Ước mơ giống như bánh lái của con tàu. Bánh lái có thể nhỏ và không nhìn thấy đư…

— LỜI GIẢI CHI TIẾT —

a. Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích.

Cách làm:

1. Đầu tiên, các em hãy đọc thật kĩ đoạn văn để nắm được nội dung chính mà tác giả muốn truyền tải.
2. Sau đó, chúng ta sẽ ôn lại các phương thức biểu đạt cơ bản đã học (tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, nghị luận, hành chính – công vụ) và xem xét đặc điểm của từng phương thức.
3. Đối chiếu nội dung của đoạn trích với đặc điểm của các phương thức để tìm ra phương thức biểu đạt phù hợp nhất.

Lời giải:

Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong đoạn trích là nghị luận.

Giải thích:

Đoạn văn này không kể một câu chuyện (không phải tự sự), không miêu tả chi tiết cảnh vật hay con người (không phải miêu tả), cũng không bộc lộ cảm xúc trực tiếp, mạnh mẽ (không phải biểu cảm). Thay vào đó, tác giả đang đưa ra một quan điểm, một ý kiến về vai trò của ước mơ trong cuộc sống, sau đó phân tích và lý giải bằng những hình ảnh so sánh cụ thể để thuyết phục người đọc về tầm quan trọng của nó. Đây chính là đặc trưng cơ bản của phương thức nghị luận: trình bày ý kiến, lập luận để làm sáng tỏ một vấn đề và thuyết phục người đọc.

b. Chỉ ra phép liên kết được sử dụng trong hai câu văn sau: “Ước mơ giống như bánh lái của con tàu. Bánh lái có thể nhỏ và không nhìn thấy được, nhưng nó điều khiển hướng đi của con người.”

Cách làm:

1. Các em hãy tập trung vào hai câu văn đã cho.
2. Tìm kiếm những từ ngữ, cụm từ lặp lại hoặc có quan hệ ngữ nghĩa chặt chẽ giữa câu đứng trước và câu đứng sau.
3. Xác định tên phép liên kết dựa trên dấu hiệu mà các em tìm được.

Lời giải:

Phép liên kết được sử dụng trong hai câu văn trên là phép lặp (lặp từ ngữ).

Giải thích:

Trong câu thứ nhất có cụm từ “bánh lái của con tàu”. Ở câu thứ hai, từ “Bánh lái” lại được nhắc lại. Việc lặp lại từ ngữ “bánh lái” giúp hai câu văn được nối kết chặt chẽ về mặt nội dung, tạo sự mạch lạc, liền mạch và nhấn mạnh đối tượng được nhắc đến.

c. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu: “Ước mơ giống như bánh lái của con tàu.”

Cách làm:

1. Xác định rõ hai đối tượng được so sánh trong câu: “ước mơ” (vế A) và “bánh lái của con tàu” (vế B).
2. Suy nghĩ về đặc điểm, chức năng của vế B (“bánh lái của con tàu”). Bánh lái có vai trò gì?
3. Từ đó, liên hệ để thấy được tác dụng của việc so sánh vế A với vế B: Nó giúp làm rõ điều gì về vế A? Nó có tác động gì đến người đọc?

Lời giải:

Trong câu “Ước mơ giống như bánh lái của con tàu.”, biện pháp tu từ so sánh đã được sử dụng với các tác dụng sau:

• Làm cho khái niệm “ước mơ” – một khái niệm trừu tượng – trở nên cụ thể, sinh động, dễ hình dung hơn đối với người đọc thông qua hình ảnh “bánh lái của con tàu” rất quen thuộc.
• Nhấn mạnh vai trò, chức năng vô cùng quan trọng của ước mơ trong cuộc sống con người. Giống như bánh lái dù nhỏ bé nhưng lại là bộ phận thiết yếu để điều khiển hướng đi của con tàu, ước mơ cũng là yếu tố then chốt giúp con người có định hướng, mục tiêu rõ ràng, không bị lạc lối.
• Tăng sức gợi cảm, gợi hình cho câu văn, giúp người đọc dễ dàng tiếp nhận và ghi nhớ thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

d. Xét theo mục đích nói, câu “Cuộc đời không có ước mơ giống như con tàu không có bánh lái.” thuộc kiểu câu gì?

Cách làm:

1. Đọc kĩ câu văn và xem xét dấu câu kết thúc.
2. Nhớ lại các kiểu câu phân loại theo mục đích nói đã học (trần thuật, nghi vấn, cầu khiến, cảm thán) và chức năng của chúng.
3. Đối chiếu chức năng của câu văn đã cho với chức năng của từng kiểu câu để xác định.

