Chào các em, cô rất vui được cùng các em tìm hiểu một nội dung rất thú vị và quan trọng trong chương trình Địa lý lớp 8. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích và làm rõ các đặc điểm chung của thuỷ văn Việt Nam. Đây là một kiến thức trọng tâm, các em hãy chú ý lắng nghe và ghi chép cẩn thận nhé!

Thủy văn nước ta, mà chủ yếu là sông ngòi, có ba đặc điểm chính sau đây:

1. Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc, phân bố rộng khắp

Đây là đặc điểm đầu tiên và dễ nhận thấy nhất khi chúng ta nhìn vào bản đồ tự nhiên Việt Nam. Sông ngòi, kênh rạch chằng chịt khắp nơi.

Nguyên nhân:

– Do nước ta có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, lượng mưa lớn (trung bình 1500 – 2000 mm/năm) cung cấp nguồn nước dồi dào cho sông ngòi.

– Do địa hình nước ta chủ yếu là đồi núi, lại bị cắt xẻ mạnh, bề mặt dốc nên khi mưa, nước dễ dàng tập trung thành các dòng chảy nhỏ, rồi hợp lại thành sông suối.

Biểu hiện:

– Cả nước có tới 2360 con sông dài trên 10 km.

– Dọc bờ biển, trung bình cứ khoảng 20 km lại có một cửa sông.

– Tuy nhiên, phần lớn sông ngòi nước ta là các sông nhỏ, ngắn và dốc. Chỉ có một vài hệ thống sông lớn như sông Hồng và sông Mê Kông.

– Sông ngòi phân bố rộng khắp cả nước nhưng không đồng đều. Những vùng đồi núi dốc, mưa nhiều thường có mạng lưới sông suối dày đặc hơn các vùng đồng bằng, cao nguyên.

2. Sông ngòi nhiều nước, giàu phù sa

Đây là đặc điểm thể hiện nguồn tài nguyên nước và đất quý giá của nước ta.

a. Nhiều nước:

– Nguyên nhân: Chủ yếu là do lượng mưa lớn.

– Biểu hiện: Tổng lượng nước chảy của tất cả sông ngòi trên lãnh thổ nước ta là rất lớn, khoảng 839 tỉ mét khối mỗi năm. Trong đó, có đến 60% lượng nước là do các con sông bắt nguồn từ nước ngoài chảy vào lãnh thổ Việt Nam (ví dụ phần lớn lưu vực của sông Hồng và sông Mê Kông đều nằm ở nước ngoài).

b. Giàu phù sa:

– Nguyên nhân: Khí hậu nóng ẩm làm quá trình phong hóa (phá hủy đá) diễn ra mạnh mẽ, tạo ra một lớp đất dày. Khi mưa lớn tập trung theo mùa trên địa hình dốc, quá trình xói mòn, rửa trôi đất diễn ra rất mạnh, cuốn theo một lượng lớn vật liệu xuống sông.

– Biểu hiện: Hàng năm, sông ngòi nước ta vận chuyển khoảng 200 triệu tấn phù sa. Lượng phù sa này có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc bồi đắp nên hai đồng bằng châu thổ lớn nhất và màu mỡ nhất nước ta là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.

3. Chế độ nước theo mùa

Chế độ nước của sông ngòi nước ta có sự phân hóa mùa hết sức rõ rệt, lượng nước không đều trong năm. Đặc điểm này chịu ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc từ chế độ mưa của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa.

Biểu hiện: Chế độ nước sông có hai mùa rõ rệt, tương ứng với hai mùa khí hậu:

– Mùa lũ: Thường trùng với mùa mưa (kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10). Vào mùa này, nước sông dâng lên rất nhanh, chảy xiết và chiếm tới 70 – 80% tổng lượng nước của cả năm. Mùa lũ thường gây ra hiện tượng ngập lụt ở các vùng trũng, đặc biệt là các đồng bằng lớn.

– Mùa cạn: Thường trùng với mùa khô (kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau). Vào mùa này, lượng nước sông giảm đi đáng kể, lòng sông thu hẹp, nước chảy hiền hòa, chỉ chiếm khoảng 20 – 30% tổng lượng nước cả năm. Nhiều sông nhỏ còn bị cạn trơ đáy, gây ra tình trạng thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt.

KẾT LUẬN

Tóm lại, khi trình bày về đặc điểm chung của thuỷ văn Việt Nam, các em cần nhớ 3 ý chính:

1. Mạng lưới sông ngòi dày đặc.

2. Sông ngòi nhiều nước, giàu phù sa.

3. Chế độ nước theo mùa.

Các đặc điểm này vừa mang lại những giá trị to lớn cho sự phát triển kinh tế – xã hội (cung cấp nước, phù sa, tiềm năng thuỷ điện, giao thông…) nhưng cũng gây ra không ít khó khăn, thiên tai (lũ lụt vào mùa mưa, hạn hán vào mùa khô…).

Cô hy vọng qua bài giảng chi tiết này, các em đã nắm vững kiến thức về thuỷ văn Việt Nam để áp dụng làm bài tập và hiểu thêm về thiên nhiên đất nước mình. Chúc các em học tốt