Trước hết, chúng ta sẽ đi vào phần hoàn cảnh lịch sử xuất hiện khuynh hướng cứu nước dân chủ tư sản ở Việt Nam đầu thế kỷ XX. Để hiểu rõ điều này, các em cần nhìn lại bối cảnh chung của đất nước ta lúc bấy giờ.

Bước 1: Tình hình Việt Nam dưới ách đô hộ của thực dân Pháp.
Thực dân Pháp xâm lược và đô hộ nước ta từ cuối thế kỷ XIX. Chính sách cai trị của Pháp có những tác động sâu sắc đến mọi mặt của đời sống xã hội Việt Nam:
– Về kinh tế: Pháp tiến hành khai thác thuộc địa một cách tàn bạo, bóc lột tài nguyên, sức lao động của nhân dân ta. Nền kinh tế truyền thống bị phá vỡ, các ngành tiểu thủ công nghiệp suy sụp, nông nghiệp bị chiếm đoạt đất đai.
– Về chính trị: Nước ta trở thành thuộc địa của Pháp, mọi quyền hành đều nằm trong tay thực dân Pháp. Nhân dân ta bị áp bức, bóc lột, mất quyền tự do, dân chủ.
– Về văn hóa – xã hội: Pháp du nhập văn hóa phương Tây, nhưng chủ yếu là phục vụ cho mục đích cai trị và khai thác. Một số tầng lớp mới như công nhân, tư sản, tiểu tư sản bắt đầu xuất hiện, tiếp xúc với tư tưởng mới. Tuy nhiên, đời sống nhân dân vẫn còn rất khó khăn, nạn đói, bệnh tật hoành hành.
Trong bối cảnh đó, mâu thuẫn giữa nhân dân ta với thực dân Pháp ngày càng gay gắt. Các phong trào yêu nước nổ ra liên tục nhưng đều thất bại.

Bước 2: Sự du nhập của tư tưởng phương Tây và ảnh hưởng của cách mạng thế giới.
Đầu thế kỷ XX, Việt Nam có sự giao lưu nhất định với thế giới bên ngoài. Tư tưởng dân chủ tư sản từ các nước phương Tây, đặc biệt là Pháp, đã dần du nhập vào Việt Nam. Các cuộc cách mạng tư sản ở châu Âu và phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa khác cũng có ảnh hưởng nhất định đến Việt Nam.
Sự du nhập của tư tưởng mới này đã giúp một bộ phận sĩ phu, trí thức Việt Nam nhận thức rõ hơn về tình cảnh đất nước, về những hạn chế của các con đường cứu nước truyền thống và tìm kiếm những con đường cứu nước mới, phù hợp hơn với thời đại.

Bước 3: Sự ra đời và phát triển của tầng lớp tư sản, tiểu tư sản.
Chính sách khai thác thuộc địa của Pháp, dù tàn bạo, nhưng cũng tạo ra một số điều kiện để hình thành các ngành kinh tế mới, từ đó ra đời các tầng lớp xã hội mới như công nhân, tư sản, tiểu tư sản. Tầng lớp tư sản, tiểu tư sản, tuy còn nhỏ bé, yếu ớt, nhưng họ là những người trực tiếp hoặc gián tiếp chịu ảnh hưởng của tư tưởng phương Tây, có ý thức dân tộc và mong muốn thay đổi xã hội.
Họ là những người có khả năng tiếp thu và truyền bá những tư tưởng mới, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển khuynh hướng cứu nước dân chủ tư sản.

Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng, sự xuất hiện của khuynh hướng cứu nước dân chủ tư sản ở Việt Nam đầu thế kỷ XX là kết quả tất yếu của quá trình lịch sử. Nó là sự phản ứng trước ách đô hộ tàn bạo của thực dân Pháp, sự tiếp thu tư tưởng mới của thời đại và sự phát triển của các tầng lớp xã hội mới.

Bây giờ, chúng ta sẽ chuyển sang phần tiếp theo: Phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản có điểm gì so với phong trào yêu nước cuối thế kỷ XIX?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần so sánh hai giai đoạn lịch sử: cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.

