Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một câu hỏi vô cùng thú vị trong chương trình Lịch sử lớp 6: “Vì sao xã hội nguyên thủy tan rã?”.

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần quay ngược thời gian, trở về với thời kỳ xa xưa nhất của loài người, thời kỳ mà con người sống theo từng nhóm nhỏ, săn bắt, hái lượm và hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên. Cô trò mình sẽ cùng nhau phân tích từng bước nhé.

Bước 1: Nhớ lại đặc điểm của xã hội nguyên thủy.
Các em còn nhớ xã hội nguyên thủy có những đặc điểm gì không nào?
*
Công cụ lao động: Chủ yếu bằng đá, xương, gỗ. Rất thô sơ.
*
Hoạt động kinh tế: Săn bắt, hái lượm là chính. Năng suất thấp, bấp bênh.
*
Tổ chức xã hội: Sống theo từng bộ lạc, gia đình mẫu hệ, mọi người sống chung và cùng nhau lao động, hưởng thụ. Không có sự phân chia giàu nghèo, bóc lột.

Bước 2: Tìm hiểu những thay đổi quan trọng dẫn đến sự tan rã.
Xã hội nguyên thủy không tồn tại mãi mãi. Nó đã dần dần thay đổi và cuối cùng là tan rã. Vậy, những thay đổi nào đã diễn ra?

*
Sự phát triển của công cụ lao động: Con người đã biết chế tạo ra những công cụ tinh xảo hơn, như công cụ bằng kim loại (đồng, sắt). Điều này giúp con người lao động hiệu quả hơn rất nhiều.
*
Ví dụ: Từ việc chỉ dùng đá ghè đẽo thô sơ, con người đã biết rèn sắt để làm ra rìu, dao, cày… giúp việc phát quang rừng, làm nương rẫy dễ dàng hơn.
*
Sự phát triển của nông nghiệp và chăn nuôi: Với công cụ tốt hơn, con người bắt đầu biết trồng trọt các loại cây lương thực (lúa, ngô…) và thuần hóa các loài động vật (trâu, bò, lợn…).
*
Nông nghiệp và chăn nuôi ra đời mang lại nguồn lương thực ổn định hơn, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên.
*
Sự phát triển này dẫn đến: Năng suất lao động tăng lên. Lượng sản phẩm làm ra không chỉ đủ dùng cho nhu cầu hàng ngày mà còn dư thừa.

Bước 3: Phân tích hệ quả của sự thay đổi.
Khi năng suất lao động tăng lên và có sản phẩm dư thừa, điều gì đã xảy ra?

*
Xuất hiện sản phẩm dư thừa: Điều này có nghĩa là con người làm ra nhiều hơn mức mình cần để tiêu dùng.
*
Sự phân hóa giàu nghèo: Những người có nhiều sản phẩm dư thừa hơn, có công cụ tốt hơn, hoặc có nhiều sức lao động hơn sẽ trở nên giàu có hơn. Ngược lại, những người ít sản phẩm, công cụ kém hơn sẽ nghèo đi.
*
Điều này dẫn đến sự xuất hiện của chế độ tư hữu (sở hữu tài sản riêng). Trước đây, mọi thứ đều là của chung. Giờ đây, bắt đầu có người sở hữu nhiều hơn người khác.
*
Sự ra đời của giai cấp và nhà nước: Khi có sự phân hóa giàu nghèo, xã hội bắt đầu chia thành các nhóm người có lợi ích khác nhau: người giàu và người nghèo.
*
Người giàu có xu hướng muốn bảo vệ tài sản của mình và kiểm soát người khác.
*
Từ đó, xuất hiện những người đứng đầu, nắm quyền lực và bắt đầu áp đặt ý chí lên cộng đồng. Đây chính là mầm mống của sự ra đời giai cấp (bóc lột và bị bóc lột).
*
Để quản lý xã hội ngày càng phức tạp, để bảo vệ quyền lợi của tầng lớp thống trị, nhà nước ra đời.

Bước 4: Kết luận về sự tan rã của xã hội nguyên thủy.
Như vậy, chúng ta có thể chốt lại nguyên nhân xã hội nguyên thủy tan rã là do:

*
Sự phát triển vượt bậc của lực lượng sản xuất: Đặc biệt là công cụ lao động bằng kim loại, nông nghiệp và chăn nuôi ra đời.
*
Sự tăng lên của năng suất lao động và xuất hiện sản phẩm dư thừa.
*
Sự phân hóa giàu nghèo, hình thành chế độ tư hữu.
*
Sự ra đời của giai cấp và nhà nước.

Tất cả những yếu tố này đã làm lung lay và cuối cùng là phá vỡ cấu trúc xã hội nguyên thủy dựa trên sự bình đẳng và sở hữu chung. Xã hội nguyên thủy tan rã, mở đường cho các hình thái xã hội phức tạp hơn ra đời.

Các em đã hiểu bài chưa nào? Nếu có câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!