ví dụ về phạm trù cái chung và cái riêng
Các em thân mến, trong chương trình GDCD lớp 10 của chúng ta, khi tìm hiểu về thế giới quan duy vật biện chứng, chúng ta đã được giới thiệu về mối quan hệ giữa các mặt đối lập, mà “cái chung” và “cái riêng” chính là một ví dụ điển hình.
Trước hết, để làm rõ hơn, chúng ta sẽ cùng phân tích ví dụ theo đúng tinh thần sách giáo khoa nhé.
Bước 1: Phân tích khái niệm Cái Riêng
“Cái riêng” là khái niệm dùng để chỉ những sự vật, hiện tượng, quá trình, con người, sự kiện… tồn tại độc lập, có những đặc điểm, thuộc tính, ý nghĩa, giá trị riêng biệt, không lặp lại, không giống hệt với bất kỳ sự vật, hiện tượng nào khác.
* Ví dụ về Cái Riêng:
* Mỗi em học sinh trong lớp chúng ta là một “cái riêng”. Mỗi bạn có một tên gọi, một khuôn mặt, một giọng nói, một sở thích, một hoàn cảnh gia đình, một điểm mạnh, điểm yếu… khác nhau. Không có hai bạn nào giống hệt nhau hoàn toàn.
* Cây bàng sau trường em là một “cái riêng”. Nó có hình dáng thân cây, tán lá, tuổi đời, vị trí… riêng biệt. Dù có rất nhiều cây bàng khác trên thế giới, nhưng cây bàng này vẫn có những nét độc đáo của riêng nó.
* Chiếc điện thoại em đang sử dụng là một “cái riêng”. Nó có số IMEI, có dung lượng bộ nhớ, có phiên bản phần mềm, có những ứng dụng đã cài đặt… riêng biệt.
Các em thấy không, “cái riêng” bao giờ cũng mang tính cá biệt, độc đáo.
Bước 2: Phân tích khái niệm Cái Chung
“Cái chung” là những đặc điểm, thuộc tính, quy luật… có thể lặp lại, có thể có ở nhiều sự vật, hiện tượng, quá trình, con người khác nhau.
* Ví dụ về Cái Chung:
* Tất cả các em học sinh trong lớp chúng ta đều có chung đặc điểm là cùng là con người. Chúng ta đều có chung cấu tạo sinh học cơ bản, có chung nhu cầu sinh học (ăn, uống, ngủ…), có chung khả năng tư duy, cảm xúc…
* Tất cả các cây bàng trên thế giới đều có chung đặc điểm là thuộc loài cây thân gỗ, có lá mọc đối xứng, quả có vị chua, chứa một hạt…. Đây là những đặc điểm chung giúp chúng ta nhận diện và phân loại chúng là “cây bàng”.
* Tất cả các chiếc điện thoại thông minh đều có chung đặc điểm là có màn hình cảm ứng, có khả năng kết nối internet, có thể cài đặt ứng dụng, có camera…. Đây là những đặc điểm chung tạo nên một “chiếc điện thoại thông minh”.
Như vậy, “cái chung” là những điểm tương đồng, những thuộc tính phổ biến.
Bước 3: Mối quan hệ giữa Cái Chung và Cái Riêng
Sách giáo khoa nhấn mạnh rằng “cái chung” và “cái riêng” luôn tồn tại trong mối quan hệ biện chứng, không tách rời nhau.
* Cái Riêng là cái phổ biến, cái Chung là cái thứ yếu.
* Trong ví dụ, mỗi em học sinh (cái riêng) là một thực thể tồn tại độc lập, cụ thể. Số lượng “cái riêng” này là vô cùng lớn.
* Còn đặc điểm chung là con người (cái chung) lại biểu hiện thông qua vô vàn “cái riêng” đó. Nếu không có những “cái riêng” (các em học sinh), thì “cái chung” (là con người) không có đối tượng để tồn tại.
* Cái Chung bao hàm, thể hiện ở Cái Riêng.
* Ví dụ: Đặc điểm “là con người” (cái chung) biểu hiện ở mỗi bạn Lan, bạn Hùng, bạn Mai… (cái riêng) theo những cách riêng.
* Đặc điểm “là cây bàng” (cái chung) được thể hiện ở cây bàng số 1, cây bàng số 2… (cái riêng) với những hình thái cụ thể.
* Cái Chung chỉ tồn tại trong Cái Riêng, thông qua Cái Riêng, và bị Cái Riêng làm cho đầy đủ hơn.
