sự thay đổi tình hình thế giới: Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, phát xít Đức tấn công Pháp. Ngày 22/9/1940, quân Nhật đổ bộ vào miền Bắc Việt Nam, Pháp đầu hàng Nhật, đặt nước ta dưới sự thống trị của cả hai kẻ thù: Pháp – Nhật.
* Sự chuyển hướng của Đảng: Đảng Cộng sản Đông Dương xác định kẻ thù trực tiếp, nguy hiểm trước mắt là phát xít Nhật và tay sai Pháp.
* Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1913): Mặc dù đã diễn ra trước đó, nhưng tinh thần yêu nước, kháng Nhật của phong trào này vẫn có ý nghĩa lịch sử.
* Sự ra đời của Việt Minh (1941): Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh ra đời, tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân yêu nước, chuẩn bị lực lượng cho cách mạng giải phóng dân tộc.
* Các cuộc khởi nghĩa từng phần: Tiêu biểu là Khởi nghĩa Bắc Sơn (1940), Khởi nghĩa Nam Kỳ (1940). Mặc dù thất bại, nhưng đã thể hiện tinh thần bất khuất của dân tộc.
* Tình hình thế giới và trong nước chuyển biến mau lẹ: Tháng 3/1945, Nhật đảo chính Pháp, Pháp đầu hàng Nhật. Nhân dân ta đứng trước một thời cơ mới.
Đảng triệu tập Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ VIII (5/1945):* Quyết định phát động Tổng khởi nghĩa giành chính quyền khi có thời cơ.
Phần 3: Kẻ thù và mâu thuẫn nổi bật trước Cách mạng tháng Tám
Để khái quát lại, trước Cách mạng tháng Tám, tình hình nước ta có những điểm nổi bật sau:
* Kẻ thù chính: Thực dân Pháp và phát xít Nhật. Sau ngày 9/3/1945, Nhật độc chiếm Đông Dương, kẻ thù trực tiếp, nguy hiểm nhất của nhân dân ta là phát xít Nhật.
* Mâu thuẫn nổi bật: Mâu thuẫn giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với bọn đế quốc Pháp – Nhật và tay sai của chúng. Nhiệm vụ cấp thiết nhất là giải phóng dân tộc.
Như vậy, qua những phân tích chi tiết, các em có thể thấy rằng, tình hình nước ta trước Cách mạng tháng Tám là vô cùng đen tối, nhân dân ta sống trong cảnh lầm than, áp bức. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh khó khăn ấy, tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập của dân tộc ta ngày càng cao, được soi đường bởi sự lãnh đạo tài tình của Đảng Cộng sản Đông Dương, đã chuẩn bị cho thắng lợi vĩ đại của Cách mạng tháng Tám.
Các em về nhà xem lại bài và chuẩn bị cho phần tiếp theo nhé. Có em nào có câu hỏi gì không?
Tình hình nước ta trước cách mạng tháng tám là đang chuẩn bị cho cuộc chiến cách mạng tháng tám.
1. Thuận lợi
– Cách mạng tháng Tám thành công, nhân dân ta đã giành được quyền làm chủ, hưởng được không khí độc lập tự do nên họ càng quyết tâm bảo vệ độc lập, tự do.
– Đảng được tôi luyện và trưởng thành qua các phong trào cách mạng và ngày càng trưởng thành trong lãnh đạo cách mạng.
– Phong trào giải phóng dân tộc đang dâng cao ở nhiều nước, hệ thống xã hội chủ nghĩa đang hình thành.
Đó là những thuận lợi hết sức cơ bản có tác dụng cổ vũ, động viên nhân dân ta trong cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền, bảo vệ độc lập dân tộc.
2. Khó khăn
Vừa mới ra đời, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đứng trước một tình thế vô cùng hiểm nghèo.
a. Kinh tế: Nước ta vốn là nước nông nghiệp lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, sản xuất bị đình trệ, hàng hóa khan hiếm, giá cả tăng vọt. Thêm vào đó là thiên tai hạn hán, lũ lụt thường xuyên đe dọa.
– Nạn đói cuối năm 1944 đầu năm 1945 vẫn còn nghiêm trọng làm cho 2 triệu người chết đói.
b. Tài chính: Ngân quỹ Nhà nước khô cạn, chỉ còn chưa tới 1 triệu bạc rách, thêm vào đó bọn Tưởng Giới Thạch tung ra trên thị trường Đông Dương đồng “Quan kim”, “Quốc tệ” mất giá trị làm cho tài chính của ta rối loạn.
c. Văn hóa giáo dục:
– Sau Cách mạng tháng Tám 95% dân số nước ta bị mù chữ do chính sách ngu dân của đế quốc và phong kiến.
– Di sản văn hóa của thực dân để lại nặng nề, đó là các tệ nạn xã hội: rượu chè, cờ bạc, nghiện hút khá phổ biến.
d. Thù trong giặc ngoài:
* Thù trong: Bọn phản động trong nước âm mưu ngóc đầu dậy chống phá cách mạng để khôi phục lại ngai vàng đã mất của chúng.
* Giặc ngoài:
– Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc, hơn 20 vạn quân Tường với danh nghĩa Đồng minh vào giải giáp phát xít Nhật, nhưng thực chất là cướp nước ta, chúng đã mang theo bọn Việt quốc, Việt cách để âm mưu tiêu diệt Đảng Cộng sản Đông Dương, lật đổ chính quyền cách mạng, thành lập chính quyền phản cách mạng.
– Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam thực dân Anh cùng với danh nghĩa Đồng minh vào giải giáp quân Nhật nhưng thực dân Anh đã hà hơi tiếp sức cho Pháp quay lại xâm lược nước ta.
Như vậy, sau Cách mạng tháng Tám 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải đối phó với những khó khăn hết sức to lớn: nạn đói, nạn dốt, nạn ngoại xâm…
Những khó khăn ấy đang đe dọa sự tồn vong của chính quyền cách mạng. Chính quyền cách mạng đang đứng trước tình thế: “ngàn cân treo sợi tóc”.