Trong bài thơ Gửi con, Bùi Nguyễn Trường Kiên có viết:
“Đừng vui quá. Sẽ đến lúc…
“Đừng vui quá. Sẽ đến lúc buồn
Đừng quá buồn. Sẽ có lúc vui
Tiến bước mà đánh mất mình. Con ơi, dừng lại
Lùi bước để hiểu mình. Cứ lùi thêm bước nữa
Chẳng sao
Hãy ngước nhìn lên cao để thấy mình còn thấp
Nhìn xuống thấp. Để biết mình chưa cao.”
Qua đoạn thơ trên, em có suy nghĩ gì về bài học cuộc sống người cha dạy con? (làm thành 1 bài văn)
Bước 1: Tìm hiểu đề bài và xác định yêu cầu
Đề bài yêu cầu chúng ta suy nghĩ gì về bài học cuộc sống người cha dạy con qua đoạn thơ “Gửi con”. Điều này có nghĩa là chúng ta cần đọc thật kỹ đoạn thơ, nắm bắt được nội dung và ý nghĩa sâu xa mà người cha muốn truyền đạt cho con mình.
Bước 2: Đọc kỹ và cảm nhận đoạn thơ
Chúng ta hãy cùng đọc lại đoạn thơ:
“Đừng vui quá. Sẽ đến lúc buồn
Đừng quá buồn. Sẽ có lúc vui
Tiến bước mà đánh mất mình. Con ơi, dừng lại
Lùi bước để hiểu mình. Cứ lùi thêm bước nữa
Chẳng sao
Hãy ngước nhìn lên cao để thấy mình còn thấp
Nhìn xuống thấp. Để biết mình chưa cao.”
Khi đọc, các em cảm nhận được điều gì? Đoạn thơ có vẻ đối lập nhau: vui – buồn, tiến bước – lùi bước, ngước nhìn lên cao – nhìn xuống thấp. Nhưng đằng sau những đối lập ấy là gì? Đó là sự cân bằng, sự chiêm nghiệm và sự trưởng thành.
Bước 3: Phân tích từng ý trong đoạn thơ
Chúng ta sẽ đi vào phân tích chi tiết từng câu, từng ý:
* “Đừng vui quá. Sẽ đến lúc buồn / Đừng quá buồn. Sẽ có lúc vui”
Đây là lời khuyên về sự cân bằng cảm xúc. Người cha dạy con rằng cuộc sống luôn có những thăng trầm. Khi vui, đừng để niềm vui lấn át tất cả, hãy biết chừng mực, bởi lẽ niềm vui ấy không kéo dài mãi mãi và sau đó có thể là những thử thách. Ngược lại, khi buồn, đừng để nỗi buồn nhấn chìm, bởi lẽ cuộc đời luôn có những điều tốt đẹp chờ đợi. Lời khuyên này giúp con giữ vững tâm lý trước mọi hoàn cảnh, không quá hưng phấn khi thành công và không quá suy sụp khi thất bại.
* “Tiến bước mà đánh mất mình. Con ơi, dừng lại / Lùi bước để hiểu mình. Cứ lùi thêm bước nữa / Chẳng sao”
Đây là bài học về sự tự nhận thức và giá trị của việc “dừng lại”. Trong guồng quay hối hả của cuộc sống, việc “tiến bước” theo đuổi mục tiêu là cần thiết. Tuy nhiên, nếu chỉ mải mê tiến mà quên đi bản thân, quên đi giá trị cốt lõi của mình, thì đó là một sự đánh mất đáng tiếc. Người cha khuyên con biết “dừng lại”, đôi khi cần “lùi bước” để có thời gian suy ngẫm, để nhìn nhận lại mình, hiểu rõ bản thân hơn. Việc này không hề đáng sợ, thậm chí còn cần thiết cho sự phát triển bền vững.
* “Hãy ngước nhìn lên cao để thấy mình còn thấp / Nhìn xuống thấp. Để biết mình chưa cao.”
