Viết bài văn:
Thuyết minh về lễ hội chùa Cổ Lễ (ở Nam Định)
P/s: Bài văn dài tối…
Thuyết minh về lễ hội chùa Cổ Lễ (ở Nam Định)
P/s: Bài văn dài tối thiểu 3 mặt hộ ạ
Các em biết đấy, văn thuyết minh là một thể loại văn giúp chúng ta cung cấp thông tin, giới thiệu, giải thích về một đối tượng nào đó một cách rõ ràng, mạch lạc và có sức thuyết phục. Để viết một bài văn thuyết minh hay, chúng ta cần nắm vững cấu trúc bài, chọn lọc thông tin và sử dụng ngôn ngữ phù hợp.
Chúng ta sẽ cùng nhau đi từng bước một, giống như xây nhà vậy, phải có móng vững chắc thì nhà mới cao tầng được.
Bước 1: Tìm hiểu đề bài và xác định yêu cầu
Đề bài yêu cầu chúng ta viết bài văn thuyết minh về Lễ hội chùa Cổ Lễ (ở Nam Định). Yêu cầu quan trọng là bài viết phải dài tối thiểu 3 mặt, trình bày chi tiết, từng bước, không vượt lớp. Đặc biệt lưu ý về cách trình bày công thức toán học (nếu có), tuyệt đối không dùng ký hiệu $ hay backtick.
Bước 2: Chuẩn bị nội dung và dàn ý
Trước khi viết, chúng ta cần tìm hiểu kỹ về Lễ hội chùa Cổ Lễ. Các em có thể tham khảo Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 8, các nguồn thông tin đáng tin cậy trên internet, sách báo, hoặc hỏi người thân, bạn bè đã từng đến thăm chùa Cổ Lễ.
Dưới đây là dàn ý chi tiết mà cô gợi ý cho các em. Các em có thể dựa vào đây để phát triển bài viết của mình:
I. Mở bài
– Giới thiệu chung về lễ hội: Lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt Nam, thể hiện nét đẹp truyền thống, tín ngưỡng và ước vọng của con người.
– Giới thiệu cụ thể về Lễ hội chùa Cổ Lễ: Nêu bật ý nghĩa, tầm quan trọng và sự độc đáo của lễ hội này tại Nam Định.
II. Thân bài
1. Giới thiệu chung về chùa Cổ Lễ
– Vị trí địa lý: Chùa Cổ Lễ thuộc xã Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định. Nêu lên nét đẹp của vùng đất nơi có ngôi chùa tọa lạc.
– Lịch sử hình thành và phát triển: Sơ lược về quá trình xây dựng, trùng tu và những dấu ấn lịch sử gắn liền với chùa.
– Kiến trúc độc đáo: Mô tả những nét đặc sắc trong kiến trúc của chùa, ví dụ như tháp Cửu Phẩm Liên Hoa, các công trình phụ trợ, các pho tượng cổ…
2. Lễ hội chùa Cổ Lễ – Nét đẹp văn hóa và tín ngưỡng
– Thời gian diễn ra lễ hội: Nêu rõ thời gian cụ thể (thường là tháng 9 âm lịch hàng năm).
– Mục đích, ý nghĩa của lễ hội:
– Tưởng nhớ công ơn các vị tiền nhân, các bậc anh hùng dân tộc đã có công gây dựng và bảo vệ quê hương.
– Cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
– Thể hiện lòng thành kính với Đức Phật, cầu mong sức khỏe, bình an cho bản thân và gia đình.
– Góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
– Các hoạt động chính trong lễ hội:
– Phần lễ:
– Lễ rước: Mô tả chi tiết lễ rước (ví dụ: rước nước, rước kiệu, rước tượng Phật…). Nêu bật sự trang nghiêm, long trọng và ý nghĩa của các đoàn rước.
– Lễ cầu an, lễ tế: Mô tả không khí trang nghiêm, thành kính trong các buổi lễ.
– Các nghi thức tôn giáo khác (nếu có).
– Phần hội:
– Các trò chơi dân gian: Kể tên và mô tả một vài trò chơi tiêu biểu thu hút người dân và du khách tham gia (ví dụ: chọi gà, cờ người, đấu vật, ném còn…). Nêu lên không khí vui tươi, sôi nổi.
– Các hoạt động văn hóa nghệ thuật: Biểu diễn chèo, hát văn, múa rối nước, các màn biểu diễn đặc sắc khác.
– Các gian hàng ẩm thực, đồ thủ công mỹ nghệ: Giới thiệu về những món ăn đặc sản của địa phương, các sản phẩm thủ công tinh xảo được bày bán.
– Điểm độc đáo, đặc sắc của Lễ hội chùa Cổ Lễ:
– Có thể là sự kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội, giữa tín ngưỡng tâm linh và sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
– Hoặc là những nét riêng biệt, không nơi nào có được (ví dụ: lễ rước quy mô lớn, các loại hình nghệ thuật độc đáo…).
3. Tác động và ý nghĩa của lễ hội
– Góp phần quảng bá hình ảnh, du lịch của địa phương.
– Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
– Nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc bảo tồn di sản văn hóa.
– Tạo không khí đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng.
III. Kết bài
– Khẳng định lại giá trị và ý nghĩa của Lễ hội chùa Cổ Lễ.
– Lời kêu gọi, nhắn nhủ về việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
– Cảm xúc cá nhân về lễ hội (nếu có).
Bước 3: Viết bài văn chi tiết
Bây giờ, chúng ta sẽ bắt đầu viết bài theo dàn ý đã xây dựng. Lưu ý các em, để bài văn đạt được độ dài tối thiểu 3 mặt, chúng ta cần khai thác sâu từng ý, sử dụng ngôn ngữ miêu tả sinh động, giàu hình ảnh, kết hợp yếu tố tự sự, miêu tả, nghị luận một cách hợp lý.
Phần Mở bài:
Các em có thể bắt đầu bằng một câu văn gợi mở về vai trò của lễ hội trong đời sống người Việt. Ví dụ: “Lễ hội – đó không chỉ là những ngày tháng vui chơi, giải trí mà còn là sợi dây vô hình kết nối quá khứ với hiện tại, là mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và ý thức cộng đồng dân tộc.” Sau đó, các em dẫn dắt vào giới thiệu Lễ hội chùa Cổ Lễ, nhấn mạnh sự nổi tiếng và ý nghĩa của nó.
Ví dụ mở bài:
“Việt Nam ta, dải đất hình chữ S với bề dày lịch sử và nền văn hóa lâu đời, luôn tự hào về những lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc dân tộc. Mỗi mùa lễ hội đến, không khí khắp nơi lại rộn ràng, náo nức, xua đi bao bộn bề lo toan của cuộc sống thường nhật. Trong vô vàn những lễ hội ấy, Lễ hội chùa Cổ Lễ tại vùng đất Nam Định trù phú luôn để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách bởi sự trang nghiêm, linh thiêng và nét đẹp văn hóa độc đáo. Đây không chỉ là một lễ hội tín ngưỡng mà còn là một bức tranh sinh động phản ánh đời sống tinh thần, ước vọng và nét đẹp lao động của người dân quê lúa.”
Phần Thân bài:
Đây là phần quan trọng nhất, các em cần triển khai chi tiết các ý đã liệt kê trong dàn ý.
1. Giới thiệu về chùa Cổ Lễ:
Các em hãy miêu tả vị trí của chùa một cách thơ mộng, gợi hình ảnh về con người và quê hương Nam Định. Sau đó, đi sâu vào lịch sử, có thể tìm hiểu xem chùa được xây dựng vào thời gian nào, có những vị cao tăng nào gắn bó với chùa. Về kiến trúc, hãy cố gắng sử dụng những từ ngữ miêu tả chính xác, ví dụ như: “ngôi chùa cổ kính”, “kiến trúc độc đáo”, “nghệ thuật chạm khắc tinh xảo”, “tháp Cửu Phẩm Liên Hoa uy nghi soi bóng…”, “những bức phù điêu mang đậm giá trị lịch sử và nghệ thuật”.
2. Lễ hội chùa Cổ Lễ – Nét đẹp văn hóa và tín ngưỡng:
Phần này cần được khai thác kỹ lưỡng nhất.
* Thời gian: Nêu rõ tháng 9 âm lịch, có thể nói thêm về ý nghĩa của thời điểm này (ví dụ: cuối mùa gặt, chuẩn bị đón Tết Trung thu…).
* Ý nghĩa: Giải thích rõ ràng từng ý nghĩa, có thể dùng các câu văn lập luận để làm rõ. Ví dụ: “Lễ hội không chỉ là nơi để con người tìm về cội nguồn, bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên mà còn là dịp để mỗi cá nhân cầu mong những điều tốt đẹp cho bản thân, gia đình và xã hội. Bên cạnh đó, lễ hội còn là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, sẻ chia, là nơi giao lưu văn hóa, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cộng đồng.”
* Phần lễ: Đây là phần mang tính tâm linh, các em cần miêu tả sự trang nghiêm, thành kính. “Lễ rước với đoàn người đông đảo, trang phục chỉnh tề, tay cầm cờ, lọng, mang theo các đồ lễ vật quý giá. Tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng như giục giã, như gọi mời, tạo nên một không khí linh thiêng, trang trọng khó quên.” Nếu có lễ rước nước, hãy miêu tả sự kỳ công, ý nghĩa của việc mang nước về thờ Phật, cầu mong sự tinh khiết, may mắn.
* Phần hội: Phần này sẽ giúp bài văn trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Các em hãy chọn lọc những trò chơi, hoạt động tiêu biểu và miêu tả thật chi tiết.
– “Tiếng reo hò cổ vũ vang vọng khắp sân đình, sân chùa khi những chú gà chọi tung cánh. Ai cũng hồi hộp theo dõi từng cú đá, từng pha né đòn…”
– “Những làn điệu chèo mượt mà, sâu lắng hòa quyện với tiếng hát văn bay bổng, cất lên từ những giọng ca tài hoa, làm say đắm lòng người.”
