Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và giải đáp chi tiết hai câu hỏi quan trọng về hệ thần kinh trong chương trình Sinh học lớp 9. Các em hãy chuẩn bị sách vở và cùng cô tìm hiểu nhé!

***

I. Cấu tạo và chức năng của Trụ não

Trụ não là một bộ phận rất quan trọng, nó giống như một “trạm trung chuyển” và “trung tâm điều khiển” nối liền tủy sống với các phần phía trên của não bộ.

1. Cấu tạo của Trụ não

Về vị trí, trụ não tiếp liền với tủy sống ở phía dưới. Nó bao gồm 3 phần chính theo thứ tự từ dưới lên là:
– Hành não: Phần tiếp nối trực tiếp với tủy sống.
– Cầu não: Nằm ngay trên hành não.
– Não giữa: Nằm trên cùng, bao gồm cuống não ở mặt trước và củ não sinh tư ở mặt sau.

Về cấu trúc bên trong, trụ não cũng được cấu tạo bởi hai thành phần cơ bản là chất trắng và chất xám:
– Chất trắng (bên ngoài): Đây là các đường dẫn truyền thần kinh, có chức năng như những “con đường cao tốc”. Chúng bao gồm các đường dẫn truyền đi lên (cảm giác) và các đường dẫn truyền đi xuống (vận động), kết nối tủy sống với các phần khác của não bộ.
– Chất xám (bên trong): Nằm xen kẽ trong chất trắng, tập hợp lại thành các nhân xám. Mỗi nhân xám là một trung khu thần kinh.

2. Chức năng của Trụ não

Dựa vào cấu tạo, chúng ta có thể suy ra hai chức năng chính của trụ não:
– Chức năng dẫn truyền: Chất trắng của trụ não có vai trò dẫn truyền các xung thần kinh. Cụ thể là dẫn truyền các tín hiệu cảm giác từ dưới (tủy sống, các cơ quan) đi lên đại não và dẫn truyền mệnh lệnh vận động từ trên (đại não) đi xuống tủy sống rồi tới các cơ quan thực hiện.
– Chức năng điều khiển, điều hòa hoạt động: Đây là chức năng của các nhân xám. Các nhân xám trong trụ não là trung khu điều khiển, điều hòa hoạt động của các cơ quan nội tạng rất quan trọng, đặc biệt là các hoạt động tuần hoàn, hô hấp, tiêu hóa. Ví dụ như điều khiển nhịp tim, nhịp thở, hoạt động nuốt, nôn… Đây đều là những phản xạ sinh tồn của cơ thể.

***

II. Cấu tạo và chức năng của Não trung gian và Tiểu não

Bây giờ chúng ta sẽ tìm hiểu hai bộ phận tiếp theo cũng vô cùng quan trọng nhé.

A. Não trung gian

1. Cấu tạo của Não trung gian

– Vị trí: Não trung gian nằm giữa trụ não và đại não.
– Cấu tạo: Nó bao gồm hai phần chính là đồi thị ở trên và vùng dưới đồi ở dưới. Giống như trụ não, thành phần chủ yếu cấu tạo nên não trung gian là chất xám, tập hợp lại thành các nhân xám.

2. Chức năng của Não trung gian

– Đồi thị: Là “trạm cuối cùng” tiếp nhận và chuyển tiếp hầu hết các thông tin cảm giác (trừ khứu giác) từ các nơi trong cơ thể lên vỏ não. Nói một cách đơn giản, nó giúp chuyển tiếp tín hiệu lên đại não để chúng ta có cảm giác đau, nóng, lạnh…
– Vùng dưới đồi: Đây là trung ương thần kinh cao cấp, có vai trò điều khiển các quá trình trao đổi chất (ví dụ như cảm giác đói, no) và điều hòa thân nhiệt của cơ thể.

B. Tiểu não

1. Cấu tạo của Tiểu não

– Vị trí: Tiểu não nằm ở phía sau trụ não và phía dưới của bán cầu đại não.
– Cấu tạo: Tiểu não có cấu trúc rất đặc trưng:
+ Chất xám nằm ở ngoài tạo thành một lớp vỏ gọi là vỏ tiểu não. Vỏ này có rất nhiều nếp gấp sâu, giúp làm tăng diện tích bề mặt. Bên trong cũng có các nhân xám.
+ Chất trắng nằm ở bên trong, rẽ nhánh như hình cành cây nên còn được gọi là “cây sống”. Đây chính là các đường dẫn truyền nối vỏ tiểu não và các nhân xám với các phần khác của hệ thần kinh (như tủy sống, trụ não, đại não).

2. Chức năng của Tiểu não

Chức năng quan trọng nhất của tiểu não liên quan đến sự vận động của cơ thể. Cụ thể là:
– Điều hòa và phối hợp các cử động phức tạp: Tiểu não giúp cho các động tác của chúng ta trở nên nhịp nhàng, uyển chuyển và chính xác. Ví dụ khi các em viết bài, đi xe đạp, hay chơi thể thao, chính tiểu não đã giúp phối hợp hoạt động của các cơ để tạo ra những cử động mượt mà.
– Giữ thăng bằng cho cơ thể: Tiểu não tiếp nhận thông tin từ các cơ quan thăng bằng (ở tai trong) và các cơ, khớp để giúp cơ thể duy trì được tư thế cân bằng trong không gian, dù chúng ta đang đứng yên hay di chuyển.

Như vậy là chúng ta đã tìm hiểu xong cấu tạo và chức năng của trụ não, não trung gian và tiểu não. Các em hãy ghi chép cẩn thận và xem lại bài để nắm vững kiến thức nhé. Nếu có thắc mắc gì, đừng ngần ngại hỏi cô! Chúc các em học tốt!