Câu 1: Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Tác dụng của ngôi kể?
Chào các em, đây là một câu hỏi rất cơ bản nhưng cũng rất quan trọng để hiểu được cái hay của truyện.
– Truyện được kể theo ngôi thứ nhất, người kể chuyện xưng “tôi”. Nhân vật “tôi” ở đây chính là tác giả khi nhớ về ngày đầu tiên đi học của mình.
– Tác dụng của ngôi kể: Việc lựa chọn ngôi kể thứ nhất có tác dụng rất lớn. Nó giúp tác giả thể hiện một cách trực tiếp, chân thực và sâu sắc nhất những kỉ niệm, những cảm xúc, suy nghĩ non nớt, trong trẻo của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên. Người đọc có cảm giác như đang được sống lại cùng những cảm xúc bỡ ngỡ, hồi hộp của chính nhân vật, làm cho câu chuyện trở nên gần gũi, thân mật và có sức truyền cảm mạnh mẽ.

Câu 2: Bố cục của VB được xây dựng trên cơ sở nào?
Bố cục của văn bản được xây dựng dựa trên dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi”. Toàn bộ câu chuyện là một dòng ký ức được khơi gợi từ hiện tại (“Hằng năm cứ vào cuối thu… lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu trường”) và quay trở về quá khứ – ngày đầu tiên đi học. Dòng hồi tưởng này đi theo trình tự thời gian và không gian của buổi tựu trường ấy.

Câu 3: Theo mạch hồi tưởng ấy em thấy văn bản xuất hiện những nhân vật nào?
Trong dòng hồi tưởng của nhân vật “tôi”, chúng ta thấy có các nhân vật sau:
– Nhân vật “tôi” (nhân vật trung tâm của câu chuyện).
– Người mẹ (dịu dàng, ân cần dắt con đi trên con đường tới trường).
– Ông đốc (vị hiệu trưởng, có cái nhìn hiền từ, lời nói động viên ấm áp).
– Thầy giáo trẻ (vui vẻ, tươi cười đón học sinh vào lớp).
– Những học trò cũ (đã đi học từ trước, đóng vai trò “người lớn” trong mắt nhân vật “tôi”).
– Những bạn học mới (cùng chung tâm trạng rụt rè, bỡ ngỡ).

Câu 4: Nhân vật chính là ai? Vì sao em cho là như vậy?
– Nhân vật chính trong truyện là nhân vật “tôi”.
– Em khẳng định như vậy vì:

+ Toàn bộ câu chuyện được kể qua lời của nhân vật “tôi”, xoay quanh những kỉ niệm và cảm xúc của chính nhân vật này.

+ Mọi sự việc, từ con đường, ngôi trường đến các nhân vật khác như mẹ, ông đốc, thầy giáo… đều được nhìn qua lăng kính, qua tâm trạng của nhân vật “tôi”.

+ Truyện tập trung khắc họa diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” từ lúc ở nhà, trên đường đi, lúc ở sân trường cho đến khi vào lớp học. Đây chính là nội dung chính của tác phẩm.

Câu 5: Từ sự cảm nhận của nhân vật tôi em hãy nêu bố cục của văn bản?
Các em làm rất tốt khi nhận ra bố cục truyện đi theo dòng cảm nhận của nhân vật. Chúng ta có thể chia bố cục 3 phần như sau:
– Phần 1 (Từ đầu đến “…trên con đường làng dài và hẹp”): Cảm nhận của nhân vật “tôi” trên con đường cùng mẹ tới trường. Đó là tâm trạng háo hức, cảm thấy mình lớn khôn và sự thay đổi của cảnh vật quen thuộc.
– Phần 2 (Tiếp theo đến “…ngồi vào lòng tôi”): Cảm nhận của nhân vật “tôi” khi đứng trước sân trường. Đó là tâm trạng lo sợ, bỡ ngỡ, cảm giác nhỏ bé, rụt rè khi ở một nơi đông người và lạ lẫm.
– Phần 3 (Còn lại): Cảm nhận của nhân vật “tôi” khi vào lớp học và bắt đầu buổi học đầu tiên. Tâm trạng đã dần thay đổi từ sợ sệt sang quen thân, gần gũi và có ý thức về việc học tập.

