Chào các em,

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích và giải đáp một câu hỏi rất quan trọng trong chương trình Lịch sử lớp 11: các tiền đề dẫn đến cuộc Cách mạng tư sản Pháp và vai trò của trào lưu Triết học Ánh Sáng. Đây là một cuộc cách mạng vĩ đại, là “tiếng sét” báo hiệu sự sụp đổ của chế độ phong kiến trên toàn châu Âu, vì vậy việc hiểu rõ nguyên nhân bùng nổ của nó là vô cùng cần thiết.

Chúng ta sẽ đi vào từng phần của câu hỏi một cách chi tiết nhé.

1. Trình bày tiền đề của Cách mạng tư sản Pháp

Để một cuộc cách mạng bùng nổ, xã hội phải tồn tại những mâu thuẫn không thể hòa giải. Ở nước Pháp cuối thế kỉ XVIII, những mâu thuẫn đó đã trở nên vô cùng gay gắt. Chúng ta có thể chia các tiền đề thành 3 lĩnh vực chính: kinh tế, chính trị – xã hội, và tư tưởng.

a. Tiền đề về kinh tế:

Vào cuối thế kỉ XVIII, kinh tế Pháp có đặc điểm nổi bật là sự tồn tại song song và mâu thuẫn giữa một nền nông nghiệp lạc hậu và một nền kinh tế tư bản chủ nghĩa đang trên đà phát triển.

– Nền nông nghiệp: Vẫn rất lạc hậu. Công cụ và phương thức canh tác thô sơ, năng suất thấp. Đời sống của nông dân, những người chiếm đa số dân cư, vô cùng khổ cực vì phải gánh chịu nhiều thứ thuế và nghĩa vụ phong kiến nặng nề cho lãnh chúa và Giáo hội.

– Nền kinh tế tư bản chủ nghĩa: Ngược lại, kinh tế công thương nghiệp lại rất phát triển. Nhiều xí nghiệp sản xuất, công ty thương mại đã ra đời và mở rộng hoạt động, đặc biệt là ở các thành phố cảng lớn như Mác-xây, Boóc-đô. Giai cấp tư sản ngày càng giàu có và có thế lực về kinh tế.

– Mâu thuẫn: Sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa bị kìm hãm nặng nề bởi chế độ phong kiến. Các quy định khắt khe của phường hội, việc đánh thuế quan nội địa giữa các vùng, sự thiếu thống nhất về đơn vị tiền tệ và đo lường… đã cản trở việc hình thành một thị trường dân tộc thống nhất, gây khó khăn cho hoạt động sản xuất và buôn bán của giai cấp tư sản. Đây chính là mâu thuẫn sâu sắc về mặt kinh tế.

b. Tiền đề về chính trị và xã hội:

– Về chính trị: Trước cách mạng, Pháp là một nước theo chế độ quân chủ chuyên chế, đứng đầu là vua Lu-i XVI. Nhà vua nắm trong tay mọi quyền lực (lập pháp, hành pháp, tư pháp). Triều đình và giới quý tộc sống xa hoa, phung phí trên sự lao động của nhân dân, đẩy nền tài chính quốc gia đến chỗ kiệt quệ.

– Về xã hội: Xã hội Pháp phân chia thành ba đẳng cấp với những quyền lợi và nghĩa vụ khác nhau một cách rõ rệt:

+ Đẳng cấp thứ nhất (Tăng lữ): Nắm trong tay các chức vụ cao nhất trong Giáo hội, sở hữu nhiều ruộng đất. Họ được hưởng mọi đặc quyền, không phải đóng thuế.

+ Đẳng cấp thứ hai (Quý tộc): Bao gồm quý tộc dòng dõi và quý tộc được phong. Họ nắm giữ các chức vụ cao trong quân đội và bộ máy nhà nước, có nhiều đất đai. Họ cũng được hưởng đặc quyền và không phải đóng thuế.

+ Đẳng cấp thứ ba: Bao gồm tất cả các thành phần còn lại trong xã hội, chiếm tới 99% dân số. Đẳng cấp này rất phức tạp, bao gồm: giai cấp tư sản (chủ xưởng, chủ ngân hàng, thương nhân…), nông dân (đông đảo nhất), và bình dân thành thị (thợ thủ công, người làm thuê…). Họ là lực lượng sản xuất chính của xã hội nhưng lại không có quyền lợi chính trị, phải gánh chịu mọi thứ thuế và nghĩa vụ.