Lời giải:

Xét theo mục đích nói, câu “Cuộc đời không có ước mơ giống như con tàu không có bánh lái.” thuộc kiểu câu trần thuật.

Giải thích:

Câu văn này kết thúc bằng dấu chấm, không dùng để hỏi (nghi vấn), không dùng để yêu cầu, đề nghị, ra lệnh (cầu khiến) hay bộc lộ cảm xúc một cách trực tiếp, mạnh mẽ (cảm thán). Câu này dùng để trình bày, nhận định, khẳng định một sự thật, một quan điểm về cuộc sống và ước mơ. Do đó, đây là câu trần thuật.

e. Em hiểu thế nào về cách nói của tác giả: “Người không ước mơ sẽ trôi dạt lững lờ cho đến khi mắc kẹt trong đám rong biển.”

Cách làm:

1. Tách và phân tích từng cụm hình ảnh ẩn dụ trong câu: “trôi dạt lững lờ” và “mắc kẹt trong đám rong biển”.
2. Giải thích ý nghĩa của mỗi hình ảnh đó trong ngữ cảnh của cuộc đời con người.
3. Tổng hợp lại để đưa ra ý nghĩa chung của toàn bộ câu nói.

Lời giải:

Cách nói của tác giả “Người không ước mơ sẽ trôi dạt lững lờ cho đến khi mắc kẹt trong đám rong biển.” mang ý nghĩa sâu sắc, hình ảnh và giàu sức gợi:

• “Trôi dạt lững lờ“: Đây là hình ảnh ẩn dụ chỉ cuộc sống của con người không có mục đích, không định hướng rõ ràng, không có động lực để phấn đấu. Giống như con tàu không bánh lái sẽ bị sóng gió đẩy đi một cách thụ động, vô định, lãng phí thời gian và tuổi trẻ.
• “Mắc kẹt trong đám rong biển“: Đây là hình ảnh ẩn dụ cho hậu quả nghiêm trọng của việc sống thiếu ước mơ. Con tàu bị mắc kẹt sẽ không thể di chuyển, bế tắc và vô vọng. Tương tự, người không có ước mơ cuối cùng sẽ rơi vào hoàn cảnh khó khăn, bế tắc, thất bại, không đạt được thành công nào, không tìm thấy ý nghĩa cuộc sống và không thể thoát ra khỏi sự trì trệ của bản thân.

Tóm lại, câu nói này của tác giả muốn nhắn nhủ rằng, nếu con người không có ước mơ, hoài bão, cuộc đời sẽ trở nên vô nghĩa, không có phương hướng và cuối cùng sẽ dẫn đến sự bế tắc, thất bại, không thể phát triển được.

f. Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra được sau khi đọc đoạn trích trên là gì?

Cách làm:

1. Đọc lại toàn bộ đoạn trích, đặc biệt chú ý đến những câu mang tính chất khẳng định, so sánh và cảnh báo của tác giả.
2. Xác định thông điệp chính, tư tưởng chủ đạo mà tác giả muốn gửi gắm xuyên suốt đoạn trích.
3. Diễn đạt thông điệp đó thành một bài học cụ thể, có ý nghĩa đối với bản thân và cuộc sống.

Lời giải:

Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra được sau khi đọc đoạn trích trên là: Ước mơ có vai trò vô cùng quan trọng, là yếu tố không thể thiếu để định hướng và tạo nên ý nghĩa cho cuộc đời mỗi con người. Mỗi chúng ta cần phải có ước mơ, hoài bão để làm kim chỉ nam, là động lực để sống có mục đích, không ngừng phấn đấu và tránh được sự lạc lối, bế tắc trong cuộc sống.

Giải thích:

Toàn bộ đoạn trích đều xoay quanh việc khẳng định tầm quan trọng của ước mơ, ví ước mơ như bánh lái điều khiển con tàu cuộc đời. Tác giả đã cảnh báo về một cuộc sống vô định, bế tắc nếu không có ước mơ. Do đó, bài học về sự cần thiết của ước mơ trong việc định hướng cuộc đời, tạo động lực phấn đấu và tránh khỏi sự lạc lối, bế tắc là bài học cốt lõi và sâu sắc nhất mà đoạn trích mang lại.

Cô hy vọng với những phân tích chi tiết này, các em sẽ hiểu bài kỹ hơn và luôn biết cách vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. Chúc các em luôn có những ước mơ đẹp và biến chúng thành hiện thực nhé!