Chào em, cô rất vui khi nhận được câu hỏi của em về cách làm bài văn so sánh hai tác phẩm thơ. Đây là một dạng đề bài khá phổ biến trong chương trình Ngữ Văn lớp 12, đòi hỏi sự phân tích sâu sắc và khả năng liên hệ tinh tế.

Về câu hỏi của em: “

đề bài so sánh hai tác phẩm thơ, nếu thơ ngắn có cần trích ở mở bài ko.

”

Cô xin trả lời như sau:

Câu trả lời ngắn gọn là: Có, nếu có thể và phù hợp, việc trích dẫn một đoạn thơ ngắn ở phần mở bài cho bài văn so sánh là một yếu tố có thể làm tăng thêm sức hấp dẫn và tính thuyết phục cho bài làm của em.

Tuy nhiên, điều này cần được xem xét một cách kỹ lưỡng và có chiến lược. Cô sẽ trình bày chi tiết hơn để em hiểu rõ hơn.

1. Vai trò của việc trích dẫn ở mở bài:

Mở bài là phần đầu tiên, có nhiệm vụ giới thiệu đề tài, khơi gợi sự chú ý của người đọc và định hướng cho toàn bộ bài viết. Trong bài văn so sánh hai tác phẩm thơ, việc trích dẫn một đoạn thơ ở mở bài có thể mang lại những lợi ích sau:

• Gợi mở vấn đề và tạo ấn tượng ban đầu: Một đoạn thơ hay, đặc sắc, có ý nghĩa khái quát hoặc mang tính biểu tượng cao có thể giúp người đọc ngay lập tức hình dung được nội dung cốt lõi, cảm xúc chủ đạo hoặc một nét đặc trưng của tác phẩm mà em sắp phân tích.
• Khẳng định sự hiểu biết về tác phẩm: Việc lựa chọn được đoạn trích phù hợp cho thấy em đã nắm vững tác phẩm, biết chắt lọc những gì tinh túy nhất.
• Tạo sự liên kết trực tiếp: Đoạn trích dẫn sẽ là cầu nối trực quan giữa giới thiệu chung về tác phẩm và những phân tích sâu hơn sẽ được trình bày ở phần thân bài.
• Thể hiện phong cách cá nhân: Cách em lựa chọn và giới thiệu đoạn trích cũng phần nào phản ánh phong cách viết và khả năng cảm thụ văn học của em.

2. Trường hợp nào nên và không nên trích dẫn ở mở bài?

Nên trích dẫn khi:

• Đoạn thơ ngắn gọn, súc tích và mang tính khái quát cao: Tức là đoạn thơ đó có thể tóm lược được một ý tưởng lớn, một hình ảnh đặc trưng, hoặc một cảm xúc chủ đạo của bài thơ. Ví dụ, khi so sánh hai bài thơ về tình yêu quê hương, em có thể trích một câu thơ tiêu biểu nói về nỗi nhớ quê hương da diết.
• Đoạn thơ là điểm khởi đầu cho sự so sánh: Nếu đoạn thơ đó ngay lập tức gợi lên điểm chung hoặc điểm khác biệt rõ nét giữa hai tác phẩm, thì việc trích dẫn là rất hiệu quả.
• Em có khả năng phân tích, lý giải ngắn gọn đoạn trích đó: Sau khi trích dẫn, em cần có một vài câu văn ngắn gọn để “mở khóa” ý nghĩa của đoạn trích, định hướng cho phần so sánh phía sau. Nếu em chỉ trích dẫn mà không biết phải nói gì thêm, thì việc này có thể trở nên thừa thãi.
• Tác phẩm thơ đó rất quen thuộc và có những câu thơ “đinh”: Những câu thơ đã đi vào lòng công chúng, có sức gợi lớn sẽ rất phù hợp để mở đầu.