– “Không khí náo nhiệt với các gian hàng ẩm thực, mùi thơm của các món ăn đặc sản quê nhà lan tỏa…”
* Điểm độc đáo: Nếu các em biết về những nét riêng biệt của chùa Cổ Lễ, hãy mạnh dạn đưa vào. Ví dụ, có thể là một ngôi chùa có kiến trúc độc đáo, có những bức tượng hay câu chuyện lịch sử đặc biệt, hoặc cách thức tổ chức lễ hội có những điểm nhấn riêng.
3. Tác động và ý nghĩa của lễ hội:
Phần này giúp bài văn có tính khái quát cao. Các em có thể liên hệ thực tế, nêu bật vai trò của lễ hội trong việc quảng bá du lịch, giữ gìn văn hóa.
Ví dụ khai thác sâu một ý nhỏ (ví dụ về trò chơi cờ người):
“Trong không khí tưng bừng của phần hội, trò chơi cờ người thu hút sự chú ý đặc biệt của đông đảo người xem. Không chỉ đơn thuần là một trò chơi trí tuệ, cờ người còn là một màn trình diễn nghệ thuật độc đáo, nơi những người chơi hóa thân thành các quân cờ, di chuyển nhịp nhàng theo từng nước cờ. Những người chơi, thường là các thanh niên khỏe mạnh, trong trang phục được hóa trang theo từng quân cờ, đứng trên bàn cờ lớn. Mỗi bước di chuyển của họ đều được khán giả dõi theo sát sao, hồi hộp. Tiếng hô hiệu, tiếng nhạc nền xen kẽ càng làm tăng thêm sự kịch tính và hấp dẫn cho ván cờ. Trò chơi này không chỉ thể hiện tài trí, sự khéo léo của người chơi mà còn là một nét văn hóa dân gian độc đáo, mang tính giải trí cao và giáo dục về tư duy chiến thuật.”
Phần Kết bài:**
Các em hãy tổng kết lại những ý chính đã trình bày và khẳng định lại giá trị của lễ hội. Có thể bày tỏ cảm xúc cá nhân về lễ hội, hoặc đưa ra một lời nhắn nhủ về việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Ví dụ kết bài:
“Lễ hội chùa Cổ Lễ, với những giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng sâu sắc, thực sự là một di sản quý báu của dân tộc. Nó không chỉ là điểm hẹn tâm linh thiêng liêng, là nơi mọi người tìm về với cội nguồn, mà còn là bức tranh sinh động về đời sống tinh thần, là niềm tự hào của người dân Nam Định. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị tốt đẹp của lễ hội này là trách nhiệm của mỗi chúng ta, góp phần làm cho nền văn hóa Việt Nam ngày càng thêm rạng rỡ trên trường quốc tế.”
Bước 4: Rà soát và chỉnh sửa
Sau khi hoàn thành bài viết, các em cần đọc lại thật kỹ để:
* Kiểm tra lỗi chính tả, ngữ pháp.
* Đảm bảo tính logic, mạch lạc của bài viết.
* Kiểm tra xem bài viết đã đủ độ dài yêu cầu chưa.
* Chỉnh sửa câu chữ cho mượt mà, giàu hình ảnh hơn.
* Đặc biệt, nếu có công thức toán học (dù đề bài này không có), các em hãy đảm bảo đã bọc chúng trong cặp dấu \( \) hoặc \[ \].
Một số lưu ý thêm để bài viết đạt yêu cầu:
* Sử dụng từ ngữ phong phú, giàu hình ảnh: Thay vì nói “lễ hội vui”, các em có thể miêu tả “không khí tưng bừng, náo nhiệt”, “tiếng cười nói rộn rã”, “hàng vạn người chen chân”.
* Kết hợp các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận: Bài văn thuyết minh không khô khan, các em có thể lồng ghép những cảm xúc cá nhân, những câu chuyện nhỏ đã chứng kiến để bài viết thêm sinh động.
* Sử dụng câu văn đa dạng: Kết hợp câu đơn, câu ghép, câu phức để bài viết có nhịp điệu.
* Tránh viết lan man, sa đà vào những chi tiết không liên quan.
Cô tin rằng, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và phương pháp làm bài chi tiết như trên, các em sẽ viết được một bài văn thuyết minh thật hay và đầy đủ về Lễ hội chùa Cổ Lễ. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé! Chúc các em hoàn thành tốt bài tập của mình!
Chùa Cổ Lễ là một quần thể kiến trúc đạo Phật và tín ngưỡng Việt Nam mang các yếu tố kiến trúc gô-tích ở thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định, ngay sát quốc lộ 21A. Trong chùa có quả chuông Đại Hồng Chung lớn nhất Việt Nam được Hòa thượng Thích Thế Long cho đúc vào năm 1936.
