Chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện bài tập này một cách chi tiết, từng bước một, giống như cách chúng ta xây dựng một ngôi nhà vững chắc vậy.

Đầu tiên, cô trò chúng ta cần hiểu rõ yêu cầu của đề bài. Đề bài yêu cầu chúng ta xác định PTBĐ (Phương thức biểu đạt) trong đoạn văn và chỉ ra nó ở đâu.

Để làm được điều này, chúng ta cần nhớ lại kiến thức về các phương thức biểu đạt đã học ở lớp 6. Các em còn nhớ những phương thức biểu đạt nào không? Đúng rồi, chúng ta có:
1. Tự sự
2. Miêu tả
3. Biểu cảm
4. Nghị luận
5. Thuyết minh

Bây giờ, chúng ta sẽ đọc thật kỹ đoạn văn. Trong quá trình đọc, các em hãy cố gắng cảm nhận xem đoạn văn này đang muốn nói lên điều gì, tác giả đang muốn truyền tải cảm xúc gì, hay đang kể lại câu chuyện gì.

“Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi. Bắt đầu chửi trời. Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời. Thế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng chẳng là ai. Tức mình, hắn chửi ngay tất cả làng Vũ Đại. Nhưng cả làng Vũ Đại, ai cũng nhủ: Chắc nó trừ mình ra! Không ai lên tiếng cả. Tức thật! ờ ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất! Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn. Nhưng cũng không ai ra điều. Mẹ kiếp! Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ thân hắn không? Không biết đứa chết mẹ nào lại đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này? A ha ! Phải đấy hắn cứ thế mà chửi, hắn cứ chửi đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo! Hắn nghiến răng vào mà chửi cái đứa đã đẻ ra Chí Phèo. Nhưng mà biết đứa nào đã đẻ ra Chí Phèo? Có trời mà biết, hắn không biết, cả làng Vũ Đại cũng không ai biết”

Sau khi đọc xong, các em thử suy nghĩ xem đoạn văn này tập trung vào điều gì nhiều nhất?
– Có phải tác giả đang miêu tả ngoại hình, cảnh vật không? Cô thấy đoạn văn này không tả nhiều về hình dáng hay khung cảnh.
– Có phải tác giả đang kể lại một câu chuyện với các diễn biến, nhân vật rõ ràng không? Có một nhân vật “hắn” và hành động “chửi” nhưng cốt truyện không phải là trọng tâm.
– Có phải tác giả đang giải thích, phân tích một vấn đề gì đó một cách logic không? Cô thấy đoạn văn này không trình bày theo kiểu lập luận để thuyết phục người đọc.

Vậy còn lại là phương thức biểu cảm. Các em hãy chú ý đến những từ ngữ, cách diễn đạt trong đoạn văn. Các em có cảm nhận được nỗi tức giận, sự bực bội, sự uất ức của nhân vật “hắn” không?

Những câu như: “Tức thật!”, “ờ ! Thế này thì tức thật!”, “Tức chết đi được mất!”, “Mẹ kiếp!” thể hiện rõ ràng những cảm xúc mạnh mẽ của nhân vật.

Hành động “vừa đi vừa chửi”, “chửi trời”, “chửi đời”, “chửi ngay tất cả làng Vũ Đại”, “chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn” không chỉ là hành động mà còn là biểu hiện của sự bất mãn, phẫn uất.

Cả cách nhân vật suy nghĩ, tự hỏi bản thân như “Không biết đứa chết mẹ nào lại đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này?” cũng là cách thể hiện tâm trạng, cảm xúc bên trong.

Như vậy, phương thức biểu đạt chính trong đoạn văn này là Biểu cảm.

Bây giờ, chúng ta sẽ chỉ ra “nó ở đâu”. Điều này có nghĩa là chúng ta cần xác định những yếu tố nào trong đoạn văn đã giúp chúng ta nhận ra phương thức biểu đạt này.

Chúng ta có thể thấy:
– Các từ ngữ thể hiện cảm xúc trực tiếp: “Tức thật!”, “ờ ! Thế này thì tức thật!”, “Tức chết đi được mất!”, “Mẹ kiếp!”.
– Hành động của nhân vật: “vừa đi vừa chửi”, “chửi trời”, “chửi đời”, “chửi ngay tất cả làng Vũ Đại”, “chửi cha đứa nào”. Những hành động này không chỉ đơn thuần là hành động mà còn là cách nhân vật bộc lộ nội tâm.
– Câu hỏi tu từ: “Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào?”, “Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ thân hắn không?”. Những câu hỏi này không nhằm mục đích tìm câu trả lời mà để nhấn mạnh cảm xúc, sự bất lực hoặc sự bực bội của nhân vật.
– Ngôn ngữ mang tính cá nhân, trực tiếp: Cách nhân vật nói về bản thân mình, về nỗi khổ của mình.

Do đó, phương thức biểu đạt Biểu cảm thể hiện xuyên suốt đoạn văn, thông qua:
– Giọng điệu giận dữ, uất ức.
– Các từ ngữ bộc lộ cảm xúc mạnh.
– Hành động chửi bới.
– Các câu hỏi tu từ thể hiện sự bất mãn.

Vậy là chúng ta đã xác định được phương thức biểu đạt chính là Biểu cảm và chỉ ra những yếu tố trong văn bản đã thể hiện rõ phương thức này. Các em thấy đó, khi đọc văn bản, chúng ta cần chú ý đến cả nội dung và hình thức để hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa mà tác giả muốn truyền tải.

Cô hy vọng bài tập này giúp các em củng cố thêm kiến thức về phương thức biểu đạt. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé! Chúc các em học tốt!