Xác định các biện pháp tu từ và viết đoạn văn phân tích tác dụng của việc sử dụn…
Ai về thăm mẹ quê ta
Chiều nay có đứa con xa nhớ thầm…
Bầm ơi có rét không bầm?
Heo heo gió núi, lâm thâm mưa phùn
Bầm ra ruộng cấy bầm run
Chân lội dưới bùn, tay cấy mạ non
Mạ non bầm cấy mấy đon
Ruột gan bầm lại thương con mấy lần.
Mưa phùn ướt áo tứ thân
Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu!
Bầm ơi, sớm sớm chiều chiều
Thương con, bầm chớ lo nhiều bầm nghe!
Con đi trăm núi ngàn khe
Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm
Con đi đánh giặc mười năm
Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi.
(Bầm ơi! _ Tố Hữu)
Lưu ý: làm bài tập này theo phương pháp dưới đây:
Phương pháp, cấu trúc viết đoạn văn phân tích biện pháp tu từ:
Đoạn trích (đoạn ngữ liệu/ đoạn thơ/ đoạn văn/ đoạn truyện/…) được trích trong tác phẩm (tên tác phẩm) của (tên tác giả) đã được tác giả sử dụng kết hợp nhuần nhuyễn tinh tế các biện pháp tu từ (chỉ rõ hình ảnh chứa biện pháp tu từ đã liệt kê). Thông qua việc vận dụng tài tình các biện pháp tu từ đó, (tên tác giả) đi đến khắc họa (nhấn mạnh) hướng người học đến (nội dung ngữ liệu thể hiện). Không chỉ vậy (bên cạnh đó/ ngoài ra) các biện pháp tu từ còn góp phần khiến cho (làm cho/ giúp cho) hình ảnh thơ (hình ảnh văn) câu thơ (câu văn) đoạn thơ (đoạn văn) trở nên sinh động, cụ thể, giàu sức biểu đạt hơn. Từ đó, chúng ta có thể thấy việc vận dụng các biện pháp tu từ không chỉ làm tăng giá trị nghệ thuật mà còn thể hiện được nội dung nổi bật của đoạn trích.
Chúng ta sẽ cùng nhau giải quyết bài tập này theo từng bước một cách chi tiết nhé.
HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP
Bước 1: Xác định các biện pháp tu từ có trong đoạn thơ
Để làm tốt bước này, các em cần đọc kĩ từng câu thơ và nhớ lại kiến thức về các biện pháp tu từ đã học như so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, câu hỏi tu từ…
Trong đoạn thơ trên, chúng ta có thể dễ dàng nhận ra các biện pháp tu từ sau:
1. Câu hỏi tu từ: Thể hiện ở câu thơ “Bầm ơi có rét không bầm?”. Người con không hỏi để nhận câu trả lời mà để bộc lộ sự quan tâm, lo lắng sâu sắc của mình dành cho mẹ.
2. Điệp ngữ:
– Từ “Bầm” được lặp lại 11 lần và từ “con” được lặp lại 4 lần. Việc lặp lại này tạo nên âm hưởng tha thiết, ngọt ngào, như một lời thủ thỉ tâm tình, nhấn mạnh nỗi nhớ thương da diết của người con luôn hướng về mẹ và hình ảnh người mẹ luôn hiện hữu trong tâm trí người con.
– Cụm từ “Mưa phùn”, “Chưa bằng” cũng được lặp lại, góp phần nhấn mạnh sự vất vả của mẹ và sự thấu hiểu của con.
3. So sánh:
– “Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu!”: Đây là một phép so sánh rất độc đáo, lấy cái cụ thể, hữu hình (hạt mưa) để so sánh với cái trừu tượng, vô hình (nỗi thương nhớ). Phép so sánh này cho thấy tình thương mẹ của người con là vô bờ bến, không thể đong đếm được, mênh mông như cơn mưa rừng.
– “Con đi trăm núi ngàn khe
Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm”: Phép so sánh không ngang bằng, lấy cái vất vả, hiểm nguy của người chiến sĩ (“trăm núi ngàn khe”) để so sánh với nỗi lo lắng, đau xót của người mẹ. Qua đó, tác giả khẳng định sự hi sinh thầm lặng của người mẹ còn lớn lao hơn cả những gian khổ nơi chiến trường.
