chỉ tớ cách xác định luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng với ạ ví dụ một đoạn …
Chúng ta sẽ đi từng bước một và lấy ví dụ minh họa cụ thể nhé.
Bước 1: Hiểu rõ khái niệm
Trước hết, chúng ta cần nắm vững định nghĩa của từng yếu tố:
* Luận đề: Đây là vấn đề cốt lõi, là ý kiến trung tâm mà người viết muốn trình bày, bảo vệ hoặc giải thích trong bài văn nghị luận. Luận đề thường được nêu ra ở phần mở bài và sẽ được làm sáng tỏ, phát triển trong các phần tiếp theo. Nó giống như “kim chỉ nam” cho toàn bộ bài viết của chúng ta vậy.
* Luận điểm: Là những ý kiến, nhận định cụ thể, có tính chất bao quát, dùng để triển khai, làm rõ cho luận đề. Mỗi luận điểm là một ý nhỏ hơn, cụ thể hơn, phục vụ cho mục đích chứng minh cho luận đề. Một bài văn nghị luận thường có nhiều luận điểm.
* Lí lẽ: Là những lập luận, suy luận logic, chặt chẽ dùng để giải thích, chứng minh cho tính đúng đắn của luận điểm. Lí lẽ trả lời cho câu hỏi “Tại sao?”. Nó giải thích vì sao luận điểm đó là đúng, là hợp lí.
* Bằng chứng: Là những dẫn chứng cụ thể, xác thực, có sức thuyết phục cao dùng để minh họa, củng cố cho lí lẽ và luận điểm. Bằng chứng có thể là số liệu thống kê, sự kiện lịch sử, câu chuyện, lời nói của danh nhân, kinh nghiệm thực tế, hình ảnh, video (trong văn bản hiện đại),… Nó trả lời cho câu hỏi “Bằng chứng nào cho thấy điều đó?”.
Bước 2: Phân tích một đoạn văn nghị luận minh họa
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng phân tích một đoạn văn nghị luận để áp dụng những kiến thức vừa học. Các em hãy đọc kỹ đoạn văn sau:
“Sách là kho tàng tri thức vô giá của nhân loại. (1)Sách giúp con người mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh, khám phá những điều mới lạ và phát triển tư duy. (2)Thông qua trang sách, ta có thể du hành đến những miền đất xa xôi, gặp gỡ những con người vĩ đại của lịch sử, hay tìm hiểu về những phát minh khoa học đột phá. (3)Ví dụ, khi đọc “Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam – Lịch sử và bằng chứng” của tác giả Trần Đức Anh, chúng ta không chỉ hiểu sâu sắc hơn về chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc mà còn cảm nhận được lòng yêu nước mãnh liệt của cha ông ta qua bao thế hệ. (4)Hơn nữa, sách còn là người bạn đồng hành tuyệt vời, giúp ta giải tỏa căng thẳng, thư giãn tâm hồn sau những giờ làm việc, học tập căng thẳng. (5) Như vậy, có thể khẳng định sách có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của mỗi chúng ta. (6)”
Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt xác định các yếu tố:
* Luận đề:
* Các em thấy, ý nào là ý bao quát nhất, là chủ đề chính của đoạn văn?
* Đó chính là câu: “Sách là kho tàng tri thức vô giá của nhân loại.” (1) Câu này nêu lên giá trị cốt lõi của sách. Câu (6) “Như vậy, có thể khẳng định sách có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của mỗi chúng ta.” cũng là một cách khẳng định lại luận đề một cách tổng kết. Tuy nhiên, câu (1) là câu mở đầu và trực tiếp nêu lên bản chất vấn đề.
* Luận điểm:
* Để làm rõ luận đề “Sách là kho tàng tri thức vô giá”, người viết đã đưa ra những ý nào?
* Câu (2) nêu lên một ý quan trọng: “Sách giúp con người mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh, khám phá những điều mới lạ và phát triển tư duy.” Đây là một luận điểm.
* Câu (5) cũng là một luận điểm khác: “Hơn nữa, sách còn là người bạn đồng hành tuyệt vời, giúp ta giải tỏa căng thẳng, thư giãn tâm hồn sau những giờ làm việc, học tập căng thẳng.” Luận điểm này cho thấy một khía cạnh khác của giá trị sách, không chỉ về tri thức.
* Lí lẽ:
* Bây giờ, chúng ta xem xét từng luận điểm và tìm lí lẽ giải thích cho nó.
* Đối với luận điểm (2) “Sách giúp con người mở rộng hiểu biết…”, lí lẽ được đưa ra là gì?
* Câu (3) chính là lí lẽ giải thích cho luận điểm (2): “Thông qua trang sách, ta có thể du hành đến những miền đất xa xôi, gặp gỡ những con người vĩ đại của lịch sử, hay tìm hiểu về những phát minh khoa học đột phá.” Câu này giải thích “bằng cách nào” sách giúp mở rộng hiểu biết.