Câu 6: Văn bản là một truyện ngắn được viết theo phương thức tự sự. So với các văn bản tự sự khác em thấy văn bản Tôi đi học có điều gì khác biệt?
Đúng là “Tôi đi học” được viết theo phương thức tự sự (kể chuyện). Tuy nhiên, so với nhiều văn bản tự sự khác mà các em đã học (ví dụ như các truyện cổ tích, truyền thuyết…), nó có sự khác biệt rõ rệt:
– Truyện không tập trung vào việc kể các sự kiện, hành động có cốt truyện gay cấn, li kì.
– Yếu tố chính làm nên sức hấp dẫn của truyện không phải là “có chuyện gì xảy ra” mà là “cảm thấy như thế nào”. Truyện đan xen rất nhuần nhuyễn giữa các yếu tố tự sự (kể), miêu tả (tả) và biểu cảm (bộc lộ cảm xúc). Trong đó, yếu tố biểu cảm đóng vai trò vô cùng quan trọng. Có thể nói, toàn bộ câu chuyện là một dòng cảm xúc trong trẻo, man mác.

Câu 7: Từ đó em rút ra những nhận xét gì về đặc điểm của văn bản? (Dành cho HSG)
Đây là một câu hỏi nâng cao, đòi hỏi các em phải có sự tổng hợp. Từ sự khác biệt ở câu 6, chúng ta có thể rút ra những đặc điểm nổi bật của văn bản này:
– Đặc điểm thứ nhất: Tác phẩm giàu chất trữ tình. “Tôi đi học” giống như một bài thơ văn xuôi. Chất thơ thấm đượm trong từng câu chữ, hình ảnh (cảnh vật cuối thu, hình ảnh người mẹ, sân trường…), và đặc biệt là trong dòng cảm xúc nhẹ nhàng, trong sáng của nhân vật.
– Đặc điểm thứ hai: Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế. Tác giả không nói thẳng ra cảm xúc mà thường gợi ra qua những chi tiết, hành động, cảm nhận rất tinh vi (cảm thấy áo vải dù đen là lạ, bặm môi gọi tên bạn, bàn tay run run, cảm giác mùi hương lạ trên bàn ghế…).
– Đặc điểm thứ ba: Bố cục theo dòng tâm trạng. Như đã phân tích, bố cục truyện không hoàn toàn tuân theo sự kiện bên ngoài mà chủ yếu đi theo diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi”.

Câu 8: Truyện được kể theo trình tự nào?
Các em chú ý nhé, truyện có sự kết hợp về trình tự kể:
– Trình tự bao trùm là trình tự hồi tưởng (từ hiện tại nhớ về quá khứ).
– Bên trong dòng hồi tưởng đó, các sự kiện của ngày đi học đầu tiên lại được kể theo trình tự thời gian (một cách tự nhiên): từ nhà -> trên đường tới trường -> sân trường -> vào lớp học.

Câu 9: Qua dòng hồi tưởng ấy, tác giả muốn diễn tả điều gì?
Qua dòng hồi tưởng về ngày đầu tiên đi học, tác giả muốn diễn tả và làm sống lại những kỉ niệm trong sáng, thuần khiết và những cảm xúc bâng khuâng, xao xuyến không thể nào quên của tuổi học trò. Đó là một dấu mốc quan trọng, một kỷ niệm thiêng liêng trong cuộc đời mỗi con người. Tác giả trân trọng, nâng niu ký ức ấy và muốn lan tỏa cảm xúc đẹp đẽ đó đến với tất cả chúng ta.

Cô hy vọng qua buổi giải bài tập hôm nay, các em đã hiểu rõ hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm “Tôi đi học”. Đây là một áng văn tuyệt vời, hãy đọc lại và cảm nhận bằng cả trái tim mình nhé! Chúc các em học tốt