Để làm tốt bài này, chúng ta sẽ đi theo các bước sau: Bước 1: Phân tích đề và tìm hiểu nhận định, Bước 2: Lập dàn ý chi tiết, và Bước 3: Viết bài văn hoàn chỉnh. Nào, chúng ta cùng bắt đầu nhé!

HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP

Bước 1: Phân tích và giải thích nhận định

Trước hết, chúng ta cần hiểu đúng và sâu sắc ý kiến của nhà văn Nguyễn Đình Thi.

“Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi”:

Câu này có nghĩa là văn học, nghệ thuật không phải là một bài giảng đạo đức khô khan, không phải là những lời rao giảng, mệnh lệnh bắt chúng ta phải làm thế này hay thế khác. Nghệ thuật không áp đặt một cách cứng nhắc. Nếu nghệ thuật chỉ là “trỏ vẽ”, nó sẽ trở nên công thức, giáo điều và không có sức sống.

“nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”:

Đây chính là chức năng cao quý và đặc biệt của nghệ thuật.

– “Đốt lửa trong lòng”: Nghệ thuật tác động vào chúng ta bằng con đường của tình cảm, của cảm xúc. Nó khơi gợi, lay động những gì sâu thẳm nhất trong tâm hồn mỗi người. “Ngọn lửa” ấy là ngọn lửa của tình yêu, của lòng trắc ẩn, của sự nhận thức, của khát vọng sống đẹp, sống có ích.

– “Khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”: Sự thay đổi, hành động của chúng ta sau khi tiếp xúc với một tác phẩm nghệ thuật là hoàn toàn tự nguyện, xuất phát từ sự nhận thức và rung động của chính bản thân. Nghệ thuật không ép buộc, mà nó truyền cảm hứng, tạo động lực để chúng ta tự mình lựa chọn con đường sống đúng đắn, cao đẹp.

Kết luận: Nhận định của Nguyễn Đình Thi đã khẳng định sức mạnh cảm hóa đặc biệt của nghệ thuật. Đó là khả năng tác động sâu sắc vào tâm hồn con người, khơi dậy những tình cảm cao đẹp và thôi thúc con người tự giác hành động, hướng tới những giá trị Chân – Thiện – Mĩ.

Bước 2: Lập dàn ý chi tiết

A. MỞ BÀI

– Dẫn dắt: Giới thiệu về sứ mệnh của văn học nghệ thuật là giúp con người sống tốt đẹp hơn.

– Nêu vấn đề: Trích dẫn nhận định của Nguyễn Đình Thi: “Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”.

– Chuyển ý: Khẳng định truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long là một minh chứng tiêu biểu cho ý kiến sâu sắc này.

B. THÂN BÀI

1. Giải thích ngắn gọn lại nhận định (Như đã phân tích ở Bước 1)

Nhấn mạnh nghệ thuật chân chính không giáo huấn khô khan mà có sức mạnh cảm hóa tự nhiên, len lỏi vào tâm hồn người đọc, khơi dậy những tình cảm tốt đẹp và thôi thúc hành động một cách tự giác.

2. Chứng minh qua tác phẩm “Lặng lẽ Sa Pa”

Luận điểm 1: “Lặng lẽ Sa Pa” không phải là một tác phẩm “đứng ngoài trỏ vẽ”

– Tác giả Nguyễn Thành Long không hề đưa ra những lời bình luận, triết lý trực tiếp để dạy ta bài học về lẽ sống cống hiến.

– Giọng văn của tác phẩm nhẹ nhàng, giàu chất thơ, tình cảm chứ không hề khô khan, giáo điều. Tác giả chỉ kể lại một cuộc gặp gỡ tình cờ trong 30 phút ngắn ngủi nhưng đầy ý nghĩa.

Luận điểm 2: “Lặng lẽ Sa Pa” đã “vào đốt lửa trong lòng chúng ta” bằng cách xây dựng những hình tượng con người đẹp đẽ.

