Chào các em học sinh thân yêu! Cô rất vui khi được cùng các em khám phá vẻ đẹp của văn học qua bài tập đọc hiểu ngày hôm nay. Với vai trò là một giáo viên Ngữ Văn, cô sẽ hướng dẫn các em giải bài tập này một cách chi tiết, bài bản theo đúng tinh thần của chương trình Sách giáo khoa mới. Chúng ta hãy cùng nhau phân tích để hiểu sâu sắc hơn về ý nghĩa của văn bản nhé!

Trước khi đi vào giải từng câu hỏi, cô trò chúng ta hãy cùng đọc kỹ lại văn bản và xác định dàn ý chung cho phần trả lời:

DÀN Ý CHUNG:

1. Xác định Phương thức biểu đạt chính.
2. Lý giải ý nghĩa nhan đề tác phẩm.
3. Phân tích biện pháp tu từ và tác dụng.
4. Rút ra bài học cuộc sống.

Bây giờ, chúng ta hãy bắt đầu giải từng câu hỏi một!

—

CÂU 1: XÁC ĐỊNH PTBD CHÍNH CỦA VĂN BẢN?

Hướng dẫn phương pháp: Để xác định phương thức biểu đạt chính, các em cần xem xét mục đích chủ yếu của văn bản là gì: kể chuyện, miêu tả, biểu lộ cảm xúc, thuyết minh, nghị luận hay hành chính – công vụ. Văn bản tập trung vào việc gì nhất?

Giải chi tiết:

Văn bản “Bức tranh tuyệt vời” kể lại hành trình của một họa sĩ đi tìm kiếm điều đẹp nhất trần gian, từ việc hỏi các nhân vật khác (vị giáo sĩ, cô gái, người lính) cho đến khi tự mình nhận ra chân lý khi trở về nhà. Toàn bộ câu chuyện được xây dựng theo một trình tự thời gian và có cốt truyện rõ ràng (mở đầu là sự tìm kiếm, diễn biến là các cuộc gặp gỡ, kết thúc là sự giác ngộ). Do đó:

• Phương thức biểu đạt chính là: Tự sự (kể chuyện).

Giải thích thêm: Bên cạnh yếu tố tự sự, văn bản còn lồng ghép yếu tố biểu cảm khi thể hiện tâm trạng băn khoăn, rồi sau đó là sự thanh thản, hạnh phúc của người họa sĩ, cũng như những cảm xúc được gợi lên qua lời nói của cô gái về tình yêu. Tuy nhiên, tự sự vẫn là phương thức chủ đạo giúp triển khai mạch truyện và truyền tải thông điệp.

—

CÂU 2: VÌ SAO NGƯỜI HỌC SĨ ĐẶT TÊN TÁC PHẨM LÀ “GIA ĐÌNH”?

Hướng dẫn phương pháp: Để trả lời câu hỏi này, các em cần đọc kỹ đoạn cuối của văn bản, nơi kể về khoảnh khắc người họa sĩ tìm thấy câu trả lời và hành động tiếp theo của ông. Hãy chú ý đến sự “nhận ra” của họa sĩ và mối liên hệ giữa điều ông tìm kiếm với những gì ông thấy ở gia đình mình.

Giải chi tiết:

Người họa sĩ đã đặt tên tác phẩm của mình là “Gia đình” bởi vì:

• Ông đã tìm kiếm điều đẹp nhất trần gian từ nhiều nguồn khác nhau: vị giáo sĩ nói là “niềm tin”, cô gái nói là “tình yêu”, người lính nói là “hòa bình”. Ban đầu, ông băn khoăn vì không thể vẽ cùng lúc cả ba điều đó.
• Tuy nhiên, khi trở về nhà và chứng kiến cảnh vợ con chào đón, ông đã nhận ra rằng:
  • Ông thấy “niềm tin” trong ánh mắt của các con.
  • Ông cảm nhận được “tình yêu” trong cái hôn của người vợ.
  • Và chính giây phút ấy, tâm hồn ông ngập tràn trong “thanh thản, hạnh phúc và bình yên” – đó chính là cảm giác của “hòa bình” thực sự.
• Như vậy, gia đình chính là nơi hội tụ, bao hàm và biểu hiện rõ ràng nhất của cả niềm tin, tình yêu và hòa bình – những giá trị mà ông hằng tìm kiếm. Gia đình không chỉ là nơi mang lại hạnh phúc mà còn là nguồn cảm hứng vĩ đại, là hiện thân của tất cả những điều tốt đẹp nhất trên đời. Việc đặt tên “Gia đình” cho tác phẩm đã thể hiện sự giác ngộ sâu sắc của người họa sĩ về chân giá trị của cuộc sống.

—

CÂU 3: CHỈ RÕ VÀO PHÂN TÍCH TÁC DỤNG CỦA BPTT CÓ TRONG CÂU SAU:”Tình yêu là điều đẹp nhất trần gian, bởi tình yêu làm cho cay đắng trở nên ngọt ngào, mang đến nụ cười cho kẻ khóc than, làm cho điều bé nhỏ trở nên cao trọng, cuộc sống sẽ nhàm chán biết bao nếu không có tình yêu”.

