Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
“Hồi đó, có một nước láng giềng lăm…
“Hồi đó, có một nước láng giềng lăm le muốn chiếm bờ cõi nước ta. Để dò xem bên này có nhân tài hay không, họ sai sứ đưa sang một cái vỏ con ốc vặn rất dài, rỗng hai đầu, đố làm sao xâu được sợi chỉ mảnh xuyên qua đường ruột ốc.
Sau khi nghe xử thần trình bày mục đích cuộc đi xứ, vua quan đưa mắt nhìn nhau. Không trả lời được câu đố oái oăm ấy là tỏ ra thua kém và thừa nhận sự thần phục của mình đối với nước láng giềng. Các đại thần đều vò đầu suy nghĩ. Có người dùng miệng hút. Có người bôi sáp vào sợi chỉ cho cứng để cho dễ xâu, v.v… Nhưng, tất cả mọi cách đều vô hiệu. Bao nhiêu ông trạng và các nhà thông thái đều được triệu vào đều lắc đầu bó tay. Cuối cùng, triều đình đành mời sứ thần ra ở công quán để có thời gian đi hỏi ý kiến em bé thông minh nọ.
Khi viên quan mang dụ chỉ của vua đến thì em còn đùa nghịch ở sau nhà. Nghe nói việc xâu chỉ vào vỏ ốc, em bé hát lê một câu:
Tang tỉnh tang” Tạng tình tang!
Bắt con kiến càng buộc chi ngang lưng,
Bên thời bôi mỡ, kiến mừng kiến sang
Tang tình tang…
rồi bảo:
Cứ theo cách đó là xấu được ngay!
Viên quan sung sướng, vội vàng trở về tâu vua. Vua và các triều thần nghe nói mừng như mở cờ trong bụng. Quả nhiên, con kiến càng đã xấu được sợi chỉ xuyên qua đường ruột ốc hộ cho nhà vua trước con mắt thần phục của sứ thần nước láng giềng.
Liền đó, vua phong cho em bé làm trạng nguyên. Vua lại sai xây dinh thự ở một bên hoàng cung để cho em ở, để tiện hỏi han”.
Câu 1.Truyện Em bé thông minh kể về kiểu nhân vật nào trong truyện cổ tích?
Câu 2. Thử thách giải đố do ai đưa ra? Cách giải đố của nhân vật em bé có gì độc đáo?
Câu 3. Trong đoạn trích, việc giải đổ đã thể hiện phẩm chất gì của nhân vật em bé?
Câu 4. Em có suy nghĩ gì về kết thúc truyện “Em bé thông minh”?
Câu 5a: Theo em, việc tích luỹ kiến thức từ đời sống có tác dụng gì đối với chúng ta?
Câu 5b. Nhớ lại và ghi ra những thử thách mà nhân vật em bé phải giải đố trong truyện “Em bé thông minh”. Em thấy thú vị với lần vượt qua thử thách nào nhất của nhân vật? Vì sao?
Cô rất vui khi được cùng các em giải đáp những câu hỏi thú vị xoay quanh đoạn trích từ truyện cổ tích “Em bé thông minh”. Đây là một trong những câu chuyện tiêu biểu, thể hiện trí tuệ dân gian của cha ông ta. Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi vào từng câu hỏi nhé!
Câu 1.
Gợi ý của cô: Để trả lời câu hỏi này, các em hãy nhớ lại kiến thức về các kiểu nhân vật trong truyện cổ tích mà chúng ta đã học. Truyện cổ tích thường có những kiểu nhân vật nào? Ví dụ: nhân vật dũng sĩ, nhân vật bất hạnh, nhân vật ngốc nghếch, nhân vật thông minh… Em bé trong truyện thuộc kiểu nào?
Lời giải chi tiết:
Truyện “Em bé thông minh” kể về kiểu nhân vật thông minh hay còn gọi là kiểu nhân vật tài trí trong truyện cổ tích.