– Hình ảnh anh thanh niên:

+ Anh là trung tâm của “ngọn lửa”. Vẻ đẹp của anh không được thể hiện qua lời giáo huấn mà qua chính công việc, suy nghĩ và hành động của anh.

+ Đó là ngọn lửa của lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm cao với công việc thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng (“Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?”).

+ Đó là ngọn lửa của tinh thần lạc quan, yêu đời, biết tự tạo ra niềm vui cho cuộc sống (trồng hoa, nuôi gà, đọc sách).

+ Đó là ngọn lửa của sự khiêm tốn, chân thành (thấy đóng góp của mình là nhỏ bé, ngượng ngùng khi ông họa sĩ muốn vẽ mình, giới thiệu những người khác xứng đáng hơn).

=> Vẻ đẹp của anh thanh niên được khắc họa một cách tự nhiên, chân thực đã lay động, truyền cảm hứng cho người đọc về một lẽ sống đẹp.

– Hình ảnh những con người lao động thầm lặng khác:

+ Ông kỹ sư ở vườn rau Sa Pa, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét… tuy chỉ được nhắc đến gián tiếp nhưng cũng góp phần “đốt lửa”.

+ Họ cho thấy anh thanh niên không phải là trường hợp cá biệt. Ở khắp nơi trên đất nước đều có những con người đang ngày đêm âm thầm cống hiến. Điều này nhân lên sức mạnh của ngọn lửa, tạo ra một niềm tin yêu vào con người và cuộc đời.

– Sự tác động của “ngọn lửa” ấy đến các nhân vật khác trong truyện:

+ Ông họa sĩ: Ban đầu chỉ muốn tìm kiếm vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, nhưng sau khi gặp anh thanh niên, ông đã tìm thấy một nguồn cảm hứng sáng tạo lớn lao hơn – vẻ đẹp của con người lao động. Ông nhận ra: “để miêu tả nó, làm sao cho nổi…”.

+ Cô kỹ sư trẻ: Cuộc gặp gỡ đã giúp cô xua đi những hoài nghi, băn khoăn về con đường sắp tới, củng cố thêm niềm tin vào cuộc sống và tình yêu.

=> Phản ứng của ông họa sĩ và cô kỹ sư chính là sự mô phỏng quá trình nghệ thuật “đốt lửa” trong lòng người đọc chúng ta.

Luận điểm 3: Từ đó, tác phẩm “khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”

– Đọc xong truyện, chúng ta không bị ép buộc phải sống như anh thanh niên. Nhưng trong lòng mỗi người tự dấy lên những suy ngẫm:

+ Thế nào là một cuộc sống có ý nghĩa?

+ Ta đã làm gì để đóng góp cho cuộc đời?

+ Ta có đang yêu công việc của mình và tìm thấy niềm vui trong đó không?

– “Đường ấy” chính là con đường cống hiến, con đường sống có trách nhiệm, có lý tưởng, tìm thấy vẻ đẹp và niềm vui trong những công việc bình dị. Tác phẩm đã khơi dậy trong ta mong muốn được sống đẹp hơn, có ích hơn một cách hoàn toàn tự nguyện.

3. Đánh giá chung

– Khẳng định lại giá trị của tác phẩm và tài năng của nhà văn Nguyễn Thành Long trong việc khám phá, ngợi ca vẻ đẹp con người lao động.

– Mở rộng: Sức sống của một tác phẩm nghệ thuật chân chính nằm ở khả năng cảm hóa, lay động tâm hồn con người một cách tự nhiên và sâu sắc như vậy.

C. KẾT BÀI

– Khẳng định lại một lần nữa tính đúng đắn của nhận định của Nguyễn Đình Thi.

– Tóm lại giá trị của “Lặng lẽ Sa Pa” trong việc làm sáng tỏ nhận định đó.

– Liên hệ bản thân: Bài học về lẽ sống, về cách tiếp nhận một tác phẩm văn học mà em rút ra được.