Theo văn bia chùa Cổ Lễ ghi lại, chùa được xây dựng vào thế kỷ thứ XII thời Lý Thần Tông, trên một nền đất vuông, rộng gần 10 mẫu bắc bộ, cảnh quan sơn thủy hữu tình, xung quanh có sông nhỏ và hồ bao quanh. Ngôi chùa linh thiêng này ngoài thờ Phật, còn thờ Đức Thánh Tổ Nguyễn Minh Không, người có công lớn trong việc xây dựng chùa.
Năm 1902, Hòa thượng Phạm Quang Tuyên, một Thiền sư có đạo đức cao cả, một trí thức uyên bác, có biệt tài về kiến trúc chùa tháp được giao về trụ trì chùa. Ông đã dốc tâm huyết kêu gọi các tín đồ, thập phương bỏ công, của để xây dựng lại ngôi chùa.
Trong khoảng thời gian sau đó, Hòa thượng Phạm Quang Tuyên đã kiến tạo lại toàn bộ công trình chùa thành những nhóm kiến trúc có giá trị nghệ thuật riêng biệt, nhưng vẫn hòa nhập với tổng thể cảnh quan, mang phong cách cửa Thiền trên nền văn hóa dân tộc, kiến trúc cổ kính phương Đông kết hợp với kiến trúc gô-tích phương Tây.
Tương truyền rằng nhà sư Phạm Quang Tuyên không cần một bản vẽ thiết kế nào, không cần một chút vật liệu hiện đại là xi măng, sắt thép mà chỉ là gạch, vôi, vữa, mật, muối, giấy bản và công sức của nhân dân để xây dựng nên ngôi chùa có kiến trúc vô cùng độc đáo, vừa hiện đại vừa cổ kính…
Chùa Cổ Lễ (tên chữ Thần Quang tự) nổi tiếng bởi nhiều công trình kiến trúc đẹp, toạ lạc tại thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định. Chùa do Cao tăng Minh Không tạo dựng từ thế kỉ XII. Đầu thế kỉ XX, nhiều công trình bề thế mang giá trị nghệ thuật cao đã được xây dựng tạo nên cảnh quan vừa thâm nghiêm vừa trữ tình cho ngôi chùa.
Trong chùa còn lưu giữ nhiều báo vật: gậy tích, trống đồng, tượng đức Thánh Tổ. Nhưng đáng quan tâm nhất là Đại hồng chung lớn nhất Viêt Nam. Chuông nặng 9 tấn do Hòa thượng Thích Thế Long cho đúc vào năm 1936, phường đúc đồng Ngũ Xã (Hà Nội) thi công. Chuông cao 4,2m, đường kính 2,2m; thành dày 8cm. Quai chuông hình đôi rồng tráng kiện đấu đuôi vào nhau. Miệng chuông và khoang dưới chạm hoa văn cánh sen.
Trong kháng chiến chống Pháp, các nhà sư phải giấu chuông dưới đáy hồ mới không bị giặc phá huỷ. Năm 1954, chuông được kéo lên đặt trên cầu cuốn trước Thượng điện. Từ năm 1997, Kim chung bảo các (gác chuông) hoàn thành, chuông được treo lên để du khách thập phương tới chiêm bái.
Trong màn sương mai, trong ánh tà dương, tiếng chuông chùa Cổ Lễ ngân buông. Lòng người như ấm lại. Ai cũng cảm thấy tiếng chuông chùa là nhịp sống thanh bình yên vui của quê nhà thời đổi mới.
Hội chùa Cổ Lễ một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của tỉnh Nam Định còn bảo lưu được nhiều nghi thức văn hóa cổ truyền giàu tính nhân văn như lễ rước Phật, đấu vật, đánh cờ người…, phản ánh đời sống văn hóa phong phú, đa dạng của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Đặc biệt là được xem cuộc thi bơi chải truyền thống trên dòng sông uốn lượn quanh chùa, để hình dung sự gắn bó của Thánh với đồng đất, kênh rạch nơi đây
Chùa Cổ Lễ là một trong những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của tỉnh Nam Định nói riêng và của nền văn hóa châu thổ sông Hồng nói chung. Đây là một ngôi chùa cổ xuất hiện từ thời nhà Lý, có tên tự là chùa “Thần Quang”tọa lạc tại trung tâm thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định
Chùa Cổ Lễ là một trong những danh lam thắng cảnh nổi tiếng của tỉnh Nam Định nói riêng và của nền văn hóa châu thổ sông Hồng nói chung. Đây là một ngôi chùa cổ xuất hiện từ thời nhà Lý, có tên tự là chùa “Thần Quang”tọa lạc tại trung tâm thị trấn Cổ Lễ, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định. Trải qua quá trình tôn tạo trùng tu, chùa có dáng vẻ, sắc thái riêng; trong đó đặc biệt nổi bật là phong cảnh kiến trúc độc đáo, mang yếu tố “cửa Thiền trên nền văn hóa dân tộc, phương Đông kết hợp với phương Tây”
Lược sử chùa Cổ Lễ
Theo truyền thuyết dân gian và những tư liệu lịch sử ghi chép trong các sách: Lĩnh Nam chích quái, Thiền uyển tập anh, Đại nam nhất thống chí…chùa do Quốc sư Minh Không xây dựng từ thế kỷ XII dưới thời Lý. Điều này cũng được ghi nhận trong một câu văn của bài minh, khắc trên chiếc chuông đồng đúc năm 1799 (niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 7) vẫn lưu giữ tại chùa, được dịch ra như sau: “Chân cảnh trời Nam, Thánh tổ đản giáng, dựng chùa Thần Quang”.