Giải thích:
Nhân vật chính của truyện là một em bé. Em không có sức mạnh phi thường hay phép thuật màu nhiệm, mà em vượt qua mọi thử thách, giải quyết mọi tình huống khó khăn bằng chính trí thông minh, sự nhanh trí và những kinh nghiệm từ đời sống thực tế. Toàn bộ câu chuyện tập trung làm nổi bật trí tuệ hơn người của em bé, vì vậy em thuộc kiểu nhân vật thông minh.
Câu 2.
Gợi ý của cô: Các em hãy đọc thật kĩ đoạn văn đầu tiên để xác định ai là người đưa ra câu đố. Sau đó, đọc phần miêu tả cách giải đố của em bé và so sánh với cách làm của các vị quan, các nhà thông thái để tìm ra điểm độc đáo nhé.
Lời giải chi tiết:
- Thử thách giải đố do nước láng giềng đưa ra, với mục đích dò xem nước ta có nhân tài hay không.
- Cách giải đố của nhân vật em bé độc đáo ở chỗ: Em không tự mình làm một cách máy móc như các vị quan (dùng miệng hút, bôi sáp cho cứng chỉ…) mà em đã mượn sức mạnh của tự nhiên. Em biết đặc tính của loài kiến (thích đồ ngọt, có thể chui vào các kẽ hở nhỏ), từ đó em nghĩ ra cách buộc chỉ vào lưng kiến và nhử kiến bằng mỡ để nó tự bò qua ruột ốc, kéo theo sợi chỉ.
Giải thích:
Sự độc đáo nằm ở việc em bé đã vận dụng kiến thức, sự quan sát tinh tế về đời sống tự nhiên vào việc giải quyết một vấn đề hóc búa. Đây là một cách giải quyết vấn đề “có một không hai”, vừa đơn giản, vừa hiệu quả, thể hiện một tư duy sáng tạo, linh hoạt mà không một vị quan hay nhà thông thái nào trong triều đình nghĩ ra được.
Câu 3.
Gợi ý của cô: Từ cách giải đố độc đáo ở câu 2, em hãy suy nghĩ xem cách làm đó cho thấy em bé là người có những phẩm chất, đức tính gì?
Lời giải chi tiết:
Trong đoạn trích, việc giải đố đã thể hiện những phẩm chất nổi bật của nhân vật em bé là:
- Trí thông minh, tài trí hơn người: Em đã giải được câu đố mà tất cả vua quan, trạng và các nhà thông thái đều “lắc đầu bó tay”.
- Sự am hiểu sâu sắc và gần gũi với đời sống, với tự nhiên: Trí thông minh của em bé không đến từ sách vở cao siêu mà đến từ sự quan sát, kinh nghiệm sống thực tế. Em hiểu được đặc tính của con kiến và biết cách vận dụng nó một cách khéo léo.
- Sự tự tin, bình tĩnh: Trước một câu đố mang tầm vóc quốc gia, em bé không hề tỏ ra lo lắng mà còn hát lên một câu vè, cho thấy sự ung dung, tự tin vào khả năng của mình.
Câu 4.
Gợi ý của cô: Đây là một câu hỏi mở, các em hãy nêu lên cảm nhận của riêng mình. Em thấy kết thúc như vậy có hợp lý không? Nó thể hiện ước mơ, mong muốn gì của nhân dân ta ngày xưa?
Lời giải chi tiết:
Kết thúc truyện “Em bé thông minh” là một kết thúc có hậu, thể hiện nhiều ý nghĩa sâu sắc:
- Thể hiện sự công bằng: Người có tài trí, có công với đất nước được đền đáp xứng đáng. Em bé được phong làm trạng nguyên, được vua xây dinh thự bên cạnh hoàng cung để tiện hỏi han.
- Thể hiện chính sách coi trọng người tài của nhà vua và triều đình: Việc trọng dụng em bé cho thấy vua biết nhìn nhận và quý trọng nhân tài, không phân biệt tuổi tác, xuất thân.
- Thể hiện ước mơ của nhân dân: Nhân dân ta luôn mơ ước có những người tài giỏi đứng ra giúp dân, giúp nước và mong rằng trí tuệ, tài năng sẽ luôn được coi trọng và có vị trí xứng đáng trong xã hội.
Em thấy đây là một kết thúc rất hay và hợp lý, nó mang lại cảm giác vui mừng, tự hào và củng cố niềm tin vào giá trị của trí tuệ trong cuộc sống.
Câu 5a.
Gợi ý của cô: Hãy liên hệ từ chính câu chuyện của em bé. Trí thông minh của em đến từ đâu? Từ đó, em hãy suy nghĩ xem việc học hỏi từ cuộc sống xung quanh có lợi ích gì cho chính bản thân chúng ta.
Lời giải chi tiết:
Theo em, việc tích lũy kiến thức từ đời sống có tác dụng vô cùng to lớn đối với chúng ta:
- Giúp chúng ta có vốn sống phong phú, hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới tự nhiên và xã hội xung quanh.
- Giúp chúng ta trở nên linh hoạt, sáng tạo hơn trong việc giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Nhiều tình huống không thể giải quyết chỉ bằng kiến thức sách vở đơn thuần.
- Giúp chúng ta biết cách áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, làm cho việc học trở nên có ý nghĩa và hữu ích hơn.
- Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và con người.
Giống như em bé trong truyện, kiến thức đời sống chính là chiếc chìa khóa vạn năng giúp chúng ta mở ra những cách giải quyết bất ngờ và hiệu quả.
Câu 5b.
Gợi ý của cô: Em hãy nhớ lại toàn bộ câu chuyện “Em bé thông minh” (không chỉ trong đoạn trích) để liệt kê đầy đủ các thử thách. Sau đó, chọn một thử thách mà em ấn tượng nhất và giải thích lý do tại sao nhé.
Lời giải chi tiết:
Những thử thách mà nhân vật em bé phải giải đố trong toàn bộ truyện “Em bé thông minh” là:
- Lần 1: Trả lời câu hỏi của viên quan: “Trâu của lão một ngày cày được mấy đường?”.
- Lần 2: Giải câu đố của vua: Làm sao để thịt một con chim sẻ dọn thành ba cỗ thức ăn.
- Lần 3: Giải câu đố oái oăm của vua: Làm thịt một con trâu đực để nó đẻ ra một con trâu con.
- Lần 4: Giải câu đố của sứ thần nước láng giềng: Xâu một sợi chỉ mảnh xuyên qua đường ruột con ốc vặn.
Trong các lần vượt qua thử thách đó, em thấy thú vị nhất với lần vượt qua thử thách thứ ba: làm thịt con trâu đực đẻ ra trâu con.
Giải thích lý do:
Em thích lần giải đố này nhất vì cách em bé đối đáp vô cùng thông minh và tài tình. Em không giải đố trực tiếp mà đã tạo ra một tình huống vô lý tương tự (cha mình đang phải ở nhà đẻ em bé) để nhà vua tự nhận ra sự phi lý trong chính câu đố của mình. Cách làm này được gọi là “gậy ông đập lưng ông”, vừa giải được câu đố, vừa khiến người ra đố phải “tâm phục khẩu phục” mà không làm mất thể diện của nhà vua. Nó cho thấy sự nhanh trí, bản lĩnh và khéo léo tuyệt vời của em bé.
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu:
BT1: Truyện Em bé thông minh kể về kiểu nhân vật nào trong truyện cổ tích?
-Truyện Em bé thông minh kể về kiểu nhân vật thông minh.
BT2:
– Thử thách giải đố do nhà vua đưa ra để thử trí thông minh, tài ba của cậu bé
Cậu bé đã trải qua các thử thách theo cấp độ khó tăng dần, đòi hỏi cậu bé phải suy nghĩ, dùng trí để giải quyết vấn đề, những câu đố hóc búa. Qua đó, người đọc ngày càng thấy rõ sự thông minh, nhanh nhẹn, tài năng
BT3:
– Qua đoạn trích, việc giải đố đó đã thể hiện cậu bé là một người thông minh, xắc bén trong mọi tình huống mà nhà vua đã đặt ra, cậu không lo lắng mà thay vào đó rất bình tĩnh và tự tin vượt qua mọi câu hỏi khi cấp độ khó tăng dần đòi hỏi trí não để giải quyết
BT4:
-Truyện có một kết thúc có hậu, xứng đáng với những gì đã bỏ ra của cậu bé thông minh. Đây cũng là ước mơ của nhân dân ta về sự đổi đời và kiểu người thông minh, có cống hiến sẽ được đền đáp xứng đáng.
