Phân biệt 3 loại môi trường ưu trương, nhược trương và đẳng trương. Khi đặt tế b…
Chúng ta bắt đầu nhé!
1. Khái niệm về môi trường ưu trương, nhược trương và đẳng trương
Trước hết, để phân biệt ba loại môi trường này, chúng ta cần hiểu rõ khái niệm về nồng độ và áp suất thẩm thấu. Nồng độ ở đây được hiểu là nồng độ của các chất hòa tan trong dung dịch. Áp suất thẩm thấu là áp lực mà dung dịch tác động lên màng bán thấm do sự chênh lệch nồng độ chất tan.
a) Môi trường ưu trương:
Là môi trường có nồng độ chất tan cao hơn so với nồng độ chất tan bên trong tế bào.
Điều này cũng có nghĩa là áp suất thẩm thấu của môi trường ưu trương sẽ lớn hơn áp suất thẩm thấu bên trong tế bào.
b) Môi trường nhược trương:
Là môi trường có nồng độ chất tan thấp hơn so với nồng độ chất tan bên trong tế bào.
Ngược lại với môi trường ưu trương, áp suất thẩm thấu của môi trường nhược trương sẽ nhỏ hơn áp suất thẩm thấu bên trong tế bào.
c) Môi trường đẳng trương:
Là môi trường có nồng độ chất tan bằng với nồng độ chất tan bên trong tế bào.
Do đó, áp suất thẩm thấu của môi trường đẳng trương sẽ bằng với áp suất thẩm thấu bên trong tế bào.
2. Sự thay đổi của tế bào khi đặt vào các môi trường
Bây giờ, chúng ta sẽ xem xét khi đặt một tế bào (ví dụ, tế bào động vật hoặc tế bào thực vật) vào từng loại môi trường trên thì điều gì sẽ xảy ra. Nguyên lý chung ở đây là nước sẽ di chuyển từ nơi có nồng độ chất tan thấp (nơi có thế nước cao) sang nơi có nồng độ chất tan cao (nơi có thế nước thấp) qua màng bán thấm.
a) Khi đặt tế bào vào môi trường ưu trương:
* Hiện tượng: Do nồng độ chất tan bên ngoài tế bào cao hơn bên trong, nước sẽ có xu hướng di chuyển từ bên trong tế bào ra môi trường bên ngoài theo cơ chế thẩm thấu.
* Sự thay đổi của tế bào:
* Tế bào động vật: Tế bào sẽ bị mất nước, co lại và nhăn nheo.
* Tế bào thực vật: Do có thành tế bào cứng, tế bào thực vật không bị vỡ như tế bào động vật. Tuy nhiên, nước vẫn di chuyển ra ngoài, làm cho màng sinh chất và chất tế bào co lại, tách khỏi thành tế bào. Hiện tượng này gọi là hiện tượng co nguyên sinh.
b) Khi đặt tế bào vào môi trường nhược trương:
* Hiện tượng: Do nồng độ chất tan bên ngoài tế bào thấp hơn bên trong, nước sẽ có xu hướng di chuyển từ môi trường bên ngoài vào bên trong tế bào theo cơ chế thẩm thấu.
* Sự thay đổi của tế bào:
* Tế bào động vật: Tế bào sẽ hút nước, trương lên. Nếu môi trường nhược trương quá mạnh, tế bào có thể bị vỡ do áp lực nước bên trong quá lớn.
* Tế bào thực vật: Tế bào thực vật cũng hút nước và trương lên. Tuy nhiên, do có thành tế bào bao bọc, tế bào sẽ không bị vỡ. Thành tế bào sẽ tạo ra một áp lực chống lại sự trương nước, gọi là áp suất thành tế bào. Khi áp suất thành tế bào cân bằng với áp suất thẩm thấu, tế bào sẽ đạt trạng thái trương nước tối đa nhưng không bị vỡ.
c) Khi đặt tế bào vào môi trường đẳng trương:
* Hiện tượng: Nồng độ chất tan bên trong và bên ngoài tế bào bằng nhau.