Đức Thánh tổ ở đây chính là ngài Minh Không Thiền sư, thế danh Nguyễn Chí Thành, quê làng Đàm Xá (Đàm Giang) thuộc đất Trường Yên, nay là xã Gia Thắng, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Ngài được tôn là bậc Thánh, một vị cao tăng nổi tiếng và là ông tổ của nghề đúc đồng Việt Nam. Với nhiều pháp thuật kỳ lạ, ngài thường đi chu du khắp nơi chữa bệnh cứu dân và đã từng cứu vua Lý Thần Tông thoát khỏi căn bệnh “hóa hổ” quái ác rồi được nhà vua phong làm Quốc sư.
Chùa được khởi dựng từ thời Lý, cho nên những thăng trầm của thời gian, biến động của lịch sử đã làm những dấu tích cổ xưa bị phai mờ, hoang phế. Cuối thế kỷ XIX, cảnh chùa chỉ còn lại một am nhỏ với nhiều di tích đổ nát. Năm 1902, Hòa thượng Phạm Quang Tuyên, một nhà sư uyên bác lại có biệt tài về kiến trúc chùa tháp, về trụ trì tại chùa. Ngài dốc tâm kêu gọi tín đồ thập phương góp công góp của để xây dựng lại ngôi chùa. Trong khoảng thời gian từ 1914-1920, không cần một bản vẽ thiết kế nào, chỉ với gạch, vôi, vữa, mật, muối, giấy bản và công sức của nhân dân, ngài đã kiến tạo lại toàn bộ công trình chùa thành những nhóm kiến trúc có giá trị nghệ thuật riêng biệt, mang phong cách riêng nhưng vẫn hòa nhập với tổng thể cảnh quan. Sau Hòa thượng Phạm Quang Tuyên, Hòa thượng Phạm Thế Long và các thế hệ sư trụ trì kế cận đã hoàn thiện thêm những công trình nhỏ, tạo thêm sự nguy nga, tráng lệ cho ngôi chùa.
Đặc điểm kiến trúc chùa Cổ Lễ
Chùa Cổ Lễ là một chỉnh thể gồm nhiều công trình kiến trúc khác nhau, trải rộng theo hướng Đông-Tây, trên một diện tích gần 10 mẫu Bắc bộ. Nếu ai đã từng tới thăm chùa Cổ Lễ ngày nay chắc không thể không nhận thấy sự khác biệt rất lớn và rõ rệt về kiến trúc so với các ngôi chùa cổ Việt Nam khác. Nếu như chùa cổ Việt Nam thường thấp và trải rộng bề ngang với bộ khung gỗ lim vững chắc thì chùa Cổ Lễ không những rộng mà còn rất cao với kiến trúc mái vòm kiên cố. Bởi vậy nếu nhìn từ xa, nét kiến trúc này cho ta cảm giác như đứng trước một nhà thờ nhưng đến gần và ngắm nghía kỹ thì ta sẽ nhận thấy là một ngôi chùa nhờ chi tiết trang trí quen thuộc: đôi rồng chầu rất lớn ở phía trước và các họa tiết trang trí khác.
Có thể nói chính sự kéo léo kết hợp giữa các yếu tố kiến trúc cổ truyền với kiến trúc Gô-tích của Gia-tô giáo đã làm nên nét khác biệt, độc đáo của ngôi chùa này. Từ ngoài vào trong, người ta có thể thấy các hạng mục kiến trúc lần lượt như sau: cổng chùa, tháp Cửu phẩm liên hoa, cầu cuốn, tam quan, nhà hội quán, đền Thánh, đền Mẫu, hai cầu núi, chùa chính, nhà tổ, nhà khách, phòng tăng, pháp đường, tòa Kim chung bảo các, vườn tháp…Trong đó, một số công trình kiến trúc đặc sắc có giá trị nghệ thuật cao là tháp Cửu phẩm liên hoa, chùa chính hay còn gọi là Tòa chính cung và Kim chung bảo các.
Có thể nói, điểm nhấn của tổng thể kiến trúc chùa Cổ Lễ chính là tháp Cửu phẩm liên hoa thuộc loại kiến trúc nhiều tầng vươn cao dần lên không trung thể hiện sự tỏa rộng của Phật pháp, một đặc trưng của kiến trúc nhà Phật. Tháp cao 32m, do chín tầng hoa sen liên kết hợp thành, mang ý nghĩa “cửu trùng”là chín tầng trời, một đặc thù tín ngưỡng của đạo Phật.