Đây là bài học về sự khiêm tốn và khát vọng vươn lên. “Ngước nhìn lên cao” là để thấy những người tài giỏi hơn, những đỉnh cao hơn, từ đó nhận ra mình còn nhiều điều phải học hỏi, mình còn “thấp” và cần nỗ lực hơn. Ngược lại, “nhìn xuống thấp” không phải là để tự ti, mà là để nhìn nhận những người kém may mắn hơn, hoặc những gì mình đã đạt được để thấy mình đã có một nền tảng nhất định, mình “chưa cao” nhưng cũng đã có một vị trí nhất định, từ đó có động lực để tiếp tục vươn lên. Đây là sự nhận thức về vị trí của bản thân trong vũ trụ bao la, vừa có ý thức vươn lên, vừa có sự cảm thông và biết ơn.
Bước 4: Khái quát hóa bài học cuộc sống
Sau khi phân tích từng ý, chúng ta có thể khái quát lại những bài học mà người cha muốn truyền cho con:
* Cân bằng và nhẫn nại: Cuộc sống không chỉ có niềm vui mà còn có nỗi buồn, quan trọng là cách chúng ta đối diện và giữ gìn sự cân bằng nội tâm.
* Tự nhận thức và phát triển bản thân: Đừng chạy theo những mục tiêu bên ngoài mà quên đi việc hiểu và hoàn thiện chính mình. Việc “lùi bước” đôi khi quan trọng hơn “tiến bước”.
* Khiêm tốn và khát vọng: Luôn giữ cho mình sự khiêm tốn để học hỏi, đồng thời có ý thức vươn lên không ngừng.
Bước 5: Viết bài văn hoàn chỉnh
Bây giờ, chúng ta sẽ hệ thống lại những suy nghĩ trên thành một bài văn mạch lạc, rõ ràng.
Bài làm
Cuộc đời là một hành trình dài với muôn vàn cung bậc cảm xúc, những thử thách và cả những bài học quý giá. Mỗi người cha, người mẹ đều mong muốn trang bị cho con mình những hành trang vững chắc nhất để con bước vào đời. Bài thơ “Gửi con” của Bùi Nguyễn Trường Kiên đã khắc họa sâu sắc những lời răn dạy đầy tình thương và trí tuệ của người cha dành cho con. Qua đoạn thơ, chúng ta nhận thấy những bài học cuộc sống vô cùng ý nghĩa, định hướng cho con cách sống cân bằng, tự nhận thức và không ngừng hoàn thiện bản thân.
Trước hết, người cha dạy con về sự cân bằng cảm xúc và nhẫn nại trước những biến động của cuộc đời. Câu thơ “Đừng vui quá. Sẽ đến lúc buồn / Đừng quá buồn. Sẽ có lúc vui” không đơn thuần là lời khuyên về thái độ sống, mà còn là sự thấu hiểu quy luật vận động của cuộc sống. Niềm vui hay nỗi buồn đều là những trạng thái nhất thời. Nếu quá đắm chìm trong niềm vui, ta có thể trở nên kiêu ngạo, thiếu sự đề phòng. Ngược lại, nếu để nỗi buồn nhấn chìm, ta sẽ đánh mất niềm tin và ý chí. Lời dạy của người cha khuyên con giữ cho mình một tâm thế vững vàng, biết trân trọng những khoảnh khắc đẹp, nhưng cũng đủ mạnh mẽ để vượt qua những khó khăn, nghịch cảnh. Sự cân bằng này giúp con không bị cuốn theo những cảm xúc nhất thời, mà luôn giữ được sự tỉnh táo để đưa ra những quyết định sáng suốt.
