Bài tập 1: Tìm các cụm C – V làm thành phần câu trong các câu sau và cho biết cụm C – V đó mở rộng thành phần nào? (làm đủ 3 bước: xác định CN-VN; tìm cụm C-V; kết luận)

1. Cách mạng tháng Tám thành công đêm lại độc lập tự do cho dân tộc.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Cách mạng tháng Tám thành công
  VN chính: đem lại độc lập tự do cho dân tộc.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Chủ ngữ chính “Cách mạng tháng Tám thành công”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: Cách mạng tháng Tám (C) – thành công (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “Cách mạng tháng Tám thành công” mở rộng thành phần Chủ ngữ của câu.

2. Nó học giỏi khiến cha mẹ vui lòng.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Nó học giỏi
  VN chính: khiến cha mẹ vui lòng.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Chủ ngữ chính “Nó học giỏi”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: Nó (C) – học giỏi (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “Nó học giỏi” mở rộng thành phần Chủ ngữ của câu.

3. Nhà này cửa rất rộng.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Nhà này
  VN chính: cửa rất rộng.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “cửa rất rộng”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: cửa (C) – rất rộng (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “cửa rất rộng” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu.

4. Quyển sách mẹ cho con rất hay.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Quyển sách mẹ cho con
  VN chính: rất hay.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Chủ ngữ chính “Quyển sách mẹ cho con”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: mẹ (C) – cho con (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “mẹ cho con” mở rộng thành phần Chủ ngữ của câu (cụ thể là làm phụ ngữ cho danh từ “sách”).

5. Chúng tôi hi vọng đội bóng lớp tôi sẽ thắng.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Chúng tôi
  VN chính: hi vọng đội bóng lớp tôi sẽ thắng.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “hi vọng đội bóng lớp tôi sẽ thắng”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: đội bóng lớp tôi (C) – sẽ thắng (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “đội bóng lớp tôi sẽ thắng” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu (cụ thể là làm bổ ngữ cho động từ “hi vọng”).

6. Chúng tôi đoán rằng bạn Nam sẽ đạt giải Nhất.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Chúng tôi
  VN chính: đoán rằng bạn Nam sẽ đạt giải Nhất.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “đoán rằng bạn Nam sẽ đạt giải Nhất”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: bạn Nam (C) – sẽ đạt giải Nhất (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “bạn Nam sẽ đạt giải Nhất” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu (cụ thể là làm bổ ngữ cho động từ “đoán”).

7. Trong những lúc nhàn rỗi, chúng tôi thường hay kể chuyện. Và tôi nghe câu chuyện này của một đồng chí già kể lại.

• Chúng ta sẽ phân tích câu thứ hai vì câu thứ nhất không có cụm C-V làm thành phần câu.
  Câu: Và tôi nghe câu chuyện này của một đồng chí già kể lại.
• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: tôi
  VN chính: nghe câu chuyện này của một đồng chí già kể lại.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “nghe câu chuyện này của một đồng chí già kể lại”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: một đồng chí già (C) – kể lại (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “một đồng chí già kể lại” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu (cụ thể là làm phụ ngữ cho cụm danh từ “câu chuyện này của một đồng chí già” – bổ nghĩa cho danh từ “câu chuyện”).

8. Ông lão cứ ngỡ mình còn chiêm bao.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Ông lão
  VN chính: cứ ngỡ mình còn chiêm bao.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “cứ ngỡ mình còn chiêm bao”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: mình (C) – còn chiêm bao (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “mình còn chiêm bao” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu (cụ thể là làm bổ ngữ cho động từ “ngỡ”).

9. Thầy giáo khen bài tập làm văn mà Nam viết.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Thầy giáo
  VN chính: khen bài tập làm văn mà Nam viết.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “khen bài tập làm văn mà Nam viết”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: Nam (C) – viết (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “Nam viết” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu (cụ thể là làm phụ ngữ cho danh từ “bài tập làm văn”).

10. Quyển sách mà tôi mua bìa rất đẹp.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Quyển sách mà tôi mua
  VN chính: bìa rất đẹp.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Chủ ngữ chính “Quyển sách mà tôi mua”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: tôi (C) – mua (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “tôi mua” mở rộng thành phần Chủ ngữ của câu (cụ thể là làm phụ ngữ cho danh từ “sách”).

11. Cái áo treo trên móc giá rất đắt.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Cái áo treo trên móc
  VN chính: giá rất đắt.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “giá rất đắt”, chúng ta thấy có một cụm C-V nhỏ hơn là: giá (C) – rất đắt (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Cụm C-V “giá rất đắt” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu.

12. Chú khen cháu là người có gan to, thua mà không nản chí.

• Bước 1: Xác định Chủ ngữ (CN) và Vị ngữ (VN) chính của câu.
  CN chính: Chú
  VN chính: khen cháu là người có gan to, thua mà không nản chí.
• Bước 2: Tìm các cụm C – V trong câu.
  Trong thành phần Vị ngữ chính “khen cháu là người có gan to, thua mà không nản chí”, chúng ta thấy có hai cụm C-V nhỏ hơn (cùng chỉ một đối tượng “cháu” hoặc “người”) là:
  
  – (Cháu/Người) (C – ẩn) – thua (V).
  
