Chào các em học sinh yêu quý! Thầy rất vui khi được cùng các em tìm hiểu về một trong những áng văn bất hủ của lịch sử dân tộc ta, đó là “Hịch xuất quân” của Hoàng đế Quang Trung. Để giải bài tập này, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích từng câu một dựa trên kiến thức lịch sử và ngữ văn đã học nhé.

Phân tích đề bài:

Đoạn trích được cung cấp là một phần của “Hịch xuất quân” do Quang Trung (Nguyễn Huệ) ban hành. Nội dung chính là lời hiệu triệu, khích lệ quân sĩ trước trận đánh. Chúng ta cần đánh giá từng nhận định (a, b, c, d) là Đúng hay Sai.

—

Giải chi tiết từng bước:

1. Phân tích nhận định a:
“Bài hiều dụ muốn nhấn mạnh cuộc kháng chiến chống giặc sẽ lâu dài, đánh để dài tóc, đánh để răng den.”

• Bước 1: Phân tích cụm từ “dài tóc”, “đen răng” trong ngữ cảnh lịch sử.
• Trong văn hóa truyền thống Việt Nam và bối cảnh lịch sử thời bấy giờ, “dài tóc” và “đen răng” là những đặc trưng văn hóa của người Việt. Cụ thể, sau khi nhà Thanh xâm lược, họ đã áp đặt chính sách “cạo trán, thắt bím” đối với đàn ông Việt Nam. Việc “để dài tóc” chính là biểu tượng của sự khôi phục quốc thể, khẳng định bản sắc dân tộc, chống lại sự đồng hóa văn hóa của kẻ thù. Tương tự, “đen răng” là một phong tục truyền thống của người Việt, thể hiện nét đẹp riêng của dân tộc.
• Bước 2: Đánh giá ý nghĩa của nhận định.
• Nhận định cho rằng những cụm từ này nhằm nhấn mạnh cuộc kháng chiến sẽ “lâu dài”. Tuy nhiên, ý nghĩa thực sự của “đánh cho để dài tóc, đánh cho để đen răng” là đánh để giữ gìn, khôi phục bản sắc văn hóa dân tộc, chống lại sự áp đặt của ngoại bang, chứ không phải nói về thời gian diễn ra cuộc chiến. Thực tế, cuộc kháng chiến chống Thanh của Quang Trung lại diễn ra rất nhanh gọn, thần tốc.
• Kết luận: Nhận định này là Sai.

2. Phân tích nhận định b:
“Bài hiểu dụ có điểm tương đồng với bài thơ thần của Lý thường Kiệt: Đều khẳng định chủ quyền độc lập dân tộc và thể hiện quết tâm bảo vệ độc lập chủ quyền của nhân dân ta.”

• Bước 1: Phân tích nội dung “Hịch xuất quân” về chủ quyền.
• Trong đoạn trích: “Đánh cho sử tri nam quốc anh hùng chi hữu chủ” (Đánh cho để lịch sử biết rằng nước Nam anh hùng là có chủ). Câu này khẳng định một cách mạnh mẽ rằng nước Nam đã có chủ, có người làm chủ, tức là khẳng định chủ quyền độc lập, tự chủ của dân tộc.
• Bước 2: Phân tích nội dung “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt về chủ quyền.
• Bài “Nam quốc sơn hà” (sách giáo khoa thường gọi là “Thơ thần”) có câu: “Nam quốc sơn hà Nam đế cư. Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.” (Sông núi nước Nam vua Nam ở. Rành rành định phận ở sách trời.) Đây là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Việt Nam, khẳng định chủ quyền lãnh thổ và quyền tự trị của dân tộc là điều hiển nhiên, được trời định.
• Bước 3: So sánh điểm tương đồng.
• Cả hai tác phẩm đều có chung một ý nghĩa cốt lõi: khẳng định mạnh mẽ chủ quyền độc lập của dân tộc Việt Nam, khẳng định rằng đất nước này có chủ và quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước bất kỳ thế lực xâm lược nào. Chúng đều là những áng văn hùng tráng thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất.
• Kết luận: Nhận định này là Đúng.

3. Phân tích nhận định c:
“Đây là bài hiểu dụ của vua Quang Trung trước khi bước vào cuộc kháng chiến chống 29 vạn quân Thanh.”

• Bước 1: Xác định tác giả và tên tác phẩm.
• Đề bài đã ghi rõ: “Hịch xuất quân – Quang Trung”. Điều này khẳng định tác giả là Quang Trung và tên tác phẩm là “Hịch xuất quân”.
• Bước 2: Xác định bối cảnh lịch sử của “Hịch xuất quân” của Quang Trung.
• “Hịch xuất quân” nổi tiếng nhất của Quang Trung (Nguyễn Huệ) được ban hành vào cuối năm Mậu Thân (1788) trước khi quân Tây Sơn tiến ra Bắc để tiêu diệt quân Thanh xâm lược vào dịp Tết Kỷ Dậu (1789). Lực lượng quân Thanh xâm lược lúc bấy giờ lên đến 29 vạn (290.000) quân.
• Kết luận: Nhận định này là Đúng.

4. Phân tích nhận định d:
“Bài hiểu dụ nhằm mục đích khích lệ tinh thần binh sĩ trước khi bước vào trận đánh quyết”

• Bước 1: Hiểu rõ thể loại “Hịch”.
• “Hịch” là một thể văn nghị luận cổ, thường được các vị tướng lĩnh, lãnh đạo dùng để kêu gọi, hiệu triệu, động viên quân sĩ hoặc nhân dân, khích lệ tinh thần đấu tranh trong những thời khắc quan trọng của lịch sử, đặc biệt là trước khi ra trận.
• Bước 2: Phân tích nội dung và giọng điệu của đoạn trích.
• Đoạn trích sử dụng các cụm từ mạnh mẽ, dứt khoát như “Đánh cho để dài tóc…”, “Đánh cho nó chính luân bật phản…”, cho thấy mục đích rõ ràng là khơi dậy lòng căm thù giặc, ý chí quyết chiến quyết thắng và niềm tự hào dân tộc trong lòng binh sĩ. Đây chính là yếu tố khích lệ tinh thần.
• Bước 3: Xác định thời điểm ban hành.
• “Hịch xuất quân” theo đúng tên gọi của nó là “lời hiệu triệu ra trận”. Nó được ban hành trước khi diễn ra một trận đánh hoặc một chiến dịch quân sự lớn, mang tính chất quyết định.
• Kết luận: Nhận định này là Đúng.

—

Tổng kết đáp án:

• a) Sai
• b) Đúng
• c) Đúng
• d) Đúng

Hy vọng qua bài giải chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử và văn học của “Hịch xuất quân” cũng như cách phân tích các nhận định trong môn Lịch sử nhé!