Nền tháp được thể hiện bằng hình ảnh một con rùa lớn nổi giữa mặt hồ, biểu tượng cho sự vững chãi, trường tồn. Dáng vóc rùa chắc khỏe, dài 18m, rộng 10m; mai rùa được cách diệu lượn cong thành tám múi lớn, mỗi múi dài 4,65m; bốn chân rùa vươn dài, trụ vững xuống lòng hồ, đầu hướng vào trong chùa, đuôi hướng ra phía ngoài. Lòng tháp được tạo bởi một trụ tròn có 64 bậc vòng từ chân lên đỉnh tháp, ứng với 64 quẻ của Kinh Dịch.
Quần thể kiến trúc tháp gồm tháp chính ở giữa, đứng trên lưng rùa, quanh chân tháp là núi giả và voi làm tăng vẻ hùng vĩ cho bảo tháp. Tháp chùa Cổ Lễ thuộc dạng tháp thờ Phật và Bồ-tát, tầng trên cùng thờ Phật A-di-đà, Đức Phật chủ trì thế giới Tây phương cực lạc. Sự tồn tại vững chãi của tháp cho đến ngày nay là kết quả của việc xây cất hết sức công phu. Lần đầu xây dựng, tháp đã bị đổ; phải đến lần thứ hai, khi sư Phạm Quang Tuyên cho gia cố móng bằng 50 cây gỗ lim lớn việc xây dựng mới thành công và cho chúng ta một công trình kiến trúc tuyệt mỹ như ngày này.
Chùa chính cao 29m, một chiều cao hiếm thấy ở các ngôi chùa cổ Việt Nam, được cấu tạo theo thế cửu trùng-gồm chín tòa khác nhau, nhiều tòa ngang dãy dọcliên kết thành một khối. Nhìn chung, nét nổi bật ở đây là kiểu uốn khung, cuốn vòm dáng dấp hoa sen cách điệu được xây dựng bằng vật liệu là vôi, cát và mật. Theo nhận địnhcủa một số nhà nghiên cứu: với toàn bộ thành phần kiến trúc cơ bản của một ngôi chùa bao gồm tiền đường, thiêu hương, thượng điện đều nằm trong một bình diện hình chữ nhật, có chiều dài 31,6m, rộng 14,7m thì đây là một phong cách quy hoạch chùa chưa từng thấy ở nơi khác.
Tường trước cửa chùa có sáu cột lục lăng rỗng, ba mặt trước cột có trổ ô hình chữ nhật, gắn kính màu mỗi khi thắp đèn sáng bên trong hiện lên các màu xanh đỏ tìm vàng huyền ảo như màu cớ nước Phật. Vào trong chùa, trước khi ngắm những vòm tròn mái cong, trên trần trang trí họa tiết màu sắc rực rỡ như những tấm thảm kiểu Ba Tư, ta thấy ngay trên thượng điện có tượng Phật Thích Ca rất lớn, cao 4m, ngang 3,5m, sơn son thiếp vàng trên nền gỗ bạch đàn ngự giữa tòa sen trong tư thế nhập thiền, phía sau có vòng hào quang tỏa sáng.
Đặc biệt ở chùa Cổ Lễ, việc sắp đặt tượng Phật không nhất tuân thủ cứng nhắc theo một quy định cổ điển nào mà có sự bố trí sáng tạo cho phù hợp với nội dung thờ cúng. Cụ thể như hai bậc dưới chỉ có hai pho tượng Phật thời hiện tại và tươnglai.
Trước bát hương thờ chung cho thế giới Phật là tòa Cửu Long to, cao gần 2m được kiến tạo như một vòm trời, có chíncon rồng uốn lượn tạo thành động nhỏ. Chín con rồng ở chín tư thế khác nhau, vừa kết cấu động, vừa tạo thành điểm để các pho tượng nhỏ của thế giới chư Phật đứng hoặc ngồi phía trong cũng như phía ngoài tòa Cửu Long, làm tôn thêm vị thế pho tượng Thích Ca lúc sơ sinh. Phật Thích Ca sơ sinh được tạc như cậu bé cởi trân, mình quấn khố, tay phải chỉ xuống, tay trái giơ hai ngon chỉ lên như đưa ra thông điệp khẳng định vị thế của Phật: “thiên thượng, địa hạ, duy ngã độc tôn”. Hai bên tả hữu phía sau tòa Cửu Long là các pho tượng Kim đồng Ngọc nữ y phục trang nghiêm, phong cách chững chạc đứng nâng hoa chầu hầu làm nghi thức thờ cúng thêm linh thiêng tôn kính. Bên dưới bệ của thượng điện là động Phật Niết-bàn có tượng Phật to bằng người thật nằm nghiêng trong ánh đèn lung linh mờ ảo yên tỉnh. Hai bên tả hữu chính cung là hai nhịp cầu thang lên xuống ôm lấy thượng điện một cách đối xứng hài hòa. Lên 24 bậc nữa cộng với chín bậc từ sân lên nền nhà là 33 bậc tượng trưng cho 33tầng trời, ta tới cung đằng sau Thượng điện thờ Phật là cung thờ Quốc sư Nguyễn Minh Không.