BT5A:
-Việc tích luỹ kiến thức từ đời sống có tác dụng rất lớn đối với chúng ta. Dân gian có câu “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” vì vậy việc tích lũy kiến thức đời sống sẽ giúp chúng ta linh hoạt hơn trong việc xử lý những công việc thường gặp trong các lĩnh vực đời sống.
BT5B:
– Trong truyện em bé thông minh được thử thách qua bốn lần:
+ Lần đầu tiên viên quan hỏi cậu bé có bao nhiêu đường cày trong một ngày.
+ Lần thứ hai nhà vua bắt cậu bé nuôi được con trâu đực biết đẻ con.
+ Lần thứ ba nhà vua yêu cầu cha của cậu bé làm sao để làm thịt một con chim sẻ thành ba mâm cỗ đầy.
+ Lần thứ tư thử thách của viên sứ giả đố cậu bé xâu sợi chỉ qua con ốc dài.
Em cảm thấy thú vị với lần qua thử thách thứ 4, vì:
+ Đây là lần giải đố thú vị nhất
+ Vì câu đố oái ăm, sự đấu trí không phải ở phương diện cá nhân mà là uy tín danh dự cho cả dân tộc, một lời giải có thể “cứu nguy cho cả hàng ngàn người” –
+ Thế nhưng thái độ của người giải đố lại hết sức nhẹ nhàng tỉnh bơ, mà lời giải rất độc đáo bất ngờ.
Câu 1: Truyện Em bé thông minh kể về kiểu nhân vật thông minh.
Câu 2:
– Thử thách giải đố do sứ thần nước láng giềng đưa ra.
– Cách giải đố của nhân vật em bé: Thay vì trả lời trực tiếp, em bé hát một câu, trong đó có chứa lời giải câu đố. Em bé đã vận dụng trí tuệ dân gian; câu đố với em cũng chỉ là một trò chơi.
Câu 3: Việc giải đố đã thể hiện sự thông minh, nhanh nhẹn, tài năng của nhân vật em bé.
Câu 4: Truyện kết thúc có hậu, em bé được phong làm trạng nguyên, được tặng dinh thự. Đó là phẩn thưởng xứng đáng với tài năng, trí tuệ của em.
Câu 5a. HS nêu suy nghĩ của bản thân. Có thể nêu:
– Việc tích luỹ kiến thức đời sống giúp ta có thể vận dụng vào những tình huống thực tế một cách nhạy bén, hợp lí mà đôi khi kiến thức sách vở chưa chắc đã dạy ta.
– Kiến thức đời sống phần lớn là kiến thức truyền miệng được ông cha ta đúc kết bao đời, truyền lại thế hệ sau nên đó là vốn trí tuệ nhân dân bao đời. Do đó kiến thức đời sống là kho kiến thức phong phú, vô tận mà ta có thể áp dụng linh hoạt, tuỳ từng hoàn cảnh.
Câu 5b.
– Trong truyện, em bé đã vượt qua 4 thử thách:
+ Lần thứ nhất: Trả lời câu hỏi phi lí của viên quan, khi viên quan hỏi cha cậu cày mỗi ngày được mấy đường.
+ Lần thứ hai: nhà vua bắt dân làng cậu bé nuôi trâu đực phải đẻ được con.
+ Lần thứ ba: Trả lời câu đố vua giao cho chính mình, làm sao thịt một con chim sẻ phải dọn thành ba cỗ bàn thức ăn
+ Lần thứ tư: câu đố hóc búa của sứ thần xâu sợi chỉ mềm qua đường ruột ốc xoắn dài.
– HS lựa chọn và lí giải thử thách nào bản thân thấy thú vị nhất.