* Sự thay đổi của tế bào:
* Nước vẫn có thể di chuyển ra vào tế bào, nhưng tốc độ di chuyển theo hai chiều là bằng nhau.
* Do đó, tế bào sẽ không có sự thay đổi đáng kể về thể tích và hình dạng.
3. Ví dụ về môi trường ưu trương, nhược trương
Để các em dễ hình dung hơn, cô đưa ra một số ví dụ cụ thể:
a) Ví dụ về môi trường ưu trương:
* Dung dịch nước muối sinh lý đậm đặc: Nếu em làm một dung dịch nước muối có nồng độ cao hơn 0.9%, thì dung dịch đó được coi là ưu trương so với dịch trong cơ thể.
* Mật ong nguyên chất: Mật ong có hàm lượng đường rất cao, nên nó là một môi trường ưu trương đối với nhiều loại tế bào.
* Dung dịch đường đậm đặc: Tương tự như nước muối đậm đặc, dung dịch đường có nồng độ cao cũng là môi trường ưu trương.
b) Ví dụ về môi trường nhược trương:
* Nước cất: Nước cất không chứa bất kỳ chất hòa tan nào, do đó nó có nồng độ chất tan bằng 0. Đây là một môi trường nhược trương mạnh đối với hầu hết các tế bào.
* Dung dịch nước muối sinh lý 0.9% (so với tế bào hồng cầu): Dung dịch nước muối sinh lý 0.9% thường được dùng để truyền tĩnh mạch vì nó có nồng độ xấp xỉ với nồng độ chất tan bên trong tế bào hồng cầu, giúp tế bào không bị thay đổi thể tích. Tuy nhiên, nếu ta so sánh với một số môi trường có nồng độ chất tan thấp hơn nữa, thì dung dịch 0.9% có thể được coi là nhược trương. Nhưng ví dụ điển hình và dễ hiểu nhất cho môi trường nhược trương là nước cất.
Các em thân mến, bài học hôm nay về sự tương tác giữa tế bào và môi trường là vô cùng quan trọng. Nó giải thích nhiều hiện tượng sinh học thực tế, từ cách cây hút nước, đến cách cơ thể điều chỉnh cân bằng nước. Cô hy vọng với phần trình bày chi tiết này, các em đã phân biệt rõ ba loại môi trường và hiểu được sự biến đổi của tế bào. Hãy ôn tập kỹ bài này nhé!
* Môi trường:
– Môi trường ưu trương là môi trường bên ngoài tế bào có nồng độ chất tan lớn hơn nồng độ các chất tan trong tế bào.
– Môi trường đẳng trương là môi trường bên ngoài tế bào có nồng độ chất tan bằng nồng độ các chất tan trong tế bào.
– Môi trường nhược trương là môi trường bên ngoài tế bào có nồng độ chất tan nhỏ hơn nồng độ các chất tan trong tế bào
* Khi cho tế bào vào :
– Môi trường ưu trương tế bào sẽ teo lại do nước từ trong tế bào sẽ di chuyển ra ngoài
– Môi trường đẳng trương tế bào không thay đổi kích thươc
– Môi trường nhược trương tế bào sẽ to ra do nước từ bên ngoài di chuyển vào trong tế bào
Đáp án:
=>Ưu trương là môi trường mà nồng độ chất tan lớn hơn so với môi trường nội bào. Nếu một tế bào sống được đặt trong môi trường ưu trương so với nó thì sẽ xảy ra hiện tượng co nguyên sinh – nước từ trong tế bào sẽ đi ra ngoài làm cho tế bào bị co (thu nhỏ lại) và nếu co quá nhiều sẽ làm tế bào chết.
=>Nhược trương là môi trường mà nồng độ chất tan nhỏ hơn so với môi trường nội bào. Nếu một tế bào sống được đặt trong môi trường nhược trương thì áp suất thẩm thấu sẽ làm các phân tử nước di chuyển vào trong tế bào, có thể làm tế bào sưng lên và vỡ ra.
#hlong210410