Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau giải đáp các câu hỏi trong phần Đọc hiểu về bài thơ “Khói chiều” của tác giả Hoàng Tá nhé. Đây là một bài thơ rất hay, mộc mạc và giàu cảm xúc, gợi cho chúng ta những tình cảm gia đình thật ấm áp. Chúng ta hãy cùng nhau phân tích thật kỹ từng câu hỏi nào.

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1.
Đáp án đúng là A. Lục bát.
Giải thích: Các em hãy cùng cô đếm số tiếng (âm tiết) trong từng dòng thơ nhé. Dòng đầu tiên “Chiều chiều từ mái rạ vàng” có 6 tiếng. Dòng thứ hai “Xanh rờn ngọn khói nhẹ nhàng bay lên” có 8 tiếng. Cặp câu tiếp theo cũng vậy, “Chăn trâu ngoài bãi, bé nhìn” (6 tiếng) và “Biết là bếp lửa bà nhen chiều chiều” (8 tiếng). Cứ một dòng 6 tiếng lại đến một dòng 8 tiếng lặp đi lặp lại như vậy. Đây chính là đặc trưng không thể nhầm lẫn của thể thơ lục bát, một thể thơ truyền thống của dân tộc ta.

Câu 2.
Bài thơ này kết hợp nhiều phương thức biểu đạt, các em ạ. Tuy nhiên, hai phương thức chính và nổi bật nhất là B. Miêu tả và Biểu cảm.
Giải thích:
– Miêu tả: Tác giả vẽ nên một bức tranh làng quê buổi chiều thật sinh động với các hình ảnh “mái rạ vàng”, “ngọn khói xanh rờn”, “chăn trâu ngoài bãi”.
– Biểu cảm: Bài thơ bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của người cháu dành cho bà qua những suy nghĩ (“Nghe thơm ngậy bát canh riêu”) và lời nhắn nhủ yêu thương (“Khói ơi, vươn nhẹ lên mây / Khói đừng bay quẩn làm cay mắt bà.”).
Sự kết hợp giữa miêu tả và biểu cảm làm cho bài thơ vừa có hình ảnh đẹp, vừa chan chứa tình cảm.

Câu 3.
Đáp án đúng là C. Đầy – mây.
Giải thích: Vần chân là vần được gieo ở cuối các dòng thơ. Trong bốn câu thơ cuối, ta có hai cặp vần chân:
– Tiếng “riêu” ở cuối câu 5 vần với tiếng “niêu” ở cuối câu 6.
– Tiếng “đầy” ở cuối câu 6 vần với tiếng “mây” ở cuối câu 7.
Nhìn vào các phương án, ta thấy phương án C là chính xác.

Câu 4.
Đáp án đúng là B. Người cháu.
Giải thích: Chúng ta thấy nhân vật “bé” xuất hiện trong câu thơ “Chăn trâu ngoài bãi, bé nhìn”. “Bé” nhìn khói và nghĩ về “bà”. Mối quan hệ giữa “bé” và “bà” chính là tình bà cháu. Vì vậy, toàn bộ những cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ đều là của người cháu đang hướng về người bà của mình.

Câu 5.
Đáp án đúng là D. Đau buồn.
Giải thích: Bài thơ là một dòng cảm xúc ấm áp, trong trẻo. Tình yêu thương, sự thấu hiểu nỗi vất vả của bà (“làm cay mắt bà”), và lòng biết ơn thầm kín cho bữa cơm chiều ngon lành được thể hiện rất rõ. Toàn bài thơ mang một không khí yên bình, ấm cúng, không có chi tiết nào cho thấy cảm xúc đau buồn, sầu não cả.

Câu 6.
Đáp án đúng là A. Diễn tả tâm trạng của người cháu.
Giải thích: Cô sẽ giúp các em phân tích nhé. Cả ba bài thơ “Khói chiều”, “À ơi tay mẹ” và “Về thăm mẹ” đều viết về tình cảm gia đình (đáp án C), đều thể hiện tình cảm sâu nặng (đáp án D). Tuy nhiên, các bài thơ “À ơi tay mẹ” và “Về thăm mẹ” tập trung vào hình ảnh và tình cảm dành cho người mẹ. Còn bài thơ “Khói chiều” lại khai thác một tình cảm đặc biệt khác, đó là tình bà cháu. Vì vậy, điểm khác biệt ở đây là bài thơ đã diễn tả tâm trạng của người cháu hướng về bà.

Câu 7.
Đáp án đúng là B. Người bà.
Giải thích: Các em cần phân biệt “chủ thể trữ tình” (là người bộc lộ cảm xúc) và “đối tượng trữ tình” (là người hoặc sự vật mà cảm xúc hướng tới). Trong bài thơ, người cháu (“bé”) là chủ thể trữ tình. Tình yêu thương, sự quan tâm của người cháu đang hướng về người bà. Do đó, người bà chính là đối tượng trữ tình của bài thơ.

Câu 8.
Đáp án đúng là D. Nỗi xúc động, nhớ nhà, nhớ quê.
Giải thích: Từ láy “chiều chiều” chỉ sự lặp đi lặp lại của thời gian, thành một thói quen, một quy luật. Hành động nhen bếp của bà và hình ảnh khói bếp không phải chỉ diễn ra một lần, mà là một cảnh tượng quen thuộc, ngày nào cũng có. Chính sự quen thuộc, đều đặn ấy đã khắc sâu vào tâm trí người cháu, để rồi mỗi khi nhớ lại hoặc nhìn thấy, lòng lại dâng lên nỗi xúc động, bâng khuâng khi nhớ về nhà, về quê hương và về người bà kính yêu.

Câu 9.
– Biện pháp tu từ được sử dụng là: Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.
– Tác dụng:

Tác giả đã dùng động từ “Nghe” (cảm nhận bằng thính giác – tai) để cảm nhận vị “thơm ngậy” (cảm nhận bằng khứu giác – mũi và vị giác – lưỡi). Đây là một sự kết hợp rất độc đáo!

Tác dụng của biện pháp tu từ này là:

1. Làm cho câu thơ trở nên sinh động, gợi cảm hơn, gây ấn tượng mạnh với người đọc.

2. Nhấn mạnh hương vị đậm đà, hấp dẫn của bữa cơm chiều do bà nấu. Mùi thơm như đặc quánh lại, lan tỏa trong không gian đến mức có thể “nghe” được.

3. Thể hiện trí tưởng tượng phong phú và sự mong chờ, háo hức của người cháu đối với bữa cơm ấm áp tình thương của bà.

Câu 10.
Qua hình ảnh làn khói bếp bình dị, ấm áp và tình cảm sâu sắc của người cháu dành cho bà, tác giả Hoàng Tá muốn gửi gắm đến chúng ta một thông điệp giản dị mà vô cùng sâu sắc:

Tình cảm gia đình, đặc biệt là tình cảm với ông bà, cha mẹ, là những gì thiêng liêng và quý giá nhất. Hãy biết trân trọng những khoảnh khắc bình dị, ấm áp bên người thân, bởi đó chính là những ký ức đẹp đẽ, là cội nguồn của yêu thương và là điểm tựa vững chắc cho chúng ta trong suốt cuộc đời.

Cô hy vọng qua bài học hôm nay, các em không chỉ hiểu thêm về bài thơ mà còn thêm yêu quý gia đình và những người thân yêu của mình nhé