Đầu tiên, chúng ta sẽ đi vào bước đầu tiên: Đọc kỹ đề bài và xác định yêu cầu. Đề bài yêu cầu chúng ta viết một đoạn văn khoảng 200 chữ, phân tích giá trị của một số biện pháp tu từ được sử dụng trong hai khổ thơ đầu của bài “Nơi dựa”. Chú ý “giá trị” của biện pháp tu từ, tức là nó mang lại ý nghĩa gì cho bài thơ, làm nổi bật điều gì.

Tiếp theo, chúng ta sẽ đọc thật kỹ hai khổ thơ được trích dẫn để nắm bắt nội dung và cảm xúc chính:

“Người đàn bà nào dắt đứa nhỏ đi trên đường kia?
Khuôn mặt trẻ đẹp chìm vào những miền xa nào…
Đứa bé đang lẫm chẫm muốn chạy lên, hai chân nó cứ ném về phía trước, bàn tay hoa hoa một điệu múa kì lạ.
Và cái miệng líu lo không thành lời, hát một bài hát chưa từng có.
Ai biết đâu, đứa bé bước còn chưa vững lại chính là nơi dựa cho người đàn bà kia sống.”

“Người chiến sĩ nào đỡ bà cụ trên đường kia?
Đôi mắt anh có cái ánh riêng của đôi mắt đã nhiều lần nhìn vào cái chết.
Bà cụ lưng còng tựa trên cánh tay anh, bước từng bước run rẩy.
Trên khuôn mặt già nua, không biết bao nhiêu nếp nhăn đan vào nhau, mỗi nếp nhăn chứa đựng bao nỗi cực nhọc gắng gỏi một đời.
Ai biết đâu, bà cụ bước không còn vững lại chính là nơi dựa cho người chiến sĩ kia đi qua những thử thách.”

Bây giờ, chúng ta sẽ tiến hành xác định các biện pháp tu từ nổi bật trong hai khổ thơ này.

Quan sát kỹ khổ thơ thứ nhất, chúng ta thấy câu hỏi tu từ: “Người đàn bà nào dắt đứa nhỏ đi trên đường kia?”. Câu hỏi này không nhằm mục đích tìm câu trả lời mà gợi mở một hình ảnh, một tình huống. Biện pháp này có tác dụng gì? Nó giúp bài thơ trở nên gợi hình, gợi cảm, thu hút sự chú ý của người đọc vào một hình ảnh đầy thân thuộc nhưng cũng rất triết lí. Nó tạo ra một không khí suy tư, trầm lắng.

Tiếp theo, ở khổ thơ thứ hai, ta cũng bắt gặp câu hỏi tu từ tương tự: “Người chiến sĩ nào đỡ bà cụ trên đường kia?”. Tương tự như câu hỏi ở khổ một, câu hỏi này cũng có tác dụng khơi gợi suy tư, làm nổi bật hình ảnh người chiến sĩ và bà cụ.

Bên cạnh câu hỏi tu từ, chúng ta còn thấy nghệ thuật đối lập được nhà thơ sử dụng rất tinh tế. Ở khổ thơ thứ nhất, có sự đối lập giữa:
– “Khuôn mặt trẻ đẹp” của người đàn bà với “những miền xa nào…” mà tâm trí hướng về.
– Hình ảnh “đứa bé bước còn chưa vững” với vai trò “nơi dựa cho người đàn bà kia sống”.
Ở khổ thơ thứ hai, ta thấy sự đối lập giữa:
– “Đôi mắt anh” (người chiến sĩ) với “cái ánh riêng của đôi mắt đã nhiều lần nhìn vào cái chết”.
– Hình ảnh “bà cụ bước không còn vững” với vai trò “nơi dựa cho người chiến sĩ kia đi qua những thử thách”.

Sự đối lập này không chỉ làm nổi bật những nét đặc trưng về ngoại hình, tâm trạng của nhân vật mà còn làm sâu sắc thêm ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh.

Bây giờ, chúng ta sẽ kết hợp các yếu tố trên để viết thành đoạn văn. Chúng ta sẽ bắt đầu bằng việc giới thiệu bài thơ và tác giả, sau đó đi vào phân tích từng biện pháp tu từ và giá trị của nó.

Dự kiến cấu trúc đoạn văn:
1. Giới thiệu bài thơ, tác giả và ý đồ chung của hai khổ thơ.
2. Phân tích giá trị của câu hỏi tu từ.
3. Phân tích giá trị của nghệ thuật đối lập.
4. Khẳng định lại ý nghĩa tổng thể mà các biện pháp tu từ mang lại.

Sau đây là đoạn văn các em có thể tham khảo:

Bài thơ “Nơi dựa” của Nguyễn Đình Thi đã khắc họa những khoảnh khắc xúc động trên đường đời bằng những biện pháp tu từ độc đáo. Câu hỏi tu từ “Người đàn bà nào dắt đứa nhỏ đi trên đường kia?” và “Người chiến sĩ nào đỡ bà cụ trên đường kia?” không chỉ gợi lên những hình ảnh quen thuộc mà còn khơi gợi chiều sâu suy tư, khiến người đọc cảm nhận được sự cô đơn, bơ vơ của con người giữa cuộc đời, đồng thời mở ra không gian cho những suy ngẫm triết lí. Đặc biệt, nhà thơ đã khéo léo sử dụng nghệ thuật đối lập để làm nổi bật chủ đề “nơi dựa”. Đó là sự đối lập giữa vẻ đẹp trẻ trung của người mẹ với tâm hồn xa vắng, hay giữa sự non nớt của đứa bé với vai trò nâng đỡ tinh thần cho mẹ. Tương tự, hình ảnh người chiến sĩ từng đối mặt với cái chết lại được khắc họa bên cạnh bà cụ già nua, yếu đuối. Sự đối lập này cho thấy, đôi khi, nơi dựa lại đến từ những điều tưởng chừng mong manh nhất: sự vô tư của trẻ thơ, sự yếu mềm của người già. Chính những biện pháp tu từ này đã làm cho bài thơ thêm giàu sức gợi, lay động trái tim người đọc, khám phá vẻ đẹp và ý nghĩa thiêng liêng của tình người, sự sẻ chia trong cuộc sống.

Hy vọng qua bài phân tích này, các em đã hiểu rõ hơn về giá trị của các biện pháp tu từ trong bài thơ “Nơi dựa”. Các em hãy ghi nhớ và vận dụng kiến thức này vào việc phân tích các tác phẩm khác nhé.