Tiếp theo, đoạn thơ đề cao tầm quan trọng của sự tự nhận thức và giá trị của việc “dừng lại”. Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, con người thường bị cuốn theo những mục tiêu, tham vọng, dễ dàng “tiến bước mà đánh mất mình”. Người cha nhắc nhở con bằng lời nhắn nhủ đầy yêu thương: “Con ơi, dừng lại”. Ý nghĩa sâu xa của việc “dừng lại” không phải là sự trì trệ, mà là sự chiêm nghiệm, là khoảng lặng cần thiết để nhìn nhận lại bản thân. “Lùi bước để hiểu mình. Cứ lùi thêm bước nữa / Chẳng sao”. Đôi khi, việc tạm gác lại những mục tiêu bên ngoài để dành thời gian cho nội tâm, để khám phá những giá trị, những giới hạn của bản thân lại là con đường dẫn đến sự trưởng thành đích thực. Sự tự vấn, tự soi chiếu giúp con hiểu rõ mình đang ở đâu, mình là ai, từ đó có định hướng đúng đắn hơn cho tương lai.
Cuối cùng, người cha gửi gắm bài học về khiêm tốn và khát vọng vươn lên không ngừng. “Hãy ngước nhìn lên cao để thấy mình còn thấp / Nhìn xuống thấp. Để biết mình chưa cao”. Lời dạy này là một nghịch lý thú vị nhưng đầy triết lý. Khi “ngước nhìn lên cao”, con sẽ nhận ra mình còn nhỏ bé trước biển trời kiến thức, tài năng và sự vĩ đại của vũ trụ, từ đó nuôi dưỡng sự khiêm nhường và ý chí học hỏi. Ngược lại, khi “nhìn xuống thấp”, con sẽ nhận thức được những gì mình đã đạt được, những nền tảng đã có, để không ngừng nỗ lực vươn lên, không tự mãn với những gì đang có. Sự kết hợp giữa khiêm tốn và khát vọng sẽ giúp con có một thái độ sống tích cực, luôn tiến về phía trước với một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về bản thân mình cũng như thế giới xung quanh.
Tóm lại, đoạn thơ “Gửi con” của Bùi Nguyễn Trường Kiên là một bài học cuộc sống quý báu mà người cha truyền cho con. Đó là bài học về sự cân bằng cảm xúc, về giá trị của việc dừng lại để tự nhận thức và về thái độ sống khiêm tốn nhưng luôn khát vọng vươn lên. Những lời dạy này không chỉ là hành trang cho con trên con đường trưởng thành mà còn là kim chỉ nam cho bất kỳ ai muốn tìm kiếm sự bình an và ý nghĩa trong cuộc sống.
Các em thấy đó, chỉ một đoạn thơ ngắn thôi nhưng chứa đựng biết bao nhiêu điều sâu sắc. Cô hy vọng bài hướng dẫn này sẽ giúp các em có thêm tự tin để phân tích và cảm nhận những tác phẩm văn học khác nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô.
Koshiduka Hayato đã từng nói: “Con người chúng ta từ khi sinh ra đã mang trong mình điều gì đó khiến người khác thấy hạnh phúc. Nên dù khó khăn đến mấy, khổ sở đến đâu trong chúng ta đều tồn tại sức mạnh để vượt qua”. Giữa cuộc đời đầy xô bồ tấp nập, đứng trước khó khăn cứ dồn tới, sức mạnh sinh tồn khiến người ta phải ganh đua nhau để có được chiến thắng. Nhưng liệu cứ mãi ganh đua, bon chen như thế chúng ta có tìm được hạnh phúc và thành công mãi mãi cho riêng mình? Chẳng biết tự bao giờ, có lẽ là từ khi tôi nhận ra mình không còn là một đứa trẻ chỉ biết khóc nhè đòi kẹo và cũng có thể là từ khi tôi hiểu được giá trị của cuộc sống, hiểu được rằng: cố gắng để làm nên thành công và vượt qua người khác là điều cần thiết nhưng nếu cứ cuốn vào vòng xoáy ganh đua và hiếu thắng rồi một lúc nào đó mình cũng bị đánh bật ra khỏi cuộc sống này. Và cũng không biết tự bao giờ những lời “Gửi con” của Bùi Nguyễn Trường Kiên lại trở nên thấm thía với tôi đến vậy:
“Đừng vui quá. Sẽ đến lúc buồn
Đừng quá buồn. Sẽ có lúc vui
Tiến bước mà đánh mất mình. Con ơi, dừng lại
Lùi bước để hiểu mình. Cứ lùi thêm bước nữa
Chẳng sao
Hãy ngước nhìn lên cao để thấy mình còn thấp
Nhìn xuống thấp. Để biết mình chưa cao.”
