Chào các em, cô là giáo viên Ngữ văn của các em đây. Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau giải một bài tập rất thú vị và ý nghĩa trong chương trình Ngữ văn lớp 7 của chúng ta. Bài tập này giúp các em không chỉ rèn luyện kĩ năng tìm kiếm, cảm thụ văn học mà còn bồi đắp thêm tình cảm, đạo lí tốt đẹp của dân tộc.

Chúng ta sẽ cùng nhau sưu tầm hai bài thơ tiêu biểu nói về chủ đề “Uống nước nhớ nguồn” nhé.

Cô sẽ hướng dẫn các em thực hiện từng bước một.

Bước 1: Tìm hiểu ý nghĩa của chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”

Trước khi đi tìm các bài thơ, chúng ta cần hiểu rõ ý nghĩa của câu tục ngữ này. “Uống nước nhớ nguồn” là một đạo lí sống cao đẹp của người Việt Nam.

– “Uống nước”: Chỉ việc chúng ta hưởng thụ những thành quả, những điều tốt đẹp trong cuộc sống hôm nay (như hòa bình, độc lập, cuộc sống ấm no, sự khôn lớn của bản thân).

– “Nhớ nguồn”: Là sự ghi nhớ, biết ơn cội nguồn, gốc rễ đã tạo nên những thành quả đó. “Nguồn” ở đây có thể là ông bà, cha mẹ, thầy cô; rộng hơn là các thế hệ đi trước, các anh hùng dân tộc đã hi sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc.

Như vậy, chủ đề này nói về lòng biết ơn, sự trân trọng quá khứ và những người đã tạo nên cuộc sống tốt đẹp cho chúng ta.

Bước 2: Sưu tầm và phân tích bài thơ thứ nhất

Một trong những bài thơ rất hay, gần gũi và thể hiện sâu sắc tình cảm gia đình, cội nguồn chính là bài thơ “Bếp lửa” của nhà thơ Bằng Việt. Dù các em sẽ được học kĩ hơn ở lớp trên, nhưng nội dung bài thơ rất phù hợp với chủ đề này.

Bài thơ 1: Bếp lửa

Tác giả: Bằng Việt

(Cô trích một đoạn tiêu biểu nhất)

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa
Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm
Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm
Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ
Ôi kỳ lạ và thiêng liêng bếp lửa!
…
Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả
Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:
– Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?…

Phân tích vì sao bài thơ thể hiện chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”:

Bài thơ là lời của người cháu ở nơi xa nhớ về người bà và bếp lửa thân thương ở quê nhà.

– “Nguồn” ở đây chính là bà, là bếp lửa, là những năm tháng tuổi thơ gian khó nhưng đầy ắp tình yêu thương mà bà đã dành cho cháu. Hình ảnh “bếp lửa” không chỉ là một đồ vật bình thường mà đã trở thành biểu tượng cho tình bà ấm áp, cho cội nguồn gia đình.

– “Nhớ” được thể hiện qua nỗi nhớ da diết của người cháu. Dù đã đi xa, được tiếp xúc với cuộc sống hiện đại (“khói trăm tàu”, “lửa trăm nhà”), người cháu vẫn không bao giờ quên hình ảnh người bà tần tảo và bếp lửa quê hương. Câu hỏi cuối bài thơ “- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?…” cho thấy tấm lòng luôn hướng về bà, về cội nguồn.

Đây chính là biểu hiện cụ thể và cảm động của đạo lí “Uống nước nhớ nguồn” trong phạm vi gia đình.

Bước 3: Sưu tầm và phân tích bài thơ thứ hai

Nếu bài “Bếp lửa” nói về cội nguồn gia đình, thì bài thơ sau đây sẽ mở rộng lòng biết ơn ra với cội nguồn dân tộc. Đó là bài thơ “Viếng lăng Bác” của Viễn Phương.

Bài thơ 2: Viếng lăng Bác

Tác giả: Viễn Phương

(Cô trích khổ thơ đầu và cuối)

Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác
Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát
Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam
Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng.
…
Mai về miền Nam thương trào nước mắt
Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
Muốn làm đoá hoa toả hương đâu đây
Muốn làm cây tre trung hiếu chốn này.

Phân tích vì sao bài thơ thể hiện chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”:

Bài thơ ghi lại cảm xúc của tác giả trong một lần từ miền Nam ra viếng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

– “Nguồn” ở đây chính là Bác Hồ – vị cha già kính yêu của dân tộc, người đã hi sinh cả cuộc đời mình để mang lại độc lập, tự do, thống nhất cho đất nước. Việc “ra thăm lăng Bác” của tác giả cũng như của triệu triệu người dân Việt Nam chính là một hành động “nhớ nguồn” sâu sắc.

– “Nhớ” được thể hiện qua lòng thành kính, biết ơn vô hạn và nỗi xúc động nghẹn ngào của nhà thơ. Tình cảm ấy dâng lên thành ước nguyện mãnh liệt ở cuối bài: được hóa thân thành “con chim”, “đóa hoa”, “cây tre” để mãi mãi được ở bên cạnh Bác, để canh giữ giấc ngủ cho Người. Đây là sự tự nguyện hiến dâng, thể hiện lòng trung hiếu, biết ơn sâu sắc đối với vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc.

Bài thơ là tiếng lòng chung của người dân Việt Nam, luôn ghi nhớ công ơn trời biển của Bác Hồ và các thế hệ đi trước.

Tổng kết

Các em thân mến, qua hai bài thơ trên, chúng ta thấy chủ đề “Uống nước nhớ nguồn” được thể hiện thật phong phú và cảm động. Đó có thể là lòng biết ơn với bà, với mẹ, với những người thân trong gia đình. Đó cũng có thể là lòng thành kính, biết ơn đối với các vị anh hùng dân tộc, những người đã làm nên lịch sử.

Cô hy vọng rằng, sau bài học này, các em sẽ luôn ghi nhớ và thực hành đạo lí tốt đẹp này trong cuộc sống của mình nhé. Chúc các em học tốt