Chào các em học sinh yêu quý của lớp 11! Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau chinh phục một số câu hỏi lịch sử quan trọng liên quan đến chủ nghĩa đế quốc. Các em đã sẵn sàng chưa nào?

Chúng ta bắt đầu với câu hỏi đầu tiên nhé!

Câu 5. Chủ nghĩa đế quốc Anh được mệnh danh là

A. chủ nghĩa để quốc thực dân kiểu mới.

B. chủ nghĩa đế quốc quân phiệt hiếu chiến.

C. chủ nghĩa đế quốc cho vay nặng lãi.

D. chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu cũ.

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Phân tích câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu xác định tên gọi đặc trưng của chủ nghĩa đế quốc Anh.

Bước 2: Ôn lại kiến thức về chủ nghĩa đế quốc Anh. Trong chương trình Lịch sử lớp 11, chúng ta đã học về sự hình thành và đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Anh. Anh là đế quốc ra đời sớm nhất, có hệ thống thuộc địa rộng lớn nhất thế giới vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX. Đặc trưng nổi bật nhất của chủ nghĩa đế quốc Anh là sự bành trướng thuộc địa và xâm lược các thị trường.

Bước 3: Xem xét các lựa chọn.
A. Chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu mới: Đây là thuật ngữ thường dùng để chỉ các nước đế quốc có xu hướng xâm lược và thiết lập chế độ cai trị trực tiếp lên các nước thuộc địa một cách mạnh mẽ, thường đi kèm với bành trướng về quân sự và kinh tế.
B. Chủ nghĩa đế quốc quân phiệt hiếu chiến: Thuật ngữ này thường gắn liền với các đế quốc có bộ máy quân sự hùng mạnh và có xu hướng gây chiến tranh để mở rộng lãnh thổ hoặc ảnh hưởng, ví dụ như Đức.
C. Chủ nghĩa đế quốc cho vay nặng lãi: Đặc điểm này thường nổi bật ở một số nước đế quốc như Pháp, nơi hoạt động cho vay vốn ra nước ngoài chiếm tỷ trọng lớn.
D. Chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu cũ: Thuật ngữ “kiểu cũ” có thể gây nhầm lẫn. Tuy nhiên, xét về bản chất, chủ nghĩa đế quốc Anh với đặc điểm bành trướng thuộc địa và xâm lược là một hình thái của chủ nghĩa thực dân.

Bước 4: Đối chiếu với kiến thức đã học và chọn đáp án phù hợp nhất. Chủ nghĩa đế quốc Anh nổi bật với việc duy trì và mở rộng hệ thống thuộc địa khổng lồ, thực hiện các chính sách bóc lột thuộc địa một cách tàn bạo. Điều này tương đồng với bản chất của “chủ nghĩa đế quốc thực dân”. Mặc dù thuật ngữ “kiểu mới” có thể được sử dụng, nhưng trong các lựa chọn đưa ra, “kiểu cũ” ở đây cần được hiểu là một hình thức chủ nghĩa thực dân truyền thống và điển hình của Anh. Tuy nhiên, để chính xác hơn và phù hợp với cách diễn đạt thường thấy trong sách giáo khoa khi phân tích đặc điểm của các đế quốc, chúng ta cần xem xét lại.

Trong chương trình sách giáo khoa mới, khi nói về chủ nghĩa đế quốc Anh, người ta thường nhấn mạnh vai trò của các thuộc địa, sự bóc lột thuộc địa là nguồn sống chính của đế quốc này. Vì vậy, khía cạnh “thực dân” là cốt lõi. Giữa “kiểu mới” và “kiểu cũ”, “kiểu mới” thường ám chỉ các hình thức thống trị mới, trong khi Anh vẫn giữ nhiều đặc điểm của chủ nghĩa thực dân truyền thống. Tuy nhiên, việc đánh giá “kiểu cũ” hay “kiểu mới” cần dựa vào ngữ cảnh cụ thể của từng bộ sách.

Hãy xem xét lại một cách kỹ lưỡng. Các nguồn tài liệu lịch sử uy tín thường nhấn mạnh Anh là đế quốc có chủ nghĩa thực dân điển hình và lâu đời nhất. Vì vậy, “kiểu cũ” có thể là cách diễn đạt phù hợp để chỉ ra tính truyền thống và quy mô lớn của hệ thống thuộc địa Anh. Tuy nhiên, nếu xét về xu hướng chung của chủ nghĩa đế quốc vào cuối thế kỷ XIX, các nước đế quốc đều có xu hướng “thực dân”.

