Đoạn ngữ liệu:
Chúng ta vẫn thường nghe một người tằn tiện phán xét người khác là phung phí. Một người hào phóng đánh giá người kia là keo kiệt. Một người thích ở nhà chê bai người khác là bỏ bê gia đình. Và một người ta bay nhảy chê cười người ở nhà không biết hưởng thụ cuộc sống… Chúng ta nghe những điều đó mỗi ngày đến khi mệt mỏi, đến khi nhận ra rằng đôi khi phải phớt lờ tất cả những gì người khác nói và rút ra một kinh nghiệm là đừng bao giờ phán xét người khác một cách dễ dàng… .
Một người bạn của tôi đeo đuổi việc làm từ thiện. Ban đầu vì lòng trắc ẩn. Rồi vì niềm vui cho chính bản thân. Rồi như ngọn nến cháy hết mình cho người khác. Ấy vậy mà nhiều lần tôi thấy chị khóc vì những lời người khác nói về mình. Như vậy đó, kể cả khi hành động hoàn toàn vô vị lợi, cũng không có nghĩa là ta sẽ ngăn ngừa được những định kiến, gièm pha ác ý. Vậy sao ta không bình thản bước qua nó mà đi.
Thỉnh thoảng ta vẫn gặp những người tự cho mình quyền được phán xét người khác theo một định kiến có sẵn, những người không bao giờ chịu chấp nhận sự khác biệt. Đó không phải là điều tồi tệ nhất. Điều tồi tệ nhất là chúng ta chấp nhận buông mình vào tấm lưới định kiến đó. Cuộc sống của chúng ta nếu bị chi phối bởi định kiến của bản thân đã là điều rất tệ, nên nếu bị điều khiển bởi định kiến của người khác hẳn còn tệ hơn nhiều. – Sao ta không thể thôi sợ hãi và thử nghe theo chính mình?
(Theo Phạm Lữ Ân, Nếu biết trăm năm là hữu hạn, Nguồn: http://www.5book.vn/chapter/neu-biet-tram-nam-la-huu-han/ QFDK)

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi nhé.

Câu 1. Đoạn trích trên sử dụng phương thức biểu đạt chính nào?

Để xác định phương thức biểu đạt chính, chúng ta cần xem xét nội dung và cách thức trình bày của đoạn văn.
– Đoạn văn nêu lên những hiện tượng xã hội: sự phán xét, đánh giá lẫn nhau dựa trên những quan điểm cá nhân, định kiến.
– Tác giả đưa ra những suy ngẫm, chiêm nghiệm về thái độ sống, về cách đối diện với định kiến của người khác.
– Ngôn ngữ mang tính chất suy luận, lập luận để dẫn dắt người đọc đến một thông điệp.
– Có những câu hỏi tu từ nhằm khơi gợi suy nghĩ nơi người đọc.

Dựa vào những đặc điểm trên, ta có thể thấy đoạn trích có sự kết hợp của nhiều phương thức biểu đạt, tuy nhiên, phương thức biểu đạt chính là:
Tự sự (kể về câu chuyện người bạn làm từ thiện).
Nghị luận (phân tích, đưa ra quan điểm về việc phán xét, định kiến).
Biểu cảm (thể hiện cảm xúc, suy tư của tác giả).

Tuy nhiên, nếu xét về mục đích chính của đoạn văn là bày tỏ quan điểm, suy nghĩ và thuyết phục người đọc, thì phương thức biểu đạt chính là Nghị luận. Tác giả dùng các ví dụ, câu chuyện để làm dẫn chứng cho luận điểm của mình.

Đáp án: Phương thức biểu đạt chính là Nghị luận.

Câu 2. Theo tác giả, điều tồi tệ nhất khi chúng ta gặp phải những người tự cho mình quyền được phán xét người khác theo một định kiến có sẵn là gì?

Chúng ta cần tìm trong đoạn văn câu nào nói về “điều tồi tệ nhất”.
Tác giả viết: “Thỉnh thoảng ta vẫn gặp những người tự cho mình quyền được phán xét người khác theo một định kiến có sẵn, những người không bao giờ chịu chấp nhận sự khác biệt. Đó không phải là điều tồi tệ nhất. Điều tồi tệ nhất là chúng ta chấp nhận buông mình vào tấm lưới định kiến đó.”

Như vậy, theo tác giả, điều tồi tệ nhất không phải là việc người khác phán xét mình, mà là việc chúng ta lại chấp nhận và để bản thân bị chi phối bởi những định kiến đó.

Đáp án: Theo tác giả, điều tồi tệ nhất khi chúng ta gặp phải những người tự cho mình quyền được phán xét người khác theo một định kiến có sẵn là việc chúng ta chấp nhận buông mình vào tấm lưới định kiến đó.

Câu 3. Sự việc người phụ nữ làm từ thiện nhưng đã nhiều lần phải khóc “vì những lời người khác nói về mình” được tác giả trong đoạn trích có tác dụng gì?

