Chào các em! Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích một đoạn thơ rất hay trong chương trình Ngữ Văn lớp 7. Chúng ta sẽ tập trung vào việc xác định và phân tích giá trị của các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ sau:

“Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ”

Các em hãy chú ý lắng nghe và ghi chép bài thật cẩn thận nhé!

Bước 1: Đọc kỹ và cảm nhận đoạn thơ

Đầu tiên, các em hãy đọc đi đọc lại đoạn thơ này vài lần để cảm nhận được âm điệu, hình ảnh và ý nghĩa mà tác giả muốn truyền tải.
Khi đọc, các em có cảm nhận gì về âm thanh, về cảm xúc của nhân vật trữ tình không?
“Nghe xao động nắng trưa” – từ “xao động” gợi lên điều gì?
“Nghe bàn chân đỡ mỏi” – cảm giác này đến từ đâu?
“Nghe gọi về tuổi thơ” – điều gì đã khơi gợi những ký ức xưa cũ?

Bước 2: Xác định các biện pháp tu từ

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau tìm xem trong đoạn thơ này có những biện pháp tu từ nào nhé.

Quan sát kỹ câu thơ đầu tiên: “Nghe xao động nắng trưa”. Tác giả đang dùng giác quan nào để cảm nhận “nắng trưa”?
Rõ ràng, chúng ta không thể “nghe” thấy nắng. Nắng là ánh sáng. Vậy ở đây, tác giả đang sử dụng một biện pháp tu từ đặc biệt.
Đó là nhân hóa, khi gán cho sự vật không có khả năng nghe (nắng) một hành động của con người (nghe).
Hoặc ta cũng có thể xem xét ở một góc độ khác, đó là sự ẩn dụ, mượn âm thanh để gợi tả sự tác động mạnh mẽ, sự rung động của nắng. Tuy nhiên, trong phạm vi kiến thức lớp 7, biện pháp nhân hóa là rõ ràng và dễ nhận diện nhất.

Tiếp theo, câu thứ hai: “Nghe bàn chân đỡ mỏi”. Lại một lần nữa, từ “nghe” xuất hiện.
Bàn chân không có khả năng phát ra âm thanh để “nghe” được. Cảm giác “đỡ mỏi” là một cảm giác bên trong, một sự cảm nhận về thể chất.
Ở đây, tác giả tiếp tục sử dụng biện pháp nhân hóa. Tác giả “nghe” thấy sự thay đổi của chính cơ thể mình, cụ thể là sự giảm bớt mỏi mệt của đôi bàn chân. Đây là cách diễn đạt giàu hình ảnh và cảm xúc.

Cuối cùng, câu thứ ba: “Nghe gọi về tuổi thơ”.
Cụm từ “tuổi thơ” là một khái niệm trừu tượng, một quãng thời gian trong quá khứ. Làm sao chúng ta có thể “nghe” nó gọi về?
Đây rõ ràng là một phép nhân hóa. Tác giả gán cho “tuổi thơ” khả năng hành động của con người là “gọi về”.
Một cách diễn đạt đầy sáng tạo, cho thấy những ký ức tuổi thơ đang sống dậy mạnh mẽ trong tâm trí nhân vật trữ tình.

Như vậy, ta thấy điệp điệp khúc “Nghe” được lặp đi lặp lại. Đây là một yếu tố về hình thức, tạo nên sự nhấn mạnh và nhịp điệu cho đoạn thơ.

Bước 3: Phân tích giá trị của các biện pháp tu từ

Bây giờ, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích xem những biện pháp tu từ này có ý nghĩa gì, mang lại giá trị gì cho đoạn thơ nhé.

Giá trị của biện pháp nhân hóa:

* Trong câu “Nghe xao động nắng trưa”:
* Tác giả sử dụng phép nhân hóa để làm cho cảnh vật trở nên sinh động, có hồn hơn.
* Từ “xao động” không chỉ đơn thuần là nắng chiếu, mà còn gợi lên một sự rung động, một nỗi niềm, một cảm xúc mãnh liệt của thiên nhiên.
* Nó cho thấy sự nhạy cảm của tâm hồn nhân vật trữ tình, có khả năng cảm nhận được cả những rung động tinh tế nhất của cảnh vật, ngay cả cái nắng gay gắt của buổi trưa hè. Nắng không còn là cái nắng vô tri mà trở nên có sức sống, có khả năng lay động lòng người.

* Trong câu “Nghe bàn chân đỡ mỏi”:
* Phép nhân hóa ở đây giúp diễn tả một cách tinh tế và chân thực sự thay đổi trong cảm nhận của nhân vật về chính cơ thể mình.
* Cái “nghe” ở đây không phải là âm thanh vật lý mà là sự cảm nhận sâu sắc về sự phục hồi sức lực, sự nhẹ nhõm, thoải mái sau một chặng đường dài hoặc một sự mệt mỏi nào đó.
* Nó gợi lên một cảm giác thanh thản, an yên, có thể là do sự đồng cảm với thiên nhiên hoặc một yếu tố nào đó mà nhân vật đang trải qua.

* Trong câu “Nghe gọi về tuổi thơ”:
* Đây là một phép nhân hóa vô cùng đắt giá. Tác giả biến một khái niệm trừu tượng như “tuổi thơ” trở nên sống động, cụ thể.
* “Tuổi thơ” như một người bạn, một người thân yêu đang cất tiếng gọi, khơi gợi lại những kỷ niệm đẹp đẽ, ngọt ngào đã từng qua.
* Phép tu từ này giúp thể hiện rõ nét tâm trạng hoài niệm, mong muốn tìm về với những tháng ngày tươi đẹp, hồn nhiên của quá khứ của nhân vật trữ tình. Nó tạo nên một sự kết nối giữa hiện tại và quá khứ, làm cho đoạn thơ thêm phần sâu lắng và giàu cảm xúc.

Giá trị của điệp ngữ “Nghe”:

* Sự lặp lại của từ “Nghe” ở đầu mỗi câu thơ tạo thành điệp ngữ.
* Điệp ngữ này có tác dụng nhấn mạnh cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trữ tình.
* Nó cho thấy nhân vật đang sống trong một trạng thái cảm nhận mãnh liệt, đa chiều về thế giới xung quanh và về chính nội tâm của mình.
* Âm điệu của điệp ngữ còn tạo nên sự thống nhất cho đoạn thơ, giúp đoạn thơ trở nên liền mạch, du dương và dễ đi vào lòng người hơn.
* Mỗi lần “nghe” là một lần nhân vật trải qua một cung bậc cảm xúc khác nhau: rung động với thiên nhiên, cảm nhận sự thay đổi của cơ thể và hồi tưởng về quá khứ.

Tổng kết:

Qua việc phân tích, chúng ta thấy rằng đoạn thơ này sử dụng biện pháp nhân hóa rất thành công, kết hợp với điệp ngữ “Nghe” để diễn tả một tâm trạng tinh tế, sâu lắng của nhân vật trữ tình. Các biện pháp tu từ này không chỉ làm cho lời thơ thêm sinh động, giàu hình ảnh mà còn thể hiện rõ nét tâm trạng, cảm xúc của nhân vật, giúp người đọc đồng cảm và rung động.

Các em về nhà ôn lại kiến thức về biện pháp tu từ nhân hóa và điệp ngữ nhé. Nếu có câu hỏi nào, cứ mạnh dạn hỏi cô.