* Bằng chứng:
* Tiếp theo, chúng ta tìm bằng chứng để minh họa cho lí lẽ (3) và luận điểm (2).
* Câu (4) cung cấp một dẫn chứng cụ thể: “Ví dụ, khi đọc “Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam – Lịch sử và bằng chứng” của tác giả Trần Đức Anh, chúng ta không chỉ hiểu sâu sắc hơn về chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc mà còn cảm nhận được lòng yêu nước mãnh liệt của cha ông ta qua bao thế hệ.” Đây là một ví dụ minh họa rất rõ ràng về cách một cuốn sách cụ thể mang lại tri thức và cảm xúc.
Tóm lại cấu trúc trong đoạn văn này là:
* Luận đề: Câu (1)
* Luận điểm 1: Câu (2)
* Lí lẽ 1: Câu (3)
* Bằng chứng 1: Câu (4)
* Luận điểm 2: Câu (5)
* Khẳng định lại luận đề (tổng kết): Câu (6)
Bước 3: Luyện tập và ghi nhớ
Để nắm vững kiến thức này, các em cần thực hành thường xuyên. Khi đọc bất kỳ một đoạn văn nghị luận nào, hãy thử dừng lại và tự hỏi:
* Ý chính của đoạn văn này là gì? (Luận đề)
* Người viết muốn nói điều gì cụ thể hơn để làm rõ ý chính đó? (Luận điểm)
* Tại sao lại nói như vậy? (Lí lẽ)
* Có dẫn chứng nào để chứng minh cho điều đó không? (Bằng chứng)
Các em có thể tìm các bài văn mẫu trong sách giáo khoa Ngữ Văn 9, các đề thi tham khảo, hoặc các bài báo có tính chất nghị luận để luyện tập nhé.
Hãy nhớ rằng, xác định đúng luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng là nền tảng để các em có thể viết một bài văn nghị luận mạch lạc, chặt chẽ và thuyết phục.
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé. Chúc các em học tốt!
Đáp án:
Giải thích các bước giải:
Ví dụ: văn bản Tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
Luận đề: Tinh thần yêu nước của nhân dân ta
Luận điểm:
+Luận điểm 1: Nhân dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước
Lí lẽ:Đó là một truyền thống quý báu của ta
Bằng chứng:Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước.
+Luận điểm 2:Tinh thần yêu nước của nhân dân ta có từ lâu đời
Lí lẽ:”Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta.”
Bằng chứng:Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang của thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…
Lí lẽ 2:Đồng bào ta ngày nay cũng rất xứng đáng với tổ tiên ta ngày trước.
Bằng chứng: Từ các cụ già tóc bạc đến các cháu nhi đồng trẻ thơ, từ những kiều bào ở nước ngoài đến những đồng bào ở vùng tạm bị chiếm, từ nhân dân miền ngược đến miền xuôi, ai cũng một lòng nồng nàn yêu nước, ghét giặc. Từ những chiến sĩ ngoài mặt trận chịu đói mấy ngày để bám sát lấy giặc đặng tiêu diệt giặc, đến những công chức ở hậu phương nhịn ăn để ủng hộ bộ đội, từ những phụ nữ khuyên chồng con đi tòng quân mà mình thì xung phong giúp việc vận tải, cho đến các bà mẹ chiến sĩ săn sóc yêu thương bộ đội như con đẻ của mình. Từ những nam nữ công nhân và nông dân thi đua tăng gia sản xuất, không quản khó nhọc để giúp một phần vào kháng chiến, cho đến những đồng bào điền chủ quyên đất ruộng cho Chính phủ…
+Luận điểm 3:Nhiệm vụ phát huy tinh thần yêu nước của nhân dân ta
Lí lẽ:Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý.Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày.
Bằng chứng:Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến
Đáp án:-Luận đề là vấn đề trọng tâm bao trùm toàn bộ bài viết,thường được nêu là nhan đề hoặc phần mở đầu văn bản
– Luận điểm gắn bó mật thiết với luận đề và được sắp xếp một cách hệ thống,hợp lí để giúp cho luận đề của văn bản được sáng rõ,thuyết phục
-Lí lẽ là những căn cứ được sử dụng để giải thích,làm rõ cho luận điểm.Để có sức thuyết phục,lí lẽ cần chặt chẽ,xác đáng
-Bằng chứng là những ví dụ cụ thể về nội dung,nghệ thuật của tác phẩm văn học(các hình ảnh,chi tiết,câu văn,câu thơ,…trong tác phẩm)hoặc vd từ thực tế được đưa ra nhằm chứng minh,củng cố lí lẽ.Muốn có sức thuyết phục,bằng chứng cần phù hợp,tiêu biểu
Giải thích các bước giải: