Chào các em. Hôm nay, cô sẽ hướng dẫn các em phân tích và tóm tắt hoạt động cũng như diễn biến tâm trạng của nhân vật viên quản ngục trong truyện ngắn Chữ người tử tù của nhà văn Nguyễn Tuân. Đây là một nhân vật vô cùng đặc sắc, là một “thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn, xô bồ”.

Chúng ta sẽ đi theo từng bước, bám sát vào diễn biến của câu chuyện trong sách giáo khoa nhé.

Bước 1: Tâm trạng của viên quản ngục trước khi gặp Huấn Cao

Hoạt động:
– Viên quản ngục làm công việc coi giữ tù nhân, một công việc thường ngày phải tiếp xúc với cái ác, sự tàn nhẫn.
– Tuy nhiên, trong thâm tâm, ông lại có một sở thích cao quý là say mê và trân trọng nghệ thuật thư pháp, khao khát có được chữ của Huấn Cao – người nổi tiếng viết chữ đẹp.

Tâm trạng:
– Ông sống trong một hoàn cảnh éo le, một sự đối lập gay gắt: phải làm công việc của quỷ dữ nhưng lại mang trong mình một tâm hồn nghệ sĩ, một “cái sở nguyện cao quý”.
– Ông cảm thấy cuộc sống của mình là một “vũng bùn”, nơi cái tốt và cái xấu lẫn lộn. Tâm trạng của ông lúc này là sự day dứt, trăn trở, và có phần cô đơn khi không tìm được người tri kỷ để chia sẻ niềm đam mê.

Bước 2: Hoạt động và tâm trạng khi biết tin Huấn Cao sắp bị giải đến nhà giam mình cai quản

Hoạt động:
– Khi nhận được công văn giải Huấn Cao và đồng bọn đến, ông đã lập tức cho người dọn dẹp buồng giam phía trong, nơi sạch sẽ và kín đáo nhất.
– Ông quyết định sẽ “biệt đãi” Huấn Cao, đối xử đặc biệt với một người tử tù.

Tâm trạng:
– Tâm trạng ông vô cùng phức tạp và mâu thuẫn. Một mặt, ông vui mừng vì có cơ hội được tiếp cận với người mà ông ngưỡng mộ tài năng bấy lâu. Mặt khác, ông lại lo lắng, bối rối vì địa vị trớ trêu: ông là quản ngục, còn Huấn Cao là tử tù. Ông lo rằng Huấn Cao sẽ không hiểu tấm lòng của mình.
– Sự bối rối, khổ tâm này cho thấy ông là người biết phân biệt rạch ròi giữa tội phạm và nghệ sĩ, giữa cương vị và tình cảm cá nhân. Ông trân trọng cái tài, cái đẹp hơn cả những quy tắc hà khắc của nhà tù.

Bước 3: Hoạt động và tâm trạng trong những ngày Huấn Cao ở trong tù

Hoạt động:
– Ông đích thân sắp xếp rượu thịt, đãi Huấn Cao và các bạn tù như những thượng khách.
– Khi đối diện với Huấn Cao, ông tỏ ra khúm núm, e dè, nhún nhường, dù ông đang ở vị thế của người cai trị.
– Khi bị Huấn Cao khinh miệt và xua đuổi, ông chỉ cúi đầu, kiên nhẫn chấp nhận và nói “Xin lĩnh ý”.
– Ông thổ lộ nỗi lòng và sở nguyện xin chữ với thầy thơ lại, thể hiện sự thành khẩn và tha thiết tột độ.

Tâm trạng:
– Hồi hộp, lo âu, thấp thỏm chờ đợi phản ứng của Huấn Cao.
– Nhẫn nhục, kiên trì khi bị hiểu lầm. Sự kiên trì này không phải là sự hèn nhát, mà là biểu hiện của một tấm lòng thành thực, một sự trân trọng tuyệt đối dành cho cái đẹp.
– Hy vọng và có phần tuyệt vọng khi thời gian không còn nhiều mà ông vẫn chưa xin được chữ. Nỗi lo sợ “một mai kia, ông Huấn Cao bị hành hình mà không kịp xin được mấy chữ thì ân hận suốt đời” cho thấy ông coi việc xin chữ là việc hệ trọng nhất đời mình.

Bước 4: Hoạt động và tâm trạng trong “cảnh cho chữ” – đỉnh điểm của tác phẩm

Đây là phân đoạn quan trọng nhất, thể hiện rõ nhất vẻ đẹp của nhân vật viên quản ngục.

Hoạt động:
– Ông run run bưng chậu mực, khúm núm cất những đồng tiền kẽm dùng để đánh dấu ô chữ trên tấm lụa trắng.
– Ông và thầy thơ lại đứng nép vào một góc tường, im lặng theo dõi Huấn Cao viết chữ với một thái độ thành kính như đang tham dự một nghi lễ thiêng liêng.
– Khi Huấn Cao cho chữ xong và ban lời khuyên, viên quản ngục đã “vái người tù một vái, chắp tay nói một câu mà dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào: Kẻ mê muội này xin bái lĩnh”.

Tâm trạng:
– Cảm động đến nghẹn ngào, run rẩy. Ông đang được chứng kiến một cảnh tượng “xưa nay chưa từng có”, nơi cái đẹp lên ngôi ngay giữa chốn ngục tù tăm tối.
– Ngưỡng mộ, tôn thờ: Ông không còn xem Huấn Cao là tử tù nữa, mà là một bậc thánh nhân, một người thầy đang khai sáng cho tâm hồn mình.
– Giác ngộ và thanh thản: Lời khuyên của Huấn Cao (“giữ lấy thiên lương cho lành vững”) đã giúp ông nhận ra con đường đúng đắn. Cái vái lạy và giọt nước mắt của ông là cái vái lạy của một tâm hồn đang được cái đẹp gột rửa, là giọt nước mắt của sự giác ngộ và hạnh phúc.

Tổng kết:

Qua các hoạt động và diễn biến tâm trạng trên, ta có thể thấy viên quản ngục là một nhân vật có tâm hồn cao đẹp, biết yêu quý và trân trọng cái tài, cái đẹp. Ông là hiện thân cho niềm tin của nhà văn Nguyễn Tuân vào sức mạnh cảm hóa của nghệ thuật và sự bất tử của “thiên lương” (bản tính tốt đẹp) trong mỗi con người, ngay cả khi họ phải sống trong môi trường tăm tối, xấu xa nhất.

Cô hy vọng qua phần phân tích từng bước này, các em đã hiểu sâu sắc hơn về vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật viên quản ngục và ý nghĩa nhân văn của tác phẩm.