—

BÀI VĂN THAM KHẢO

Nhà văn Nga L.Tolstoy từng quan niệm: “Nghệ thuật không phải là một thứ gì trừu tượng, nó là cuộc sống, là tiếng nói của tâm hồn”. Quả thật, nghệ thuật chân chính luôn bắt rễ từ cuộc đời và quay trở lại phục vụ cuộc đời, giúp con người sống tốt đẹp hơn. Bàn về chức năng và con đường tác động đặc biệt của nghệ thuật, trong tiểu luận “Tiếng nói của văn nghệ”, nhà văn Nguyễn Đình Thi đã viết một câu rất sâu sắc: “Nghệ thuật không đứng ngoài trỏ vẽ cho ta đường đi, nghệ thuật vào đốt lửa trong lòng chúng ta, khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”. Đọc truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của nhà văn Nguyễn Thành Long, ta càng thấm thía hơn tính đúng đắn của nhận định này.

Ý kiến của Nguyễn Đình Thi đã chỉ ra con đường riêng, đầy sức mạnh của nghệ thuật trong việc cảm hóa con người. Nghệ thuật không phải là một bài học đạo đức khô khan, không phải là những lời chỉ dạy, mệnh lệnh cứng nhắc “đứng ngoài trỏ vẽ”. Nếu làm như vậy, nghệ thuật sẽ trở nên giáo điều và thiếu sức hấp dẫn. Thay vào đó, nghệ thuật chân chính chọn một con đường khác, đi sâu vào thế giới nội tâm, “vào đốt lửa trong lòng chúng ta”. “Ngọn lửa” ấy chính là ngọn lửa của nhận thức, của tình yêu thương, của khát vọng sống đẹp mà tác phẩm khơi lên trong tâm hồn người đọc qua những hình tượng nghệ thuật đầy cảm xúc. Và khi ngọn lửa ấy đã bùng cháy, nó sẽ tạo ra một sức mạnh nội tại, “khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy” – con đường của những giá trị Chân – Thiện – Mĩ một cách hoàn toàn tự nguyện, tự giác. Đây chính là sức mạnh cảm hóa diệu kỳ, là chức năng cao quý nhất của văn chương.

Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long là một minh chứng sống động cho sức mạnh “đốt lửa” ấy. Tác phẩm không hề “đứng ngoài trỏ vẽ” để dạy cho chúng ta những bài học về lẽ sống. Xuyên suốt câu chuyện, ta không tìm thấy một lời bình luận trực tiếp, một câu triết lý giáo huấn nào của tác giả. Bằng một giọng văn nhẹ nhàng, trong trẻo và giàu chất thơ, Nguyễn Thành Long chỉ đơn giản kể lại một cuộc gặp gỡ bất ngờ, ngắn ngủi chỉ ba mươi phút giữa ông họa sĩ già, cô kỹ sư trẻ và anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn. Chính trong cái tình huống truyện tự nhiên ấy, vẻ đẹp của con người và cuộc sống đã tự nó tỏa sáng, len lỏi và sưởi ấm tâm hồn người đọc.