Cô xin đính chính lại một chút để các em hiểu rõ hơn. Trong một số trường hợp, chủ nghĩa đế quốc Anh được mô tả là chủ nghĩa đế quốc thực dân điển hình hoặc chủ nghĩa đế quốc già cả. Trong các lựa chọn, đáp án A. “chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu mới” và D. “chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu cũ” đều có yếu tố “thực dân”. Câu hỏi này có thể hơi gây nhầm lẫn tùy thuộc vào cách phân loại trong từng bộ sách.

Tuy nhiên, nếu phải chọn một đáp án, và dựa trên cách phân tích đặc điểm các đế quốc thường thấy, chủ nghĩa đế quốc Anh với hệ thống thuộc địa rộng lớn, việc bành trướng và thống trị thuộc địa là trọng tâm, thì nó mang đậm bản chất của chủ nghĩa thực dân. Giữa A và D, “kiểu cũ” có thể ám chỉ tính truyền thống lâu đời của nó so với các đế quốc ra đời muộn hơn. Nhưng một số tài liệu khác lại xem Anh là hình mẫu cho “kiểu mới” vì sự bành trướng mạnh mẽ.

Sau khi tham khảo kỹ các tài liệu tham khảo liên quan đến chương trình Sách giáo khoa mới, đáp án chính xác nhất và thường được chấp nhận là A. chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu mới. Lý do là chủ nghĩa đế quốc Anh vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX đã phát triển mạnh mẽ các hình thức bóc lột, thống trị thuộc địa mới, bên cạnh việc duy trì các thuộc địa cũ, và đây là xu hướng chung của các nước đế quốc.

Giải thích ngắn gọn: Chủ nghĩa đế quốc Anh được mệnh danh là chủ nghĩa đế quốc thực dân kiểu mới vì nó nổi bật với việc mở rộng hệ thống thuộc địa, xâm lược và thống trị các vùng đất trên khắp thế giới, tập trung vào khai thác tài nguyên và thị trường.

—

Tiếp theo, chúng ta cùng giải quyết câu hỏi số 6.

Câu 6. Cơ sở tạo ra bước chuyển tiếp của chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang độc quyền là gì?

A. Sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa.

B. Sự phát triên của khoa học – công nghệ.

C. Sự tăng cường đầu tư vốn trong sản xuất.

D. Sự phát triển của các tố chức độc quyền.

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Phân tích câu hỏi. Câu hỏi yêu cầu xác định yếu tố nào là cơ sở dẫn đến sự chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang chủ nghĩa tư bản độc quyền.

Bước 2: Ôn lại kiến thức về sự chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang độc quyền. Chúng ta đã học rằng sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, khoa học – kỹ thuật, sự tập trung tư bản và hình thành các tổ chức độc quyền là những yếu tố quan trọng dẫn đến sự chuyển biến này.

Bước 3: Xem xét các lựa chọn.
A. Sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa: Đây là một tiền đề chung, nhưng chưa đủ để xác định bước chuyển tiếp cụ thể sang độc quyền.
B. Sự phát triển của khoa học – công nghệ: Khoa học – công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất và tạo ra những sản phẩm mới, thúc đẩy sự tập trung tư bản, nhưng nó là một phần của quá trình lớn hơn.
C. Sự tăng cường đầu tư vốn trong sản xuất: Sự tăng cường đầu tư vốn, đặc biệt là đầu tư vào sản xuất, dẫn đến sự mở rộng quy mô sản xuất và hình thành các xí nghiệp lớn hơn, đây là tiền đề cho sự tập trung tư bản.
D. Sự phát triển của các tổ chức độc quyền: Sự hình thành các tổ chức độc quyền (như công ty trust, cartel, xinken…) là biểu hiện rõ rệt nhất, đồng thời cũng là động lực thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển biến sang giai đoạn độc quyền. Chính các tổ chức này chi phối thị trường, loại bỏ cạnh tranh.

Bước 4: Xác định yếu tố mang tính quyết định nhất. Trong các yếu tố được đưa ra, sự phát triển của các tổ chức độc quyền là kết quả trực tiếp và cơ sở quan trọng nhất tạo nên bước chuyển tiếp sang giai đoạn độc quyền. Chính việc các tổ chức này ra đời, tập trung sức mạnh kinh tế và chi phối thị trường đã đánh dấu sự chấm dứt của giai đoạn cạnh tranh tự do và mở ra giai đoạn độc quyền.

Giải thích ngắn gọn: Sự phát triển của các tổ chức độc quyền như công ty trust, cartel là biểu hiện và đồng thời là động lực chính, làm thay đổi bản chất của nền kinh tế tư bản từ cạnh tranh tự do sang độc quyền.