Những câu thơ nhẹ nhàng nhưng thấm thía, nó không chỉ gửi đến người con mà tác giả muốn nhắn nhủ mà còn gửi đến tất cả những con người đang chạy đua với cuộc sống ngoài kia một thông điệp ý nghĩa mà sâu sắc để chúng ta có thể sống đẹp hơn, hiểu về ý nghĩa cuộc sống này hơn và cũng để hiểu mình hơn.
Cuộc sống là một chuỗi tuần hoàn của những cảm xúc. Và “vui”, “buồn” chính là hai trạng thái đối lập trong sự biến đổi không ngừng ấy. “Vui” là khi ta đạt được mong ước, là khi cuộc đời của chúng ta rực rỡ những sắc màu của hạnh phúc. “Vui” là khi ta nở một nụ cười rạng rỡ với thành công mà mình đang nắm giữ. “Buồn” là mặt trái của niềm vui, ta buồn khi thất bại, gục ngã, “buồn” khi chưa đạt được những ước mong, khát vọng. Con người luôn có một khát vọng cầu tiến nên dù là “vui” hay “buồn” chúng ta vẫn muốn tiến lên. Tiến lên trong niềm vui kiêu hãnh hay tiến lên bằng sự đau đớn của nỗi buồn? Có thể ở một bước tiến ấy, con người lại vô tình “đánh mất mình”. “Đánh mất mình” khi huênh hoang với chiến thắng mà không biết vị trí mình ở đâu, khi quá day dứt với thất bại mà làm những điều gàn dở. “Đánh mất mình” là khi mải mê chạy theo cuộc sống xô bồ, mải mê bon chen nhau mà đánh mất đi những tình cảm vốn có, những phẩm chất tốt đẹp, những điều đáng qúy của bản thân. “Tiến bước” để vươn lên nhưng nếu “tiến” để “đánh mất” chính mình liệu có đáng? Đó là lúc ta nên “lùi lại” – lùi về phía sau để chắc chắn, để hiểu mình, hiểu người, để tìm lại sự cân bằng, hài hòa trong cuộc sống. Để có một giây phút nào đó “ngước lên cao” tìm thấy những vẻ đẹp, những điều lớn lao, những điều mà ta cần học tập để ngày càng hoàn thiện hơn. Và cũng để có một thời gian nhất định cho ta “nhìn xuống thấp”, biết mình chỉ là một cá thể trong xã hội, một con người bình thường như bao con người khác, một hạt cát trong sa mạc bao la, mình còn phải khiêm nhường và cố gắng nhiều lắm bởi “mình chưa cao”. “Tiến” và “ngước lên” không phải để ganh đua, bon chen, hãnh tiến, không vì vật chất danh lợi bản thân mà bán rẻ lương tâm, phẩm giá. Điều cần thiết là “tiến” và “ngước lên” để biết “lùi”, biết “nhìn xuống”, biết nhìn nhận, suy ngẫm, đánh giá về chính mình để giữ gìn nhân cách. Đó là cuộc sống thanh thản, hạnh phúc.