1. Về mục tiêu cứu nước:
– Cuối thế kỷ XIX: Các phong trào yêu nước chủ yếu mang tính chất phong kiến, với mục tiêu giành lại độc lập dân tộc, khôi phục lại chế độ phong kiến trước đây. Tiêu biểu là các phong trào Cần Vương, phong trào Yên Thế. Tuy nhiên, họ chưa thấy được sự cần thiết phải thay đổi toàn diện xã hội, kiến thiết một quốc gia hiện đại.
– Đầu thế kỷ XX (khuynh hướng dân chủ tư sản): Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc giành độc lập dân tộc mà còn hướng tới việc xây dựng một xã hội tiến bộ, văn minh, theo mô hình các nước phương Tây. Họ đặt ra yêu cầu cải cách xã hội, phát triển kinh tế, mở mang dân trí, xây dựng một quốc gia độc lập, tự do theo hình thức cộng hòa hoặc quân chủ lập hiến.

2. Về đối tượng lãnh đạo và lực lượng tham gia:
– Cuối thế kỷ XIX: Phong trào chủ yếu do các sĩ phu, văn thân yêu nước theo hệ tư tưởng phong kiến lãnh đạo. Lực lượng tham gia chủ yếu là nông dân, một số ít binh lính.
– Đầu thế kỷ XX (khuynh hướng dân chủ tư sản): Lãnh đạo phong trào là những nhà nho bất mãn, những trí thức, tư sản, tiểu tư sản mới xuất hiện, những người tiếp thu tư tưởng dân chủ tư sản. Lực lượng tham gia đa dạng hơn, bao gồm cả tư sản, tiểu tư sản, công nhân, nông dân, học sinh, sinh viên.

3. Về hình thức đấu tranh:
– Cuối thế kỷ XIX: Chủ yếu là đấu tranh vũ trang, khởi nghĩa, chống lại sự đàn áp của Pháp.
– Đầu thế kỷ XX (khuynh hướng dân chủ tư sản): Bên cạnh đấu tranh vũ trang, phong trào còn sử dụng các hình thức đấu tranh mới như: đấu tranh chính trị, báo chí, diễn thuyết, bãi công, vận động cải cách, thành lập các tổ chức chính trị.
Các hoạt động như “Đông Kinh Nghĩa Thục”, “Duy Tân Hội”, “Hội An Nam Minh tế”, “Việt Nam Quốc dân Đảng”… là những minh chứng rõ nét cho sự đa dạng trong hình thức đấu tranh.

4. Về tư tưởng và khuynh hướng chính trị:
– Cuối thế kỷ XIX: Tư tưởng yêu nước theo hệ tư tưởng phong kiến, với các hình thức hoạt động như chống “Tây”, khôi phục “Vua”, “Nam quốc”.
– Đầu thế kỷ XX (khuynh hướng dân chủ tư sản): Tiếp thu tư tưởng dân chủ tư sản, với các khẩu hiệu như “Tự do”, “Bình đẳng”, “Bác ái”, “Công nghiệp hóa”, “Khai hóa”. Các nhà yêu nước muốn học theo các mô hình phát triển của phương Tây để làm cho đất nước giàu mạnh.

5. Về kết quả và hạn chế:
– Cuối thế kỷ XIX: Các phong trào đều bị thất bại, nhưng đã thể hiện tinh thần yêu nước chống Pháp, khơi dậy lòng yêu nước trong nhân dân.
– Đầu thế kỷ XX (khuynh hướng dân chủ tư sản): Mặc dù các phong trào cũng gặp nhiều khó khăn và thất bại, nhưng nó đã góp phần quan trọng vào việc chuẩn bị cho những bước phát triển mới của cách mạng Việt Nam, đặc biệt là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này.

Các em thân mến, các em thấy đấy, khuynh hướng cứu nước dân chủ tư sản đầu thế kỷ XX tuy còn non trẻ và gặp nhiều thử thách, nhưng nó đã mang những yếu tố mới mẻ, phù hợp với xu thế thời đại, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Các em về nhà xem lại bài, chuẩn bị cho bài học tiếp theo nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các em cứ mạnh dạn hỏi thầy. Chúc các em học tốt!