Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về một danh nhân văn hóa của dân tộc, một nhà thơ kiệt xuất, đó là Nguyễn Trãi. Bài tập hôm nay sẽ giúp chúng ta khám phá những đóng góp của ông qua các tập thơ và những phẩm chất cao đẹp được thể hiện qua từng câu chữ.

Chúng ta sẽ đi lần lượt từng ý một của đề bài nhé.

Bước 1: Kể tên những tập thơ của Nguyễn Trãi.

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần dựa vào kiến thức đã học trong Sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10. Nguyễn Trãi để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm thơ ca đồ sộ, tiêu biểu nhất có thể kể đến hai tập thơ chính:

1. Ức Trai thi tập: Đây là tập thơ chữ Hán, chứa đựng những tâm tư, tình cảm sâu sắc của Nguyễn Trãi về đất nước, con người, về nỗi niềm thế sự.
2. Quốc âm thi tập: Đây là tập thơ chữ Nôm, thể hiện một cách chân thực và trữ tình hơn những suy nghĩ, tình cảm của ông bằng ngôn ngữ dân tộc.

Ngoài hai tập thơ chính này, các em có thể tham khảo thêm một số tác phẩm khác tuy không tập hợp thành tập lớn nhưng cũng có giá trị lịch sử và văn học cao. Tuy nhiên, khi trả lời câu hỏi này, hai tập thơ trên là những tên gọi quan trọng nhất mà chúng ta cần ghi nhớ.

Bước 2: Qua thơ có thể thấy được những phẩm chất nào của con người ông?

Thơ ca của Nguyễn Trãi là tấm gương phản chiếu tâm hồn cao đẹp của ông. Qua từng bài thơ, chúng ta có thể cảm nhận được nhiều phẩm chất đáng quý:

* Tấm lòng yêu nước sâu sắc, ý thức trách nhiệm với dân tộc: Nguyễn Trãi luôn đặt vận mệnh của đất nước, của nhân dân lên hàng đầu. Ông đau đáu trước cảnh lầm than, khổ cực của dân chúng và luôn mong muốn mang lại thái bình, thịnh vượng cho đất nước.
* Tài năng và trí tuệ lỗi lạc: Các tác phẩm của ông thể hiện sự uyên bác, kiến thức sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, từ lịch sử, địa lý đến văn chương. Ông có tầm nhìn xa trông rộng, luôn suy tư về những vấn đề lớn lao của quốc gia.
* Sự thanh cao, khí tiết của người quân tử: Dù trải qua nhiều thăng trầm trong cuộc đời, Nguyễn Trãi luôn giữ vững khí tiết, không vì danh lợi mà luồn cúi hay thay đổi chí hướng. Ông coi thường những kẻ quyền quý, tham lam và đề cao lối sống giản dị, thanh bạch.
* Tình yêu thiên nhiên, con người đôn hậu: Bên cạnh những suy tư về thế sự, thơ ông còn thể hiện tình cảm yêu mến, gắn bó với vẻ đẹp của thiên nhiên, với cuộc sống bình dị của con người. Ông có một trái tim nhân ái, giàu lòng trắc ẩn.

Bước 3: Biểu hiện cụ thể của những phẩm chất đó trong thơ. Nêu dẫn chứng minh họa.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào phần minh chứng cụ thể cho từng phẩm chất mà chúng ta vừa nêu.

1. Tấm lòng yêu nước sâu sắc, ý thức trách nhiệm với dân tộc

* Biểu hiện: Nỗi đau đáu, day dứt khi đất nước lâm nguy, niềm tự hào về truyền thống dân tộc, mong muốn xây dựng một đất nước thái bình, thịnh vượng.
* Dẫn chứng:
* Trong bài “Tự thuật” (thuộc Ức Trai thi tập), ông viết:
“Thuở nhỏ đèn sách bao nhiêu quyển,
Ngẫm cùng trời đất, sao người là?”
(Câu thơ cho thấy ngay từ thuở nhỏ, Nguyễn Trãi đã có ý thức tìm hiểu, suy tư về lẽ đời, về vai trò của con người.)
* Trong bài “Bảo kính cảnh huấn” (thuộc Quốc âm thi tập), ông khẳng định:
“Dân là gốc nước, cây là gốc rừng.”
(Câu thơ thể hiện sâu sắc quan điểm về tầm quan trọng của nhân dân, dân là nền tảng vững chắc của quốc gia.)
* Trong bài “Đại cáo bình Ngô” (văn xuôi nhưng thể hiện tư tưởng yêu nước), ông đã ghi lại hào khí chiến thắng lẫy lừng:
“Thượng sách giữ yên dân, quân dốc lòng cứu nước.”
(Lời tuyên bố khí thế, thể hiện ý chí quyết tâm cứu nước, giữ yên dân.)