Đoạn thơ như dòng suối nhỏ tưới mát tâm hồn ta để ta thấu hiểu bao điều ở cuộc đời này đó là: Hãy sống hài hòa với những cảm xúc, đừng để bản thân quá coi trọng danh lợi phù du của cuộc sống mà quá đà rồi thất bại. Bon chen quá đôi khi không phải là cách. Sống chắc chắn, hiểu bản thân, làm chủ được bản thân mới là điều cần thiết. Tự hào về chính mình không có điều gì là sai nhưng sẽ tuyệt vời hơn nếu chúng ta biết mình cần cố gắng phấn đấu để hoàn thiện lên từng ngày.
“Ánh sáng cần bóng tối để tồn tại, cũng như hạnh phúc lớn lên từ những nỗi đau”. Không ai có thể sống nếu suốt một quãng đời chỉ biết buồn khổ và chắc chắn cũng chẳng ai đủ vĩ đại để giữ cho mình niềm vui trên suốt chặng đường. Điều quan trọng để giữ lửa trong cuộc sống của mỗi người chính là biết hài hòa cảm xúc của bản thân. Rồi sẽ đến lúc chúng ta đạt được thành công, đạt được những điều mình mong muốn: một mối quan hệ đẹp, một công việc yêu thích…Cuộc sống trở nên thuận lợi, suôn sẻ là lúc chúng ta vui. Nhưng vui thôi chứ đừng ngủ quên trong chiến thắng. Niềm vui có thể làm ta thoải mái và thấy cuộc đời này đẹp hơn nhưng nó cũng có thể làm mờ đi lăng kính cuộc sống bằng một màu hồng. “Vui quá” sẽ dẫn đến tự mãn, ta cứ mải mê trong ánh hào quang đã cũ mà quên đi rằng đường đời còn dài rộng lắm. Ai có thể đoán trước rằng mình sẽ giữ được hạnh phúc ấy trong bao lâu nếu không cần cố gắng? Tương lai luôn mở ra cơ hội và cũng chính là những thách thức. Chiến thắng ngày hôm nay sẽ dừng lại nếu bạn không thể vượt qua thử thách của ngày mai. Khi niềm vui đã lấn át lí trí nghĩa là chúng ta đã không thể làm chủ được bản thân nữa rồi, ta sẽ không còn biết mình sẽ phải làm gì? Mục tiêu như thế nào? Cố gắng ra sao? Cứ như vậy ta sẽ gặp khó khăn, thất bại trong chặng đường tới. Khi đối diện với nỗi buồn cũng vậy, bởi rằng hoa cũng phải tàn, mặt trời rồi cũng phải lặn và con người gặp phải những nỗi buồn cũng là lẽ đương nhiên. Giây phút lòng chợt thấy chông chênh, trống rỗng, hay thậm chí là đau thắt sẽ phải đến như mùa hạ mang những cơn mưa rào. Có thể là vì chuyện gia đình, công việc…hay bất cứ lí do nào khác sẽ làm ta thất vọng. Ta được phép buồn bởi vì dù không muốn thì cảm xúc vẫn cứ ào ra, nhưng “buồn quá” sẽ dẫn đến cực đoan khiến bản thân buông bỏ chính mình. Hãy nhớ rằng: “Bạn có thể thất vọng nếu thất bại, nhưng bạn sẽ héo tàn nếu không bao giờ cố gắng”. Vậy nên hãy biến nỗi buồn thành động lực để phấn đấu, vượt lên nghịch cảnh chính là chiến thắng to lớn của bản thân. Quá khứ đã qua dù vui hay buồn, hạnh phúc hay đau đớn cũng chỉ là quá khứ, “vui quá” hay “buồn quá” cũng chỉ đem đến cực lạc hay cực đoan. Đó là lí do mỗi chúng ta cần hài hòa được cảm xúc của mình. Bạn chớ để cuộc sống trôi qua kẻ tay vì bạn cứ đắm chìm trong quá khứ hoặc ảo tưởng về tương lai. Sống có ý nghĩa từng giây, từng phút bạn mới sống trọn vẹn cuộc đời mình.