Hướng dẫn phương pháp: Để phân tích biện pháp tu từ, các em cần đọc kỹ câu văn, tìm xem có những yếu tố nào được sử dụng một cách đặc biệt, không theo nghĩa đen thông thường hoặc có sự lặp lại, đối chiếu. Sau đó, hãy giải thích xem những yếu tố đó có tác dụng gì trong việc nhấn mạnh ý nghĩa, tăng tính biểu cảm hay gợi hình cho câu văn.

Giải chi tiết:

Trong câu văn trên, chúng ta có thể nhận thấy các biện pháp tu từ sau:

a. Điệp ngữ: “tình yêu”

• Chỉ rõ: Từ “tình yêu” được lặp lại nhiều lần ở đầu các vế câu: “Tình yêu là điều đẹp nhất trần gian, bởi tình yêu làm cho cay đắng… nếu không có tình yêu”.
• Tác dụng:
  • Nhấn mạnh và khẳng định vị trí, vai trò tối thượng của tình yêu trong cuộc sống.
  • Tạo nhịp điệu, sự tuần hoàn, giúp cho lời khẳng định trở nên mạnh mẽ, sâu sắc và có sức thuyết phục hơn.

b. Liệt kê: “làm cho cay đắng trở nên ngọt ngào, mang đến nụ cười cho kẻ khóc than, làm cho điều bé nhỏ trở nên cao trọng”

• Chỉ rõ: Các hành động, tác động tích cực của tình yêu được liệt kê liên tiếp.
• Tác dụng:
  • Diễn tả một cách toàn diện, đầy đủ và cụ thể những tác động kì diệu, đa chiều của tình yêu đối với cuộc sống con người.
  • Làm cho lời giải thích về vẻ đẹp của tình yêu trở nên sinh động, giàu hình ảnh và thuyết phục hơn, giúp người đọc hình dung rõ hơn về sức mạnh biến đổi của tình yêu.

c. Đối lập/Tương phản: “cay đắng – ngọt ngào”, “khóc than – nụ cười”, “bé nhỏ – cao trọng”

• Chỉ rõ: Các cặp từ ngữ có ý nghĩa trái ngược nhau được đặt cạnh nhau để làm nổi bật sự chuyển hóa.
• Tác dụng:
  • Làm nổi bật sức mạnh phi thường, kì diệu của tình yêu, khả năng biến đổi những điều tiêu cực, khổ đau, nhỏ bé thành những điều tích cực, hạnh phúc, vĩ đại.
  • Khắc sâu ấn tượng về vai trò không thể thiếu của tình yêu, khẳng định tình yêu chính là khởi nguồn của mọi giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.

—

CÂU 4: QUA VĂN BẢN TRÊN EM RÚT RA ĐƯỢC BÀI HỌC GÌ CHO CUỘC SỐNG?

Hướng dẫn phương pháp: Từ câu chuyện và thông điệp mà người họa sĩ đã nhận ra, các em hãy liên hệ đến bản thân, đến cuộc sống xung quanh mình để đúc kết ra một bài học có ý nghĩa, mang tính ứng dụng. Bài học đó có thể là về cách nhìn nhận giá trị, cách sống, cách đối xử với mọi người.

Giải chi tiết:

Qua văn bản “Bức tranh tuyệt vời”, em rút ra được bài học sâu sắc cho cuộc sống rằng:

• Giá trị đích thực và vẻ đẹp tuyệt vời nhất của cuộc sống thường không nằm ở những điều lớn lao, xa vời hay những khái niệm trừu tượng, mà nằm ngay trong những điều bình dị, gần gũi nhất, đặc biệt là gia đình.
• Gia đình chính là nơi nuôi dưỡng niềm tin, trao gửi tình yêu thương vô điều kiện và mang lại sự bình yên, hạnh phúc trọn vẹn cho mỗi người. Các khái niệm như niềm tin, tình yêu, hòa bình mà người họa sĩ tìm kiếm ở khắp nơi thực chất đã hiện hữu một cách sống động và trọn vẹn nhất trong mái ấm của mình.
• Vì vậy, chúng ta cần biết trân trọng, yêu thương và vun đắp cho gia đình. Dù cuộc sống có bận rộn đến đâu, hãy dành thời gian và sự quan tâm chân thành cho những người thân yêu, bởi đó chính là nguồn cội của hạnh phúc, là bức tranh tuyệt vời nhất mà mỗi chúng ta có được.

—

Cô hy vọng với phần hướng dẫn chi tiết này, các em đã nắm vững cách phân tích và giải bài tập đọc hiểu. Hãy luôn nhớ rằng, văn học không chỉ giúp chúng ta hiểu về thế giới, mà còn giúp chúng ta hiểu về chính mình và những giá trị cốt lõi của cuộc sống. Chúc các em học tốt!