Đoạn trích mà chúng ta cần phân tích là:

“Mấu chốt của thành đạt là ở đâu? Có người nói thành đạt là do gặp thời, có người lại cho là do hoàn cảnh bức bách, có người cho là do có điều kiện được học tập, có người lại cho là do có tài năng trời cho. Các ý kiến đó mỗi ý chỉ nói tới một nguyên nhân, mà lại đều là nguyên nhân khách quan, họ quên mất nguyên nhân chủ quan của con người. Thật vậy. Gặp thời tức là gặp may, có cơ hội, nhưng nếu chủ quan không chuẩn bị thì cơ hội cũng sẽ qua đi. Hoàn cảnh bức bách tức là hoàn cảnh khó khăn buộc phải khắc phục. Nhưng gặp hoàn cảnh ấy có người bi quan, thất vọng, chán nản, thối chí; có người lại gồng mình vượt qua. Điều kiện học tập cũng vậy, có người được cha mẹ tạo cho mọi điều kiện thuận lợi, nhưng lại mải chơi, ăn diện, kết quả học tập rất bình thường. Nói tới tài năng thì ai cũng có một chút tài, nhưng đó chỉ mới là một khả năng tiềm tàng, nếu không tìm cách phát huy thì nó cũng bị thui chột. Rút cuộc mấu chốt của thành đạt là ở bản thân chủ quan mỗi người, ở tinh thần kiên trì phấn đấu, học tập không mệt mỏi, lại phải trau dồi đạo đức cho tốt đẹp. Không nên quên rằng, thành đạt tức là làm được một cái gì có ích cho mọi người, cho xã hội, được xã hội thừa nhận.”

Yêu cầu của đề bài là: Chỉ ra một biện pháp tu từ mà tác giả sử dụng trong đoạn trích và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ đó.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện từng bước để hoàn thành yêu cầu này.

Bước 1: Đọc kỹ đoạn trích và xác định các biện pháp tu từ có thể có.

Khi đọc đoạn trích, các em cần chú ý đến cách diễn đạt, cách sử dụng từ ngữ, câu văn để nhận diện các biện pháp tu từ. Chúng ta có thể thấy ngay một cách diễn đạt rất đặc trưng ở phần đầu của đoạn trích.

Bước 2: Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng.

Ở phần đầu của đoạn trích: “Mấu chốt của thành đạt là ở đâu? Có người nói thành đạt là do gặp thời, có người lại cho là do hoàn cảnh bức bách, có người cho là do có điều kiện được học tập, có người lại cho là do có tài năng trời cho.”

Các em thấy gì ở đây? Tác giả đã đặt ra một câu hỏi và sau đó lần lượt liệt kê các ý kiến khác nhau về nguyên nhân dẫn đến thành đạt. Việc sử dụng các câu hỏi liên tiếp và sau đó liệt kê các quan điểm được lặp đi lặp lại cấu trúc ngữ pháp tương tự (“có người nói…”, “có người lại cho là…”, “có người cho là…”) gợi cho chúng ta nhớ đến một biện pháp tu từ quen thuộc.

Đó chính là hệ thống câu hỏi tu từ và phép liệt kê.

Bước 3: Phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng phân tích hiệu quả của biện pháp hệ thống câu hỏi tu từ và phép liệt kê này nhé.

* Hiệu quả của hệ thống câu hỏi tu từ:
* Tác giả mở đầu bằng một câu hỏi tu từ: “Mấu chốt của thành đạt là ở đâu?”. Câu hỏi này không cần trả lời ngay mà nó có tác dụng khơi gợi sự tò mò, suy ngẫm của người đọc về một vấn đề quan trọng, đó là bí quyết để đạt được thành công. Nó thu hút sự chú ý của chúng ta ngay từ đầu và tạo ra một không khí đối thoại, trò chuyện giữa tác giả và người đọc.
* Sau đó, tác giả tiếp tục đặt ra các câu hỏi ngầm thông qua việc đưa ra các ý kiến khác nhau: “Có người nói…”, “có người lại cho là…”, “có người cho là…”. Việc đặt ra nhiều ý kiến trái chiều nhau khiến người đọc tự đặt câu hỏi cho chính mình: Vậy đâu mới là câu trả lời đúng? Điều này làm tăng tính hấp dẫn và thôi thúc người đọc tiếp tục tìm hiểu câu trả lời mà tác giả sắp đưa ra.

* Hiệu quả của phép liệt kê:
* Tác giả đã sử dụng phép liệt kê các quan điểm phổ biến về nguyên nhân dẫn đến thành đạt: “gặp thời”, “hoàn cảnh bức bách”, “điều kiện học tập”, “tài năng trời cho”.
* Việc liệt kê này giúp người đọc thấy được sự đa dạng của các ý kiến, nhưng đồng thời cũng hé lộ một điểm chung: tất cả những ý kiến này đều tập trung vào các yếu tố khách quan bên ngoài con người.
* Phép liệt kê ở đây mang tính chất tăng tiến. Bắt đầu từ những yếu tố có vẻ như dễ dàng đạt được (gặp thời, có điều kiện học tập) đến những yếu tố khó khăn hơn (hoàn cảnh bức bách) và cuối cùng là những yếu tố bẩm sinh (tài năng trời cho). Tuy nhiên, tác giả sẽ nhanh chóng bác bỏ những quan điểm này bằng cách chỉ ra rằng chúng đều là nguyên nhân khách quan và không phải là mấu chốt cuối cùng.

* Kết hợp hiệu quả của cả hai biện pháp:
* Sự kết hợp giữa hệ thống câu hỏi tu từ và phép liệt kê tạo nên một lập luận chặt chẽ, logic. Tác giả đặt vấn đề, đưa ra các ý kiến phổ biến nhưng chưa đầy đủ để sau đó bác bỏ chúng và đưa ra quan điểm cá nhân của mình một cách thuyết phục.
* Nó giúp tác giả dẫn dắt người đọc đi từ những suy nghĩ thông thường, dễ chấp nhận sang một tư duy sâu sắc hơn, nhìn nhận vấn đề từ nhiều khía cạnh, đặc biệt là nhấn mạnh vai trò của yếu tố chủ quan bên trong mỗi con người.
* Tóm lại, biện pháp này giúp đoạn trích trở nên sinh động, hấp dẫn, thu hút sự chú ý của người đọc và làm nổi bật luận điểm chính của tác giả về mấu chốt thực sự của thành đạt.

Vậy là chúng ta đã hoàn thành việc phân tích biện pháp tu từ trong đoạn trích này. Các em nhớ, khi phân tích biện pháp tu từ, chúng ta cần chỉ ra rõ biện pháp đó là gì, nó được sử dụng ở đâu trong văn bản và quan trọng nhất là nêu bật được hiệu quả, ý nghĩa mà biện pháp đó mang lại cho việc diễn đạt tư tưởng, tình cảm của tác giả nhé.

Chúc các em luôn học tốt môn Ngữ Văn!