Câu hỏi 1:

Từ ” giấc tròn ” trong câu thơ “đêm nay con ngủ giấc tròn ” được sử dụng biện pháp tu từ nào?
a. ẩn dụ b. hoán dụ c. nhân hóa d. so sánh

Để trả lời được câu hỏi này, chúng ta cần ôn lại kiến thức về các biện pháp tu từ đã học.

Bước 1: Phân tích ý nghĩa của cụm từ “giấc tròn”.
Trong văn hóa Việt Nam, “giấc tròn” không chỉ đơn thuần là một giấc ngủ bình thường. Nó mang ý nghĩa là một giấc ngủ ngon, sâu, không bị gián đoạn, thể hiện sự an lành, bình yên, không có lo lắng hay sợ hãi.

Bước 2: Xem xét các biện pháp tu từ được đưa ra.
* Ẩn dụ: Là cách dùng từ ngữ, hình ảnh này để gọi tên, diễn tả một sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng.
* Hoán dụ: Là cách dùng từ ngữ, hình ảnh này để gọi tên, diễn tả một sự vật, hiện tượng khác có mối quan hệ gần gũi, thân thuộc.
* Nhân hóa: Là cách gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật bằng những từ ngữ vốn dùng để gọi hoặc tả con người, làm cho chúng trở nên gần gũi, sinh động hơn.
* So sánh: Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm nổi bật đặc điểm của sự vật, sự việc được nói đến.

Bước 3: Đối chiếu ý nghĩa “giấc tròn” với các biện pháp tu từ.
* “Giấc tròn” không phải là so sánh trực tiếp với một sự vật, hiện tượng nào khác.
* “Giấc tròn” không phải là gọi đồ vật, con vật bằng từ ngữ chỉ con người.
* “Giấc tròn” cũng không phải là hoán dụ (ví dụ: “áo chàm” để chỉ người dân tộc Tày, Nùng).

Trong trường hợp này, từ “tròn” được dùng để chỉ trạng thái tốt đẹp, đầy đủ, trọn vẹn của giấc ngủ. Nó gợi lên một cảm giác bình yên, không có gì thiếu sót. Đây là cách dùng từ ngữ theo nghĩa bóng để gợi tả một trạng thái mong muốn. Chúng ta có thể hiểu “giấc tròn” là một giấc ngủ “hoàn hảo”, “trọn vẹn”, “tốt đẹp”. Cách diễn đạt này có nét tương đồng với việc dùng ẩn dụ để gợi tả.

Tuy nhiên, trong chương trình Ngữ Văn lớp 6, khi nói về “giấc tròn”, cô giáo thường nhấn mạnh đó là cách diễn đạt theo nghĩa bóng, gợi tả sự ngon giấc, bình yên. Nếu xét một cách sâu hơn, nó có thể mang yếu tố ẩn dụ về sự an lành, trọn vẹn. Nhưng trong các đáp án đưa ra, và dựa trên cách hiểu phổ biến trong chương trình lớp 6, “giấc tròn” mang ý nghĩa gợi tả một trạng thái.

Hãy cùng xem xét lại các khái niệm. Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng. Ở đây, “tròn” không hẳn là gọi tên một sự vật khác.

Xem xét đáp án và ngữ cảnh: “đêm nay con ngủ giấc tròn”. Từ “tròn” ở đây mang ý nghĩa là đầy đủ, trọn vẹn, ngon lành. Nó gợi tả một giấc ngủ không bị gián đoạn, không có gì phải lo lắng. Đây là một cách dùng từ theo nghĩa bóng, mang tính gợi hình, gợi cảm.

Trong các lựa chọn, “ẩn dụ” là phù hợp nhất để diễn tả cách dùng từ theo nghĩa bóng, gợi tả một trạng thái mong muốn dựa trên nét tương đồng về sự đầy đủ, trọn vẹn.

Đáp án đúng cho câu hỏi 1 là: a. ẩn dụ

—

Câu hỏi 2:

Dãy từ nào sau đây là từ ghép
a. Con ve , tiếng võng , ngọn gió
b. con ve , nắng oi , ạ ời , ngoài kia , gió về
c. con ve , tiếng võng , lặng rồi , ạ ời
d. con ve , bàn tay , ạ ời , kẽo cà

Để làm được bài tập này, chúng ta cần nắm vững khái niệm về từ ghép.

Bước 1: Nhắc lại khái niệm về từ ghép.
Từ ghép là những từ được tạo thành từ hai hoặc nhiều tiếng có nghĩa, trong đó các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa. Từ ghép thường có hai loại chính:
* Từ ghép đẳng lập: Các tiếng có quan hệ ngang hàng với nhau về nghĩa (ví dụ: xanh tươi, học hành).
* Từ ghép chính phụ: Một tiếng làm trung tâm, một tiếng bổ sung ý nghĩa cho tiếng trung tâm (ví dụ: bàn học, xe đạp).

Bước 2: Phân tích từng dãy từ để xác định đâu là từ ghép.

* Dãy a:
* “Con ve”: “con” và “ve” đều có nghĩa và có quan hệ với nhau. Đây là từ ghép (chính phụ: con là yếu tố chỉ loại, ve là yếu tố chỉ loài vật).
* “Tiếng võng”: “tiếng” và “võng” đều có nghĩa và có quan hệ với nhau. Đây là từ ghép (chính phụ: tiếng là yếu tố chỉ âm thanh, võng là yếu tố chỉ sự vật phát ra âm thanh).
* “Ngọn gió”: “ngọn” và “gió” đều có nghĩa và có quan hệ với nhau. Đây là từ ghép (chính phụ: ngọn là yếu tố chỉ đơn vị, gió là yếu tố chỉ hiện tượng).
=> Dãy a chứa toàn các từ ghép.

* Dãy b:
* “Con ve”: Từ ghép (đã phân tích ở trên).
* “Nắng oi”: “nắng” và “oi” đều có nghĩa và có quan hệ với nhau (nắng nóng oi ả). Đây là từ ghép (chính phụ).
* “ạ ời”: Đây là một từ láy (lặp lại âm cuối “i” trong “a” và thêm thanh). Hoặc đây có thể là một thán từ biểu cảm.
* “ngoài kia”: Đây là cụm từ chỉ địa điểm, không phải từ ghép. “Ngoài” và “kia” là những tiếng đứng độc lập, tuy nhiên “ngoài kia” là một tổ hợp từ có nghĩa.
* “gió về”: Đây là cụm động từ, không phải từ ghép.

* Dãy c:
* “Con ve”: Từ ghép.
* “tiếng võng”: Từ ghép.
* “lặng rồi”: Cụm động từ.
* “ạ ời”: Không phải từ ghép.

* Dãy d:
* “Con ve”: Từ ghép.
* “bàn tay”: “bàn” và “tay” đều có nghĩa và có quan hệ với nhau. Đây là từ ghép (đẳng lập).
* “ạ ời”: Không phải từ ghép.
* “kẽo cà”: Đây là từ láy.

Bước 3: Chọn dãy từ chỉ bao gồm từ ghép.
Sau khi phân tích, chỉ có dãy a là chứa toàn bộ các từ đều là từ ghép.

Đáp án đúng cho câu hỏi 2 là: a. Con ve , tiếng võng , ngọn gió

Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã củng cố thêm kiến thức về biện pháp tu từ và phân loại từ. Hãy luôn yêu thích môn Văn và học tập thật tốt nhé!