Bước 1: Đọc kĩ đoạn thơ và xác định từ ngữ, hình ảnh đặc biệt.

Khi đọc đoạn thơ “Sông Đuống trôi đi / Một dòng lấp lánh / Nằm nghiêng nghiêng trong kháng chiến trường kì”, chúng ta thấy hình ảnh “Sông Đuống” – một vật vô tri, được miêu tả với hành động “nằm nghiêng nghiêng”.

Bước 2: Đối chiếu với các biện pháp tu từ đã học.

Các em còn nhớ không, khi tác giả dùng những từ ngữ vốn chỉ để tả người, tả vật thì biện pháp tu từ đó là gì?

Bước 3: Xác định biện pháp tu từ.

Chính xác! Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ trên là nhân hóa.

Cụ thể, tác giả đã gán cho dòng sông Đuống một tư thế, một hành động (“nằm nghiêng nghiêng”) mà bình thường chỉ con người hoặc sinh vật có sự sống mới có được. Đây là một cách để “thổi hồn” vào cảnh vật.

Bước 4: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ.

Biện pháp nhân hóa ở đây mang lại nhiều tác dụng tuyệt vời:

Thứ nhất, nó làm cho hình ảnh sông Đuống trở nên sinh động, gần gũi và có sức sống hơn bao giờ hết. Dòng sông không chỉ là một cảnh vật thiên nhiên vô tri mà dường như cũng có tâm hồn, biết sẻ chia và chứng kiến.

Thứ hai, việc nhân hóa giúp đoạn thơ gợi lên sự gắn bó máu thịt giữa thiên nhiên (dòng sông Đuống) với lịch sử, số phận của dân tộc trong cuộc kháng chiến gian khổ. Dòng sông như một người bạn, một chứng nhân thầm lặng đã cùng đất nước trải qua những năm tháng khó khăn nhất.

Cuối cùng, biện pháp này còn thể hiện tình cảm yêu mến, trân trọng của tác giả đối với vẻ đẹp của dòng sông quê hương và sự kiên cường của đất nước, khơi gợi trong lòng người đọc niềm tự hào dân tộc và tình yêu quê hương sâu sắc.