Chúng ta cần xem xét vai trò của câu chuyện về người bạn làm từ thiện trong toàn bộ đoạn văn.
Câu chuyện này được đưa ra sau khi tác giả chỉ ra hiện tượng mọi người hay phán xét nhau. Tác giả muốn minh chứng rằng ngay cả những hành động tốt đẹp, vô vị lợi cũng không tránh khỏi những lời gièm pha, định kiến.
“Ấy vậy mà nhiều lần tôi thấy chị khóc vì những lời người khác nói về mình. Như vậy đó, kể cả khi hành động hoàn toàn vô vị lợi, cũng không có nghĩa là ta sẽ ngăn ngừa được những định kiến, gièm pha ác ý.”

Tác dụng của sự việc này là:
– Làm dẫn chứng cụ thể, sinh động cho luận điểm của tác giả về sự tồn tại dai dẳng và khó tránh khỏi của định kiến, gièm pha trong cuộc sống.
– Tăng sức thuyết phục cho lập luận của tác giả.
– Góp phần thể hiện thái độ đồng cảm của tác giả với những người bị định kiến, gièm pha, đồng thời khơi gợi sự suy ngẫm về cách ứng xử với những lời nói đó.

Đáp án: Sự việc người phụ nữ làm từ thiện nhưng khóc vì những lời người khác nói về mình có tác dụng làm dẫn chứng cụ thể, sinh động để minh chứng cho luận điểm của tác giả rằng ngay cả những hành động tốt đẹp, vô vị lợi cũng không thể ngăn ngừa được những định kiến, gièm pha ác ý, từ đó tăng sức thuyết phục cho lập luận và khơi gợi sự suy ngẫm nơi người đọc.

Câu 4. Anh/Chị có đồng tình với ý kiến của tác giả: “Cuộc sống của chúng ta nếu bị chi phối bởi định kiến của bản thân đã là điều rất tệ, nên nếu bị điều khiển bởi định kiến của người khác hẳn còn tệ hơn nhiều”? Vì sao?

Đây là một câu hỏi mở, yêu cầu chúng ta bày tỏ quan điểm cá nhân và đưa ra lý lẽ. Với vai trò là một giáo viên, cô sẽ hướng dẫn các em cách lập luận.

Đầu tiên, chúng ta cần khẳng định có đồng tình hay không.
Sau đó, chúng ta sẽ giải thích vì sao mình đồng tình hoặc không đồng tình, dựa trên những suy nghĩ và trải nghiệm của bản thân, cũng như nội dung đoạn trích.

Hướng dẫn lập luận đồng tình:
– Tác giả cho rằng: Bị định kiến của bản thân chi phối đã tệ, bị người khác chi phối còn tệ hơn.
– Lí do:
+ Định kiến bản thân: Có thể do hạn chế về kiến thức, trải nghiệm, hoặc đôi khi là sự tự ti, bảo thủ. Tuy nhiên, nó vẫn là cái “tôi” của mình, dù sai lầm nhưng ta có thể tự nhìn nhận và sửa đổi.
+ Định kiến người khác: Chúng ta tiếp nhận những đánh giá, phán xét từ bên ngoài, đôi khi không dựa trên sự thật, mà dựa trên suy nghĩ phiến diện, ác ý của người khác. Nếu bị điều khiển bởi chúng, ta sẽ đánh mất sự tự chủ, không còn là chính mình, sống cuộc đời theo mong muốn, kỳ vọng của người khác, dễ dẫn đến sự mệt mỏi, bất mãn, đánh mất cơ hội được là chính mình và thể hiện bản thân một cách chân thực nhất.
+ Đoạn trích cũng chỉ ra điều này qua câu chuyện người bạn làm từ thiện: dù hành động tốt đẹp nhưng vẫn bị tổn thương bởi lời nói của người khác, nếu ta để điều đó chi phối thì sẽ rất khổ đau.
+ Cuối cùng, tác giả khuyên ta “Sao ta không thể thôi sợ hãi và thử nghe theo chính mình?” cũng khẳng định giá trị của việc lắng nghe bản thân thay vì bị người khác điều khiển.

Hướng dẫn lập luận không đồng tình (ít khả năng, nhưng vẫn có thể có cách lý giải khác):
– Có thể lập luận rằng, đôi khi định kiến của người khác, nếu nó xuất phát từ sự quan tâm chân thành, hoặc là những lời góp ý mang tính xây dựng, thì việc lắng nghe và tiếp thu nó cũng có ích cho sự phát triển bản thân, không hẳn là “tệ hơn nhiều”. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ đâu là định kiến ác ý, đâu là lời góp ý chân thành. Nếu là định kiến ác ý thì chắc chắn là tệ hơn.

Trong ngữ cảnh đoạn trích, việc đồng tình với tác giả là hợp lí và dễ dàng hơn.