Không nên trích dẫn khi:

• Đoạn thơ quá dài hoặc không mang tính khái quát: Nếu đoạn trích dài dòng, lan man, không làm nổi bật được ý chính, hoặc em không biết làm sao để liên kết nó với nội dung so sánh, thì tốt nhất là không nên trích.
• Việc trích dẫn làm cho phần mở bài trở nên rườm rà, thiếu logic: Mở bài cần cô đọng, đi thẳng vào vấn đề. Nếu đoạn trích làm cho mở bài bị kéo dài, luộm thuộm, em nên cân nhắc bỏ qua.
• Em không chắc chắn về ý nghĩa của đoạn trích hoặc cách liên hệ nó với việc so sánh: Đừng trích dẫn chỉ để cho có. Việc trích dẫn cần phục vụ mục đích của bài viết.
• Đề bài yêu cầu một cách viết mở bài khác: Ví dụ, đề bài có thể yêu cầu mở bài bằng một câu hỏi tu từ, một lời nhận định chung về tác giả, hoặc một bối cảnh lịch sử.

3. Cách trích dẫn và giới thiệu đoạn trích ở mở bài:

Nếu em quyết định trích dẫn, hãy lưu ý:

• Trích dẫn chính xác: Đảm bảo đúng từng câu, từng chữ, dấu câu.
• Chọn đoạn thơ tiêu biểu, ngắn gọn: Thường là một hoặc hai câu thơ, hoặc một khổ thơ ngắn nhất có ý nghĩa.
• Giới thiệu xuất xứ rõ ràng: Nêu tên tác giả và tác phẩm (nếu cần).
• Có lời dẫn dắt và phân tích ngắn gọn: Sau khi trích dẫn, em nên có một câu hoặc hai câu để giải thích vì sao em chọn đoạn trích đó, nó gợi lên điều gì, hoặc nó là điểm khởi đầu cho việc so sánh như thế nào.

Ví dụ minh họa:

Giả sử đề bài yêu cầu so sánh hai bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” của Huy Cận và “Mùa hát dân ca” của Nguyễn Đình Thi (đây là hai tác phẩm giả định để minh họa).

Mở bài có trích dẫn:

“Cuộc đời là một bản hòa ca với muôn vàn cung bậc cảm xúc, và thi ca là phương tiện đắc lực để con người gửi gắm, bộc lộ những rung động sâu kín ấy. Trong dòng chảy bất tận của thơ ca Việt Nam, mỗi nhà thơ lại chọn cho mình một góc nhìn, một tiếng lòng riêng để khắc họa bức tranh đời sống và tâm hồn con người. Có khi là vẻ đẹp lao động đầy khí thế, hào hùng, như khi Huy Cận vẽ nên bức tranh biển cả trong

“Thuyền ta lái gió với buồm trăng,
Cứu ngư dân lướiRE cái đêm ER
“

(Đoàn thuyền đánh cá). Lại có khi là âm hưởng trữ tình, ngọt ngào của những khúc dân ca, là cái tình đằm thắm mà Nguyễn Đình Thi gửi gắm qua những lời ca

“Mùa hát dân ca rộn rã
Hòa trong gió đồng quê bay đi xa
Nhớ ai ai nhớ
Nhớ người người nhớ
“

(Mùa hát dân ca). Hai thi phẩm ấy, dù mang âm hưởng khác biệt, lại cùng chung một khát vọng tôn vinh vẻ đẹp quê hương, đất nước và con người qua lăng kính nghệ thuật độc đáo của hai bậc thầy thi ca.”

Phân tích ví dụ:

• Đoạn mở bài này bắt đầu bằng một nhận định chung về thi ca.
• Sau đó, em đã trích hai đoạn thơ ngắn, mang tính gợi hình và gợi cảm, là “thủ pháp” để giới thiệu hai tác phẩm.
• Quan trọng là sau mỗi đoạn trích, em có câu để “mở” ý nghĩa của đoạn trích đó và liên hệ nó với nội dung sắp so sánh.
• Cuối cùng, em chốt lại bằng việc khẳng định điểm chung của hai tác phẩm là gì.

4. Lời khuyên cuối cùng:

Em hãy coi việc trích dẫn ở mở bài như một “vũ khí” để làm bài văn thêm sắc bén. Hãy sử dụng nó khi em cảm thấy thực sự cần thiết, khi đoạn trích đó thực sự làm nổi bật được ý muốn nói của em và giúp em định hình rõ ràng hơn hướng đi cho phần thân bài. Nếu em không có đoạn trích nào thực sự đắt giá hoặc không tự tin vào khả năng phân tích nó, thì việc tập trung vào một mở bài bằng lời văn phân tích, nhận định chung về tác phẩm, tác giả và yêu cầu đề bài cũng đã là một mở bài tốt.

Chúc em làm bài thật tốt!