– Mâu thuẫn: Mâu thuẫn xã hội cơ bản và gay gắt nhất chính là mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba (đặc biệt là giai cấp tư sản) với hai đẳng cấp có đặc quyền là Tăng lữ và Quý tộc, được bảo trợ bởi nhà nước quân chủ chuyên chế. Giai cấp tư sản có thế lực kinh tế nhưng không có quyền lực chính trị tương xứng, trong khi nông dân và bình dân thành thị thì bị áp bức bóc lột đến cùng cực. Tất cả họ đều muốn xóa bỏ chế độ phong kiến.

2. Tác động của Triết học Ánh Sáng đến sự bùng nổ của cách mạng

Khi những mâu thuẫn về kinh tế và xã hội đã chín muồi, nó giống như một “thùng thuốc súng”. Và trào lưu Triết học Ánh Sáng chính là “mồi lửa” làm bùng nổ thùng thuốc súng đó. Triết học Ánh Sáng đã đóng vai trò là một cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng, dọn đường cho cách mạng.

– Nội dung của Triết học Ánh Sáng: Đây là một trào lưu tư tưởng tiến bộ, phê phán gay gắt những giáo lý lạc hậu, sự thối nát của Giáo hội và chế độ quân chủ chuyên chế. Các nhà tư tưởng Ánh Sáng đề cao vai trò của lý trí, của khoa học và đưa ra những tư tưởng mới về việc tổ chức nhà nước và xã hội.

– Các nhà tư tưởng tiêu biểu và tác động của họ:

+ Mông-te-xki-ơ: Nổi tiếng với học thuyết “tam quyền phân lập”. Ông cho rằng để đảm bảo tự do cho nhân dân, quyền lực nhà nước phải được phân chia thành ba nhánh độc lập với nhau là: lập pháp (làm luật), hành pháp (thi hành luật) và tư pháp (xét xử). Học thuyết này đã tấn công trực diện vào nền tảng của chế độ quân chủ chuyên chế, nơi nhà vua thâu tóm mọi quyền lực.

+ Vôn-te: Ông lên án mạnh mẽ sự thống trị của Giáo hội và bọn tăng lữ hủ bại, đòi hỏi tự do tín ngưỡng và tự do tư tưởng. Tư tưởng của ông đã phá vỡ sự độc tôn về tư tưởng của Giáo hội, giải phóng tinh thần cho quần chúng.

+ G.G. Rút-xô: Nổi bật với học thuyết về “khế ước xã hội”. Ông cho rằng mọi người sinh ra đều tự do, bình đẳng, và nhà nước chỉ là sản phẩm của một sự thỏa thuận (khế ước) giữa những con người đó để bảo vệ quyền lợi chung. Vì vậy, chủ quyền tối cao thuộc về nhân dân. Nếu chính quyền đi ngược lại lợi ích của nhân dân thì nhân dân có quyền lật đổ nó. Tư tưởng này đã cung cấp một cơ sở lý luận vững chắc cho quyền nổi dậy của quần chúng để lật đổ chế độ cũ.

– Tổng kết tác động:

+ Triết học Ánh Sáng đã cung cấp vũ khí lý luận sắc bén cho giai cấp tư sản và Đẳng cấp thứ ba.

+ Nó giúp quần chúng nhân dân nhận thức rõ sự thối nát, bất công của chế độ phong kiến và sự cần thiết phải thay đổi nó.

+ Nó vạch ra một mô hình xã hội mới tốt đẹp hơn dựa trên tự do, bình đẳng, dân chủ, làm kim chỉ nam cho hành động của cách mạng.

Kết luận:

Như vậy, chúng ta thấy rằng, cuộc Cách mạng tư sản Pháp bùng nổ là một tất yếu lịch sử. Nó là kết quả của sự kết hợp giữa những tiền đề chín muồi về kinh tế, chính trị – xã hội (những mâu thuẫn gay gắt không thể dung hòa) và tiền đề về tư tưởng (sự chuẩn bị của trào lưu Triết học Ánh Sáng). Những mâu thuẫn vật chất đã tạo ra “cái thế” cho cách mạng, còn Triết học Ánh Sáng đã thổi vào đó “luồng sinh khí”, biến những bất mãn tự phát thành hành động cách mạng có ý thức.

Hi vọng phần giải bài tập này đã giúp các em hiểu sâu hơn về một trong những sự kiện vĩ đại nhất của lịch sử nhân loại. Chúc các em học tốt