Chào các em học sinh yêu quý!
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn lại và làm rõ một số khái niệm cơ bản nhưng vô cùng quan trọng trong di truyền học, đó là các khái niệm về tính trạng trội, tính trạng lặn và hiện tượng trội hoàn toàn. Đây là nền tảng để chúng ta hiểu sâu hơn về các quy luật di truyền của Mendel.
Chúng ta cùng đi vào từng phần một nhé!
GIẢI BÀI TẬP:
Bước 1: Giải thích khái niệm “tính trạng trội”
Tính trạng trội là tính trạng biểu hiện ra bên ngoài (kiểu hình) ở cơ thể lai F1 khi bố mẹ thuần chủng khác nhau về cặp tính trạng tương phản được đem lai. Nói cách khác, khi có sự hiện diện của cả gen quy định tính trạng trội và gen quy định tính trạng lặn, thì tính trạng trội sẽ được biểu hiện.
Ví dụ minh họa: Trong thí nghiệm của Mendel về đậu Hà Lan, khi lai đậu thân cao thuần chủng với đậu thân lùn thuần chủng, toàn bộ cây lai F1 đều là thân cao. Vậy, tính trạng “thân cao” là tính trạng trội.
Lý do áp dụng phương pháp này: Việc đưa ra định nghĩa và kèm theo ví dụ minh họa trực tiếp từ thí nghiệm của Mendel giúp các em dễ hình dung và ghi nhớ khái niệm, vì đây là nền tảng mà sách giáo khoa thường dùng để giới thiệu.
Bước 2: Giải thích khái niệm “tính trạng lặn”
Tính trạng lặn là tính trạng không được biểu hiện ra bên ngoài (kiểu hình) ở cơ thể lai F1 (dù gen quy định tính trạng này vẫn tồn tại trong cơ thể lai) khi bố mẹ thuần chủng khác nhau về cặp tính trạng tương phản được đem lai. Tính trạng lặn chỉ được biểu hiện khi không có sự hiện diện của gen trội tương ứng.
Ví dụ minh họa: Tiếp tục với thí nghiệm của Mendel, khi lai đậu thân cao thuần chủng với đậu thân lùn thuần chủng, ở F1 không xuất hiện cây thân lùn. Tính trạng “thân lùn” là tính trạng lặn. Tuy nhiên, nếu cho các cây F1 tự thụ phấn, ở thế hệ F2, tính trạng thân lùn sẽ xuất hiện trở lại với tỉ lệ nhất định.
Lý do áp dụng phương pháp này: Bằng cách giải thích đối lập với tính trạng trội và sử dụng cùng một ví dụ, các em sẽ hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa hai khái niệm này và cơ chế biểu hiện của chúng.
Bước 3: Giải thích khái niệm “trội hoàn toàn”
Trội hoàn toàn là hiện tượng mà ở cơ thể lai mang hai gen alen khác nhau (kiểu gen dị hợp tử), chỉ có tính trạng trội được biểu hiện ra kiểu hình, còn tính trạng lặn thì không biểu hiện. Kết quả là kiểu hình của cơ thể dị hợp tử giống hoàn toàn kiểu hình của cơ thể đồng hợp tử trội.
Ví dụ minh họa: Ở đậu Hà Lan, gen A quy định thân cao là trội hoàn toàn so với gen a quy định thân lùn. Do đó, cơ thể có kiểu gen AA (đồng hợp tử trội) sẽ có kiểu hình thân cao, và cơ thể có kiểu gen Aa (dị hợp tử) cũng sẽ có kiểu hình thân cao, không có kiểu hình trung gian nào. Các thí nghiệm của Mendel đều cho thấy tính trạng trội áp đảo hoàn toàn tính trạng lặn ở thế hệ F1, đó chính là hiện tượng trội hoàn toàn.
Lý do áp dụng phương pháp này: Khái niệm trội hoàn toàn là một đặc điểm cụ thể của mối quan hệ giữa các gen alen. Giải thích rõ ràng rằng kiểu hình dị hợp tử giống hệt kiểu hình đồng hợp tử trội giúp các em phân biệt được với các trường hợp khác như trội không hoàn toàn (sẽ học sau này), từ đó củng cố kiến thức nền tảng.
Hy vọng qua bài giải này, các em đã nắm vững các khái niệm quan trọng này nhé!
–Tính trạng trội là tính trạng biểu hiện khi có kiểu gen ở dạng đồng hợp tử trội hoặc dị hợp tử
-Tính trạng lặn là tính trạng chỉ xuất hiện khi kiểu gen ở trạng thái đồng hợp lặn.
–Trội hoàn toàn là hiện tượng di truyền trong đó kiểu hình của cơ thể lai F1 biểu hiện cùng tính trạng giống hoặc và mẹ, còn ở F2 có tỉ lệ kiểu hình là 3:1