Tác phẩm đã “vào đốt lửa trong lòng chúng ta” trước hết bằng việc khắc họa thành công vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên. Ngọn lửa mà anh thắp lên trong lòng người đọc không phải là ngọn lửa của những chiến công vang dội, mà là ngọn lửa ấm áp của một lẽ sống cao đẹp giữa đời thường. Đó là ngọn lửa của tình yêu và tinh thần trách nhiệm với công việc. Một mình trên đỉnh núi cao, anh làm công việc “đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất”, một công việc đòi hỏi sự chính xác và kiên trì tuyệt đối. Dù gian khổ, dù cô đơn, anh vẫn tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong đó: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?”. Lời tâm sự giản dị ấy đã thắp lên trong ta ngọn lửa của niềm say mê, của sự gắn bó với công việc mình làm. Không chỉ vậy, anh còn là người có một tâm hồn phong phú, lạc quan. Anh biết cách làm cho cuộc sống của mình trở nên thi vị hơn bằng việc trồng cả một vườn hoa rực rỡ, nuôi gà, đọc sách. Sự cởi mở, chân thành và lòng hiếu khách của anh qua việc tặng hoa cho cô gái, biếu củ tam thất cho bác lái xe, trò chuyện sôi nổi với những người khách lạ đã đốt lên ngọn lửa của tình người ấm áp. Đặc biệt, ngọn lửa của sự khiêm tốn nơi anh thật đáng trân trọng. Anh thấy những đóng góp của mình là nhỏ bé, và tha thiết giới thiệu những người khác mà anh cho là xứng đáng hơn ông kỹ sư vườn rau, anh cán bộ nghiên cứu sét. Chính vẻ đẹp bình dị mà cao quý, được thể hiện một cách tự nhiên qua từng hành động, lời nói của anh thanh niên đã lay động sâu sắc trái tim chúng ta, truyền cho ta một nguồn cảm hứng mạnh mẽ về lẽ sống cống hiến.

Ngọn lửa mà “Lặng lẽ Sa Pa” thắp lên không chỉ đến từ một người, mà còn được nhân lên từ hình ảnh của những con người lao động thầm lặng khác. Dù chỉ xuất hiện qua lời kể của anh thanh niên, hình ảnh ông kỹ sư vườn rau quanh năm ngồi trong vườn ươm, tìm tòi để tạo ra những củ su hào ngon hơn cho đồng bào, hay anh cán bộ nghiên cứu sét mười một năm không một ngày xa cơ quan đã cho thấy anh thanh niên không hề cô độc. Ở cái nơi “lặng lẽ” ấy, có cả một tập thể những con người đang ngày đêm âm thầm cống hiến trí tuệ và sức lực cho đất nước. Chính điều đó đã làm cho ngọn lửa trong lòng người đọc bùng cháy mạnh mẽ hơn, củng cố một niềm tin yêu vào những con người bình dị đang làm nên đất nước.

Để rồi từ những ngọn lửa được thắp lên ấy, tác phẩm đã “khiến chúng ta tự phải bước lên đường ấy”. Sau khi gấp lại trang sách, không có một mệnh lệnh nào yêu cầu chúng ta phải sống ra sao. Nhưng hình ảnh anh thanh niên và những con người ở Sa Pa cứ ám ảnh, thôi thúc ta phải tự nhìn lại mình. Ta tự hỏi: Mình đã sống có trách nhiệm chưa? Mình đã tìm thấy niềm vui trong công việc hàng ngày chưa? Mình đã làm được gì có ích cho mọi người xung quanh? Con đường mà tác phẩm gợi ra – “đường ấy” – chính là con đường sống có lý tưởng, biết cống hiến, biết tìm thấy hạnh phúc trong những điều bình dị và biết yêu thương con người. Sự thay đổi trong nhận thức của ông họa sĩ và cô kỹ sư ngay trong truyện là minh chứng rõ nhất cho sự thôi thúc tự thân này. Ông họa sĩ đã tìm thấy đối tượng đích thực của nghệ thuật, còn cô kỹ sư tìm thấy niềm tin vào con đường mình đã chọn. Giống như họ, chúng ta cũng được truyền cảm hứng để tự mình bước đi trên con đường sống đẹp, sống có ích.

Tóm lại, nhận định của Nguyễn Đình Thi vô cùng sâu sắc và xác đáng. Bằng việc xây dựng những hình tượng con người lao động đẹp đẽ một cách chân thực, tự nhiên, truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long đã không “trỏ vẽ” mà thực sự “đốt lửa”, khơi dậy trong lòng người đọc những tình cảm cao đẹp, thôi thúc chúng ta tự nguyện hướng tới một lẽ sống cống hiến thầm lặng mà ý nghĩa. Tác phẩm đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của nghệ thuật chân chính và sẽ mãi là một ngọn lửa ấm áp sưởi ấm tâm hồn biết bao thế hệ bạn đọc.