Kim chung bảo các chùa Cổ Lễ được nhận định là “một khối kiến trúc bề thế, lộng lẫy và cổ kính tương xứng với tên gọi”. Gác chuông này là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tinh hoa kiến trúc truyền thống trong việc đúc các chuông chùa Việt với kỹ thuật hiện đại phương Tây. Tuy vật liệu chủ yếu để kiến tạo hình khối là xi măng, sắt thép nhưng cảm giác bức bối, nặng nề của bê tông không làm phai nhạt nét uyển chuyển, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên. Phong vị mộc mạc, tôn nghiêm của loại hình kiến trúc chùa vẫn toát lên từ một công trình kiến trúc tinh vi, cầu kỳ, có dáng dấp cung đình bề thế này. Chuông nhỏ được đúc năm 1799, niên hiệu Cảnh Thịnh thứ 7; chuông lớn được đúc năm 1936, niên hiệu Bảo Đại thứ 11. Tiếng chuông chùa Cổ Lễ vang xa, không chỉ là tiếng quý nhất trong bát âm, mà còn là âm thanh thức tỉnh con người mê muội, quy y về với chính nghĩa, là tiếng gọi của Phật pháp.
Hội chùa Cổ Lễ
Lễ hội chùa Cổ Lễ diễn ra từ ngày 13 đến ngày 16 tháng 9 âm lịch hàng năm nhằm tướng nhớ ngày ngài Nguyễn Minh Không hóa thân (14/9), một ngày đã đi vào tiềm thức nhân dân trong vùng qua câu ca dao:
“Dù ai buôn bán trăm nghề
Mười tư tháng chín thì về hội Ông”.
Đây là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của tỉnh Nam Định nói riêng và cư dân đồng bằng sông Hồng nói chung còn bảo lưu được nhiều nghi thức, trò chơi dân gian đặc sắc như rước kiệu, bơi trải, múa rối, tổ tôm điếm…phản ánh đời sống sinh hoạt văn hóa phong phú, đa dạng của cư dân nông nghiệp lúa nước. Với nhiều cư dân địa phương thì đây được xem như cái Tết thứ hai trong năm. Đặc biệt, cuộc thi bơi trải truyền thống trên dòng sông uốn lượn quanh chùa có ý nghĩa tái hiện sự gắn bó của Thiền sư Nguyễn Minh Không với đồng đất, kênh rạch nơi đây.
Bơi trải ở hội chùa Cổ Lễ khá vui nhộn, số trải không nhiều, chỉ có 4 chiếc dành cho 4 thôn: đông, tây, nam, bắc. Mỗi trải có 16 tay chèo là các trai làng khỏe mạnh, nhanh nhẹn, được phân biệt bởi các sắc phục khác nhau: xanh, đỏ, tím, vàng. Trước đó hàng tuần, họ phải ăn chay để thể hiện lòng thành với Đức Thánh.
Nếu như bơi trải ở những vùng lân cận có số lượng trải nhiều hơn, bơi nhiều vòng trên một khúc sông lớn thì ở hội chùa Cổ Lễ, các tay chèo chỉ bơi hai vòng trên một khúc sông hẹp; do vậy tạo được khoảng cách gần giữa người xem với người bơi, không khí cổ vũ sôi động, hấp dẫn hơn. Bên cạnh bơi trải thì tiết mục Tế nữ quan cũng là một trong những tiết mục hấp dẫn của hội. Các thành viên vào tế đều là những cô gái thanh tân có cả tài sắc lẫn nết na, được hội đồng các làng tuyển chọn.
Chùa Cổ Lễ-nơi lưu giữ những giá trị văn hóa lịch sử
Chùa Cổ Lễ hiện lưu giữ được nhiều di vật văn hóa quý hiếm như: tượng Đức Phật Thích Ca cao 4,2m ngự trên tòa sen trong tư thế nhập thiền; một chuông đồng thời Tây sơn (1799); một chuông đồng nặng hơn chín tấn đúc năm 1936; một trống đồng trơn tương truyền có từ thời Lý; một lá cớ thần hai mặt ghi “Nam thiên Thánh tổ”và “Lý triều Quốc sư”; bốn thuyền trải dùng để thi bơi trong lễ hội truyền thống.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Năm, những câu kệ trên tháp chùa cổ Lễ mang dấu ấn Phật giáo Mật tông thời Lý. Trên bốn mặt chính của tháp đều thể hiện các tên hiệu Phật thông qua các câu kệ. Mặt trước: Nam mô Tây phương cực lạc A-di-đà Như Lai; hai mặt bên: Nam-mô Quan Thế Âm Bồ-tát và Nam-mô Đại thế Chí Bồ-tát. Mật tông là một tông phái có ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội lúc bấy giờ. Chính sự phát triển của Mật tông đã góp phần để Phật giáo hòa nhập cùng các tín ngưỡng bản địa và các tôn giáo khác du nhập vào Việt Nam để sau này dẫn tới sự ra đời của Tam giáo đồng nguyên: Nho-Phật-Lão từ thời Lý.