* “Cái chung” không tồn tại một cách trừu tượng, tách biệt. Nó luôn được cụ thể hóa, biểu hiện qua các “cái riêng”.
* Ví dụ: Khái niệm “cái đẹp” (cái chung) chỉ tồn tại khi nó được biểu hiện ở một bức tranh cụ thể, một bài thơ hay, một hành động ý nghĩa (cái riêng).
* Mỗi lần một “cái riêng” mới xuất hiện, nó lại làm phong phú thêm cho “cái chung”.
Bước 4: Ứng dụng thực tiễn
Hiểu được mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng giúp chúng ta:
* Nhận thức đúng đắn về thế giới: Chúng ta thấy rằng thế giới đa dạng và phong phú (vô vàn cái riêng) nhưng cũng tuân theo những quy luật chung (cái chung).
* Tư duy biện chứng: Không nhìn nhận sự vật, hiện tượng một cách phiến diện. Chú ý cả những điểm giống nhau và những điểm khác biệt.
* Phát huy tính cá nhân và đóng góp cho cộng đồng: Biết trân trọng sự độc đáo của bản thân (cái riêng) và đồng thời nhận thức mình là một phần của tập thể, của xã hội (cái chung).
* Trong học tập: Nắm vững kiến thức lý thuyết chung (cái chung) và vận dụng linh hoạt vào giải các bài tập cụ thể, các tình huống thực tế (cái riêng).
Như vậy, qua ví dụ và phân tích, chúng ta đã hiểu rõ hơn về phạm trù cái chung và cái riêng. Đây là những kiến thức nền tảng quan trọng để các em tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về thế giới quan duy vật biện chứng.
Các em có câu hỏi nào không ạ? Nếu không, chúng ta sẽ chuyển sang phần luyện tập tiếp theo.
– Khái niệm cái riêng, cái chung và cái đơn nhất với tư cách là phạm trù cơ bản của phép biện chứng duy vật
Trong phép biện chứng duy vật:
+ “Cái riêng” dùng để chỉ mỗi sự vật, mỗi hiện tượng, mỗi quá trình,… xác định, tồn tại tương đối độc lập so với các sự vật, hiện tượng, quá trình… khác.
+ “Cái chung” dùng để chỉ những thuộc tính, tính chất,… lặp lại ở nhiều cái riêng.
+ “Cái đơn nhất” dùng để chỉ những thuộc tính, tính chất,… chỉ tồn tại ở một cái riêng nhất định.
Ví dụ, mỗi con người là một cái riêng; những thuộc tính tự nhiên và xã hội khiến cho con người khác với động vật giữ vai trò là cái chung của tất cả mọi người với tư cách người; nhưng mặt khác, ở mỗi con người lại có những thuộc tính không lặp lại ở nhau như: cấu tạo gen, nhân cách, năng lực,… cụ thể khác nhau.
– Mối quan hệ biện chứng giữa cái chung, cái riêng và cái đơn nhất
+ Cái chung không tồn tại trừu tượng bên ngoài những cái riêng; trái lại, cái chung chỉ tồn tại trong mỗi cái riêng, biểu hiện thông qua mỗi cái riêng. Vì vậy, để nhận thức cái chung có thể dùng phương pháp quy nạp từ việc nghiên cứu nhiều cái riêng.
Ví dụ, trên cơ sở khảo sát tình hình hoạt động cụ thể của một số doanh nghiệp có thể rút ra kết luận về tình trạng chung của các doanh nghiệp trong nền kinh tế.
+ Cái riêng chỉ tồn tại trong mối quan hệ với cái chung; không có cái riêng tồn tại độc lập tuyệt đối tách rời cái chung. Vì vậy, để giải quyết mỗi vấn đề riêng không thể bất chấp cái chung, đặc biệt là cái chung là cái thuộc bản chất, quy luật phổ biến…
Ví dụ, không có doanh nghiệp nào tồn tại với tư cách doanh nghiệp mà lại không tuân theo các quy tắc chung của thị trường (ví dụ quy tắc cạnh tranh…). Nếu doanh nghiệp nào đó bất chấp các nguyên tắc chung đó thì nó không thể tồn tại trong nền kinh tế thị trường
đc ko ạ
Danh từ chung : thể hiện khái quát một sự vật, hiện tượng…. nào đó, không viết hoa.
Danh từ riêng là những từ ngữ chỉ đặc điểm riêng của sự vật… Phải viết hoa.