Đoạn thơ chúng ta sẽ phân tích là:

Thương thay thân phận con tằm
Kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ.
Thương thay lũ kiến li ti,
Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi.
Thương thay hạc lánh đường mây,
Chim bay mỏi cánh biết ngày nào thôi.
Thương thay con cuốc giữa trời,
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng bước phân tích nhé.

Bước 1: Đọc kỹ đoạn trích và xác định các từ ngữ, hình ảnh lặp lại.

Các em hãy đọc thật chậm và chú ý xem có những từ ngữ nào được lặp đi lặp lại nhiều lần không?

À, đúng rồi! Các em thấy đó, từ “Thương thay” được lặp đi lặp lại ở đầu mỗi khổ thơ, mỗi câu thơ. Ngoài ra, chúng ta còn thấy hình ảnh của “con tằm”, “lũ kiến”, “hạc”, “con cuốc” đều là những hình ảnh quen thuộc trong cuộc sống.

Bước 2: Nhận diện và gọi tên các phép tu từ.

Dựa vào những gì chúng ta vừa phát hiện ở Bước 1, các em hãy thử suy nghĩ xem đây là phép tu từ nào?

Chính xác! Việc lặp đi lặp lại từ “Thương thay” ở đầu mỗi câu thơ, mỗi khổ thơ chính là điệp ngữ.

Bên cạnh đó, chúng ta thấy các sự vật như “con tằm”, “lũ kiến”, “hạc”, “con cuốc” đều đang được nói đến với những nỗi niềm, tâm trạng của con người. Các sự vật này dường như có sự sống, có suy nghĩ, tình cảm giống như con người. Vậy đây là phép tu từ gì nào?

Rất tốt! Đây chính là phép nhân hóa.

Bước 3: Phân loại các phép tu từ đã xác định.

* Điệp ngữ: “Thương thay” được lặp lại.
* Nhân hóa: Con tằm, lũ kiến, hạc, con cuốc được gán cho những suy nghĩ, tình cảm, nỗi niềm giống con người.

Bước 4: Phân tích tác dụng của từng phép tu từ.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi sâu vào phân tích xem các phép tu từ này có tác dụng gì trong đoạn thơ nhé.

* Tác dụng của phép điệp ngữ “Thương thay”:
* Việc lặp đi lặp lại từ “Thương thay” đã tạo ra một nhịp điệu đều đặn, nhấn mạnh và làm nổi bật lên nỗi xót xa, cảm thương sâu sắc của tác giả trước hoàn cảnh của những sinh vật bé nhỏ, lao động vất vả mà cuộc đời lại vô cùng cơ cực.
* Nó giúp người đọc dễ dàng cảm nhận được tình cảm của tác giả, đồng thời cũng khơi gợi sự đồng cảm nơi người đọc.

* Tác dụng của phép nhân hóa:
* Phép nhân hóa con tằm, lũ kiến, hạc, con cuốc đã thổi hồn vào những sự vật này, khiến chúng trở nên gần gũi, sống động và đáng thương hơn trong mắt người đọc.
* Con tằm “kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ”, lũ kiến “kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi”, hạc “bay mỏi cánh biết ngày nào thôi”, con cuốc “dầu kêu ra máu có người nào nghe”… Qua những hình ảnh này, tác giả không chỉ nói về nỗi vất vả, sự hy sinh của các loài vật mà còn gián tiếp nói lên thân phận của con người lao động nghèo khổ, lam lũ, hy sinh thầm lặng mà không được ai thấu hiểu, đền đáp xứng đáng.
* Phép nhân hóa giúp làm nổi bật chủ đề tư tưởng của đoạn thơ: nỗi xót thương cho những kiếp người, kiếp vật nhỏ bé, lao động vất vả nhưng cuộc đời lại nhiều bi kịch, bất công.

Tổng kết:

Qua phân tích, chúng ta thấy rằng tác giả đã sử dụng rất thành công phép điệp ngữ “Thương thay” và phép nhân hóa để thể hiện tình cảm xót thương sâu sắc của mình đối với những kiếp đời nhỏ bé, lam lũ và những thân phận chịu nhiều bất công trong cuộc sống. Đoạn thơ trở nên giàu hình ảnh, giàu cảm xúc và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Các em thấy đó, chỉ với những từ ngữ, hình ảnh quen thuộc, khi được “phù phép” bằng các biện pháp tu từ, chúng ta đã có được những vần thơ thật ý nghĩa và lay động lòng người. Các em về nhà ôn tập lại các phép tu từ đã học và thử áp dụng vào các đoạn văn, bài thơ khác nhé! Cô tin rằng các em sẽ ngày càng khám phá thêm nhiều điều thú vị trong môn Văn của chúng ta.