Gợi ý câu trả lời (theo hướng đồng tình):
Em hoàn toàn đồng tình với ý kiến của tác giả. Bản thân mỗi người đều có những định kiến riêng, có thể do kinh nghiệm sống, cách nhìn nhận hạn hẹp hoặc sự thiếu hiểu biết. Tuy nhiên, đó vẫn là những quan điểm xuất phát từ nội tại của chúng ta, và chúng ta có khả năng tự nhận thức, nhìn lại và thay đổi. Nhưng khi bị điều khiển bởi định kiến của người khác, chúng ta rơi vào một tình thế nguy hiểm hơn nhiều. Những định kiến đó có thể xuất phát từ sự ác ý, ghen ghét, hoặc đơn giản là sự phán xét phiến diện, không có cơ sở. Nếu để bản thân bị cuốn vào vòng xoáy đó, chúng ta sẽ đánh mất đi sự tự tin, đánh mất đi khả năng tự định hướng cuộc sống của mình, trở thành con rối trong tay người khác, sống một cuộc đời không phải của mình. Điều này dẫn đến sự mệt mỏi, bất mãn và đánh mất đi cơ hội được là chính mình, được theo đuổi những điều mình tin tưởng. Như tác giả đã chỉ ra, việc này còn tệ hơn cả khi bị định kiến của bản thân chi phối.

Câu 5. Từ nội dung đoạn trích hãy viết 01 đoạn văn (khoảng 200 chữ) về hậu quả của việc “phán xét người khác một cách dễ dàng”.

Dựa vào nội dung đoạn trích, chúng ta sẽ khai thác những hậu quả được gợi ra.
Đoạn trích cho thấy:
– Sự phán xét dễ dàng dẫn đến mệt mỏi.
– Ngay cả hành động tốt cũng bị định kiến, gièm pha.
– Việc chấp nhận định kiến của người khác là điều tồi tệ nhất.

Từ đó, chúng ta có thể suy ra các hậu quả như:
– Gây tổn thương cho người bị phán xét.
– Tạo ra những mâu thuẫn, xung đột trong các mối quan hệ.
– Làm mất đi sự chân thật, vô tư trong các mối quan hệ.
– Khiến con người sống trong sợ hãi, không dám thể hiện bản thân.
– Tốn thời gian, năng lượng vào việc đánh giá người khác thay vì phát triển bản thân.
– Tạo ra một môi trường sống tiêu cực, thiếu sự thấu hiểu và cảm thông.

Bây giờ, chúng ta sẽ viết đoạn văn khoảng 200 chữ.

Dàn ý đoạn văn:
1. Mở đoạn: Nêu thực trạng “phán xét người khác dễ dàng” và khẳng định tính tiêu cực của nó.
2. Thân đoạn:
– Hậu quả đối với người bị phán xét: Tổn thương tâm lý, mất niềm tin, cảm thấy cô đơn, bị hiểu lầm.
– Hậu quả đối với người phán xét: Tốn năng lượng, tạo thói quen tiêu cực, làm méo mó nhận thức, bỏ lỡ cơ hội thấu hiểu.
– Hậu quả đối với xã hội: Mất đi sự kết nối, lòng trắc ẩn, tạo ra môi trường sống căng thẳng, thiếu tin cậy.
3. Kết đoạn: Khẳng định lại sự cần thiết của việc thay đổi thái độ, sống bao dung hơn.

Gợi ý đoạn văn:

Việc “phán xét người khác một cách dễ dàng” là một thói quen xấu, để lại nhiều hậu quả tai hại cho cả người bị phán xét và chính bản thân người phán xét. Khi ta tùy tiện đưa ra những lời đánh giá, nhận định về người khác, ta đang vô tình gieo rắc những tổn thương, sự hiểu lầm. Người bị phán xét có thể cảm thấy mất mát niềm tin, sự tự ti, thậm chí là sự cô độc, bởi những nỗ lực hay bản chất tốt đẹp của họ không được nhìn nhận đúng đắn. Họ có thể bị đẩy vào trạng thái sợ hãi, thu mình lại, không dám sống là chính mình. Còn đối với người phán xét, hành động này không chỉ tốn kém thời gian và năng lượng vào việc đánh giá người khác thay vì phát triển bản thân, mà còn nuôi dưỡng một cái nhìn phiến diện, tiêu cực về thế giới. Nó làm méo mó nhận thức, khiến ta khó có thể thấu hiểu và đồng cảm với người xung quanh. Một xã hội tràn ngập sự phán xét dễ dàng sẽ trở nên thiếu kết nối, thiếu đi lòng trắc ẩn, và con người ta sẽ ngày càng xa cách nhau, sống trong sự nghi kỵ và mệt mỏi. Do đó, học cách lắng nghe, thấu hiểu và bao dung là điều vô cùng cần thiết để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp hơn.

Các em thấy đó, mỗi câu hỏi đều đòi hỏi chúng ta phải đọc kỹ ngữ liệu, phân tích ngôn ngữ, hình ảnh và thông điệp mà tác giả muốn truyền tải. Cô mong rằng qua buổi luyện đề này, các em sẽ củng cố thêm kỹ năng đọc hiểu của mình. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em cứ mạnh dạn hỏi cô nhé!