  – (Cháu/Người) (C – ẩn) – không nản chí (V).
• Bước 3: Kết luận cụm C – V đó mở rộng thành phần nào.
  Các cụm C-V “(Cháu/Người) thua” và “(Cháu/Người) không nản chí” mở rộng thành phần Vị ngữ của câu (cụ thể là làm phụ ngữ cho cụm danh từ “người có gan to” trong thành phần bổ ngữ của động từ “khen”).

Bài tập 2: Hãy mở rộng những danh từ, cụm danh từ làm chủ ngữ trong câu sau thành một cụm C – V làm chủ ngữ. Phân tích thành phần câu vừa thêm.

1. Người thanh niên ấy làm mọi người rất khó chịu.

• Câu gốc: Người thanh niên ấy // làm mọi người rất khó chịu.
• Mở rộng: Người thanh niên đang hút thuốc ấy // làm mọi người rất khó chịu.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “Người thanh niên đang hút thuốc ấy”. Cụm C-V này làm thành phần Chủ ngữ của câu.
  Trong cụm C-V đó: “Người thanh niên” là Chủ ngữ, “đang hút thuốc ấy” là Vị ngữ.

2. Nam làm cho bố mẹ vui lòng.

• Câu gốc: Nam // làm cho bố mẹ vui lòng.
• Mở rộng: Nam được điểm 10 // làm cho bố mẹ vui lòng.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “Nam được điểm 10”. Cụm C-V này làm thành phần Chủ ngữ của câu.
  Trong cụm C-V đó: “Nam” là Chủ ngữ, “được điểm 10” là Vị ngữ.

3. Gió làm đổ cây.

• Câu gốc: Gió // làm đổ cây.
• Mở rộng: Gió thổi rất mạnh // làm đổ cây.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “Gió thổi rất mạnh”. Cụm C-V này làm thành phần Chủ ngữ của câu.
  Trong cụm C-V đó: “Gió” là Chủ ngữ, “thổi rất mạnh” là Vị ngữ.

Bài tập 3: Thêm cụm C – V vào chỗ trống làm phụ ngữ cho danh từ. Phân tích thành phần câu vừa thêm.

1. Chúng tôi bàn nhau rào lại mảnh vườn……………

• Mở rộng: Chúng tôi bàn nhau rào lại mảnh vườn mà bà ngoại để lại.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “bà ngoại để lại”.
  Trong cụm C-V đó: “bà ngoại” là Chủ ngữ, “để lại” là Vị ngữ.
  Cụm C-V này làm phụ ngữ (định ngữ) cho danh từ “mảnh vườn” (trong thành phần vị ngữ).

2. Chúng tôi chép lại bài thơ………………………

• Mở rộng: Chúng tôi chép lại bài thơ cô giáo đã đọc.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “cô giáo đã đọc”.
  Trong cụm C-V đó: “cô giáo” là Chủ ngữ, “đã đọc” là Vị ngữ.
  Cụm C-V này làm phụ ngữ (định ngữ) cho danh từ “bài thơ” (trong thành phần vị ngữ).

3. Vấn đề mà…………………………………………… vẫn chưa được giải quyết.

• Mở rộng: Vấn đề mà chúng ta đang tranh luận vẫn chưa được giải quyết.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “chúng ta đang tranh luận”.
  Trong cụm C-V đó: “chúng ta” là Chủ ngữ, “đang tranh luận” là Vị ngữ.
  Cụm C-V này làm phụ ngữ (định ngữ) cho danh từ “vấn đề” (trong thành phần chủ ngữ).

Bài tập 4: Thêm cụm C – V làm phụ ngữ cho cho cụm động từ. Phân tích thành phần câu vừa thêm.

1. Mọi người đều lắng nghe……………………………………

• Mở rộng: Mọi người đều lắng nghe cô giáo giảng bài.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “cô giáo giảng bài”.
  Trong cụm C-V đó: “cô giáo” là Chủ ngữ, “giảng bài” là Vị ngữ.
  Cụm C-V này làm bổ ngữ (tân ngữ) cho động từ “lắng nghe” (trong thành phần vị ngữ).

2. Tôi nhìn thấy………………………………

• Mở rộng: Tôi nhìn thấy hai đứa trẻ đang chơi đùa.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “hai đứa trẻ đang chơi đùa”.
  Trong cụm C-V đó: “hai đứa trẻ” là Chủ ngữ, “đang chơi đùa” là Vị ngữ.
  Cụm C-V này làm bổ ngữ (tân ngữ) cho động từ “nhìn thấy” (trong thành phần vị ngữ).

3. Tôi tin rằng…………………………….

• Mở rộng: Tôi tin rằng bạn ấy sẽ thành công.
• Phân tích thành phần câu vừa thêm:
  Cụm C-V được thêm vào là “bạn ấy sẽ thành công”.
  Trong cụm C-V đó: “bạn ấy” là Chủ ngữ, “sẽ thành công” là Vị ngữ.
  Cụm C-V này làm bổ ngữ (tân ngữ) cho động từ “tin” (trong thành phần vị ngữ).

Cô hy vọng qua phần hướng dẫn chi tiết này, các em đã nắm vững cách xác định và phân tích cụm C-V làm thành phần câu. Hãy luyện tập thêm để thành thạo kiến thức này nhé! Chúc các em học tốt!