Đây là một câu hỏi rất hay và quan trọng, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của các khối quân sự trong hai cuộc Chiến tranh thế giới. Tên gọi của các phe không phải là ngẫu nhiên mà nó phản ánh nguồn gốc hình thành hoặc mục tiêu, tư tưởng của họ. Dựa vào kiến thức trong Sách giáo khoa Lịch sử lớp 11, thầy sẽ giải thích chi tiết cho các em như sau:

1. Phe Hiệp ước (Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất)

Tên gọi “Phe Hiệp ước” (tiếng Anh: Entente Powers) bắt nguồn từ bản chất của khối liên minh này, được hình thành dựa trên một loạt các bản hiệp ước, thỏa ước ký kết giữa các nước thành viên cốt lõi.

Nguồn gốc:

• Ban đầu, khối này gồm 3 nước chủ chốt là Anh, Pháp, và Nga.
• Năm 1904, Anh và Pháp ký Thỏa ước Thân mật (tiếng Pháp: Entente Cordiale). “Entente” có nghĩa là “thỏa thuận” hay “thỏa ước”.
• Năm 1907, Anh và Nga ký một Hiệp ước Anh-Nga.

Việc ký kết hai văn kiện trên, cùng với Liên minh Pháp-Nga đã có từ trước, đã tạo nên khối Hiệp ước Ba nước (Triple Entente).

Kết luận: Chính vì liên minh này được hình thành dựa trên một chuỗi các hiệp ước và thỏa ước, nên người ta gọi đây là Phe Hiệp ước. Đây là khối đối đầu với Phe Liên minh Trung tâm (Đức, Áo-Hung) trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.

2. Phe Trục (Trong Chiến tranh thế giới thứ hai)

Tên gọi “Phe Trục” (tiếng Anh: Axis Powers) xuất phát từ một bài phát biểu của nhà độc tài I-ta-li-a Bê-ni-tô Mút-xô-li-ni (Benito Mussolini) vào năm 1936, thể hiện rõ tư tưởng và tham vọng của khối này.

Nguồn gốc:

• Sau khi I-ta-li-a và Đức Quốc xã ký một hiệp ước hợp tác, Mút-xô-li-ni đã tuyên bố về một “trục” Rô-ma – Béc-lin.
• Theo Mút-xô-li-ni, đây không phải là một rào cản, mà là một “trục” để các quốc gia khác ở châu Âu có thể hợp tác và xoay quanh nó. Hình ảnh “trục” ở đây giống như một trục của Trái Đất, thể hiện ý đồ muốn trở thành trung tâm quyền lực của thế giới.
• Sau này, khi Nhật Bản tham gia vào liên minh quân sự này với Đức và I-ta-li-a qua Hiệp ước Tam cường năm 1940, khối này được gọi chính thức là phe Trục hay Trục Béc-lin – Rô-ma – Tô-ki-ô.

Kết luận: Tên gọi Phe Trục thể hiện tham vọng bá chủ, muốn trở thành trung tâm, cái “trục” của trật tự thế giới mới mà các nước phát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản muốn thiết lập.

3. Phe Đồng minh (Chủ yếu trong Chiến tranh thế giới thứ hai)

Tên gọi “Phe Đồng minh” (tiếng Anh: Allied Powers) thể hiện sự liên kết rộng lớn của nhiều quốc gia cùng chung một mục tiêu là chống lại phe Trục.

Nguồn gốc:

• Tên gọi này thực ra cũng đã được dùng ở giai đoạn sau của Chiến tranh thế giới thứ nhất, khi Phe Hiệp ước mở rộng với sự tham gia của nhiều nước khác (như Mỹ, I-ta-li-a…) để chỉ tất cả các nước cùng phe chống lại Liên minh Trung tâm.
• Tuy nhiên, tên gọi này trở nên phổ biến và được biết đến nhiều nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Ban đầu là liên minh giữa Anh và Pháp. Sau khi Đức tấn công Liên Xô và Nhật tấn công Mỹ, ba cường quốc Liên Xô, Anh, và Mỹ đã trở thành trụ cột của khối Đồng minh.
• Tên gọi này được chính thức hóa qua bản “Tuyên ngôn Liên hợp quốc” ký ngày 1 tháng 1 năm 1942, khi 26 quốc gia (đứng đầu là Liên Xô, Mỹ, Anh) cam kết cùng nhau chiến đấu chống phe Trục.

Kết luận: “Đồng minh” có nghĩa là những người/những nước cùng một liên minh, cùng chung mục tiêu. Tên gọi Phe Đồng minh nhấn mạnh sự đoàn kết của rất nhiều quốc gia trên thế giới trong cuộc đấu tranh chung chống lại chủ nghĩa phát xít.

TÓM TẮT ĐỂ DỄ NHỚ:
– Phe Hiệp ước: Tên gọi bắt nguồn từ các hiệp ước liên minh.
– Phe Trục: Tên gọi bắt nguồn từ ý tưởng về một “trục” quyền lực trung tâm của thế giới.
– Phe Đồng minh: Tên gọi thể hiện sự liên kết của các nước đồng minh cùng chung mục tiêu.

Hy vọng lời giải thích chi tiết này giúp các em hiểu rõ và nhớ bài lâu hơn. Chúc các em học tốt