Có thể nói, dấu ấn của Phật giáo Mật tông rõ nét ở chùa Cổ Lễ là một điều có thể giải thích bời Quốc sư Nguyễn Minh Không, người khởi dựng ngôi chùa từ thời Lý, chính là một nhà sư tu hành theo phái Mật tông. Không chỉ có vậy, mặc dù tháp Cửu phẩm liên hoa được nhà sư Phạm Quang Tuyên xây dựng đầu thế kỷ XX nhưng vẫn mang phong cách chùa tháp thời Lý: tháp dựng trước chùa chính.
Không chỉ là một di tích văn hóa, tôn giáo, chùa Cổ Lễ còn là một di tích cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Tuân lời Phật dạy: “Cứu khổ-Độ sinh”, chùa Cổ Lễ trở thành nơi hoạt động cách mạng, nơi ẩn giấu cán bộ trong vùng địch hậu, là trụ sở của tỉnh, huyện Phật giáo cứu quốc trong nhiều năm. Bản thân Hòa thượng Phạm Thế Long, ngoài việc phụng đạo, ngài còn nhiệt tình tham gia công tác kháng chiến-kiến quốc, đảm đương nhiều trọng trách trong Giáo hội và đã từng giữ chức Phó Chủ tịch Quốc hội khoa VII nước CHXHCN Việt Nam.
Tuy đi tu mà những nhà sư nơi đây không xa rời trần tục, đều quan tâm đến vận mệnh quốc gia, nghĩ đến sự hưng vong của cảnh chùa, xóm làng, đất nước, thậm chí còn vui lòng dấn thân vào cuộc, kể cả xông pha trận mạc chém giết quân thù, giữ gìn cuộc sống thanh bình cho dân tộc. Trong lịch sử, chùa Cổ Lễ đã để lại một ấn tượng vô cùng sâu sắc với việc ngày 27/2.1947, cùng với chính quyền, tín đồ địa phương, Tỉnh hội Phật giáo Cứu quốc Nam Định dưới sự chủ trì của Hòa thượng Phạm Thế Long đã làm lễ phát nguyện cho 27 nhà sư (trong đó có hai vị ni cô) “cởi áo cà sa ra trận”. Sau đó, trong kháng chiến chống Mỹ và chiến dịch bảo vệ biên cương Tổ quốc, trường hạ chùa Cổ Lễ còn tổ chức cho bảy nhà sư tiếp bước đồng đạo, tạm biệt cửa thiền ra mặt trận đánh giặc cứu nước. Một trong những lời phát nguyện hào hùng còn được ghi chép lại như sau:
“Cởi áo cà sa khoác chiến bào
Tuốt gươm cầm súng dẹp binh đao
Ra đi quyết rửa thù cứu nước
Vì nghĩa quên thân hiến máu đào”.
Tăng Ni chùa Cổ Lễ ra trận thời đó đã chiến đấu dũng cảm, lập nhiều chiến công. Phần lớn trong số họ đã hy sinh anh dũng, số còn lại có vị tiếp tục phục vụ quân đội, có vị sau khi hoàn thành nghĩa vụ với tổ quốc, lại trở về với đời sống tu hành.
Kết luận
Có thể nói, chùa Cổ Lễ là mảnh đất thiêng, có bề dày lịch sử văn hóa, cách mạng, một bảo tàng sống động về chữ “Đạo”hòa với chữ “Đời”. Những nét kiến trúc bề ngoài cũng đã cho thấy sự tiếp thu một cách sáng tạo tinh hoa nghệ thuật kiến trúc nhân loại, mang lại sự mới lạ, tinh tế cho cảnh quan và các hạng mục công trình trong chùa. Sở hữu những nét kiến trúc độc đáo, có giá trị phản ảnh lịch sử của nghệ thuật tạo hình thời Lý, chùa Cổ Lễ xứng đáng là một danh lam thắng cảnh trong vùng.
Thêm vào đó, sự nhập thế chính là nét nổi bật, đặc sắc riêng của Phật giáo Nam Định trong hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, và những nghĩa cử cao đẹp của Tăng Ni chùa Cổ Lễ là một sự thể hiện tiêu biểu. Bản thân Hòa thượng Thích Thế Long, trong một số lần phóng viên nước ngoài hỏi rằng: “Đạo Phật dạy không sát sinh, vậy các vị sư ra trận cầm súng có phải chăng là đã phạm lỗi Phật dạy?” đã trả lời như sau: “Khi sơn hà nguy biến, dân chúng điêu linh thì trừ một kẻ ác để cứu muôn người hiền là phúc đẳng hà sa”. Điều này càng cho thấy, rõ ràng tư tưởng “Phật pháp bất ly thế gian pháp” đã thấm nhuần vào máu thịt những thế hệ chư Tăng ngôi chùa này, góp phần đưa Phật giáo sống trong lòng dân tộc, luôn đồng hành cùng dân tộc