2. Tài năng và trí tuệ lỗi lạc

* Biểu hiện: Sự uyên bác, tầm nhìn xa trông rộng, khả năng phân tích, nhìn nhận vấn đề một cách sắc sảo.
* Dẫn chứng:
* Bài “Bảo kính cảnh huấn” (thuộc Quốc âm thi tập) chứa đựng nhiều lời răn dạy sâu sắc về đạo lý, về cách cai trị đất nước. Ví dụ:
“Ở cho phải đạo, làm cho đúng cách,
Chớ vì ham của, mà quên nghĩa nhân.”
(Lời khuyên không chỉ dừng lại ở cá nhân mà còn mở rộng ra cách đối nhân xử thế, quản lý xã hội.)
* Trong bài “Vận nước” (thuộc Quốc âm thi tập), ông đã chỉ ra những dấu hiệu suy vong và những điều kiện để tồn tại, phát triển của một quốc gia:
“Nước mất nhà tan, muôn sự kể.”
(Nhấn mạnh hậu quả nặng nề khi quốc gia suy vong.)
“Đã đành nước mất nhà tan
Dẫu rằng nước có nhà không.”
(Phân tích sâu sắc các cấp độ mất mát, thể hiện sự nhạy bén về chính trị.)

3. Sự thanh cao, khí tiết của người quân tử

* Biểu hiện: Khinh bỉ những kẻ gian nịnh, tham lam, đề cao lối sống giản dị, trong sạch, giữ vững phẩm giá.
* Dẫn chứng:
* Trong bài “Tự thán” (thuộc Ức Trai thi tập), khi bị vu oan, ông vẫn giữ vững tư thế cao thượng:
“Nay mà ai lại trách ta,
Ngẫm lòng quân tử, lại càng thêm ngao.”
(Sự “ngao” ở đây không phải là kiêu ngạo mà là khẳng định sự thanh cao, bất khuất của mình.)
* Trong bài “Đoan minh” (thuộc Ức Trai thi tập), ông thể hiện thái độ khinh bỉ những kẻ theo đuổi danh lợi phù phiếm:
“Xưa nay những bậc cao minh,
Coi như mây khói, chốn nào là hay.”
(So sánh danh lợi phù du với mây khói, thể hiện quan niệm sống thanh cao.)

4. Tình yêu thiên nhiên, con người đôn hậu

* Biểu hiện: Cảnh vật thiên nhiên tươi đẹp, yên bình qua ngòi bút của ông, tình cảm gắn bó, sẻ chia với cuộc sống giản dị của nhân dân.
* Dẫn chứng:
* Trong bài “Cảnh xuân” (thuộc Quốc âm thi tập), ông vẽ nên một bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, tràn đầy sức sống:
“Cây muốn về quê cũ, đất muốn về lại nhà.”
(Câu thơ mang đậm nỗi niềm hoài hương, mong muốn trở về với cuộc sống bình dị, thanh cao.)
* Trong bài “Thuật hứng” (thuộc Ức Trai thi tập), ông khắc họa vẻ đẹp của thiên nhiên, con người trong lao động:
“Lao xao sóng nước, mái chèo khua vang.”
(Hình ảnh con người gắn bó với thiên nhiên, với công việc lao động bình dị.)

Như vậy, qua việc tìm hiểu các tập thơ “Ức Trai thi tập” và “Quốc âm thi tập”, chúng ta đã thấy được những phẩm chất cao đẹp của Nguyễn Trãi được bộc lộ rõ nét qua từng câu thơ, từng ý tứ. Ông xứng đáng là một tấm gương sáng cho thế hệ sau noi theo.

Các em về nhà ôn lại bài và chuẩn bị cho bài học tiếp theo nhé. Cô chào các em.