– “Con đi đánh giặc mười năm
Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi”: Phép so sánh không ngang bằng tiếp tục được sử dụng để tôn vinh sự hi sinh và cuộc đời vất vả của mẹ, khẳng định công lao trời biển của mẹ.
Bước 2: Viết đoạn văn phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ
Bây giờ, chúng ta sẽ vận dụng những gì đã phân tích ở Bước 1 và viết thành một đoạn văn hoàn chỉnh theo đúng cấu trúc đề bài yêu cầu nhé.
Bài làm hoàn chỉnh
Đoạn trích thơ trên, trích trong bài thơ “Bầm ơi” của nhà thơ Tố Hữu, đã được tác giả sử dụng kết hợp nhuần nhuyễn tinh tế các biện pháp tu từ như câu hỏi tu từ (Bầm ơi có rét không bầm?), điệp ngữ (lặp lại nhiều lần từ “bầm”, “con”) và đặc biệt là phép so sánh độc đáo (Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu; Con đi trăm núi ngàn khe / Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm). Thông qua việc vận dụng tài tình các biện pháp tu từ đó, Tố Hữu đã khắc họa thành công hình ảnh người mẹ Việt Nam tần tảo, chịu thương chịu khó, giàu đức hi sinh và đồng thời nhấn mạnh tình cảm yêu thương, trân trọng, biết ơn sâu sắc của người con chiến sĩ dành cho mẹ nơi hậu phương. Không chỉ vậy, các biện pháp tu từ còn góp phần làm cho hình ảnh thơ, câu thơ trở nên sinh động, cụ thể, giàu sức biểu đạt hơn; giúp cho những tình cảm trừu tượng như nỗi nhớ thương, lòng biết ơn trở nên hữu hình, có thể cảm nhận được. Từ đó, chúng ta có thể thấy việc vận dụng các biện pháp tu từ không chỉ làm tăng giá trị nghệ thuật cho đoạn thơ mà còn thể hiện được nội dung nổi bật của đoạn trích: đó là tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh.
Các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn văn là :
1, Điệp ngữ:
– Từ “bầm” được lặp lại nhiều lần → thể hiện tình cảm thiết tha, nhớ thương của người con dành cho người mẹ.
– “Con đi…” và “chưa bằng…” → nhấn mạnh sự gian khổ của mẹ hơn cả những khó khăn của người con ngoài chiến trận.
2, So sánh:
– “Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu!” → so sánh lượng mưa với nỗi thương mẹ.
– “Con đi trăm núi ngàn khe / Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm” → so sánh nỗi vất vả của mẹ với gian khổ của con nơi chiến trường.
3, Ẩn dụ:
– “Ruột gan bầm lại thương con mấy lần” → ẩn dụ cho nỗi nhớ thương của mẹ.
4, Hoán dụ
– “Áo tứ thân” → hoán dụ cho người mẹ tảo tần, lam lũ vùng quê Bắc Bộ
5, Câu hỏi tu từ:
– “Bầm ơi có rét không bầm?” → thể hiện sự lo lắng, nhớ thương của người con nhưng không cần lời đáp.
Đoạn văn phân tích tác dụng của việc sử dụng biện pháp tu từ :
Trong đoạn thơ “Bầm ơi!”, Tố Hữu đã sử dụng linh hoạt nhiều biện pháp tu từ như điệp ngữ, so sánh, ẩn dụ, hoán dụ và câu hỏi tu từ, nhằm thể hiện một cách sâu sắc tình cảm tha thiết, chân thành của người con đối với người mẹ ở quê nhà. Điệp ngữ “bầm” lặp đi lặp lại như tiếng gọi nức nở, gợi tình cảm ruột thịt thiêng liêng và nỗi nhớ da diết. Biện pháp so sánh: “Mưa bao nhiêu hạt, thương bầm bấy nhiêu” diễn tả tình thương mẹ vô bờ, không thể đong đếm. Câu hỏi tu từ “Bầm ơi có rét không bầm?” thể hiện sự lo lắng khôn nguôi, khiến người đọc cảm nhận được sự day dứt trong lòng người con xa quê. Ẩn dụ và hoán dụ còn giúp khắc họa hình ảnh người mẹ tảo tần, làm việc, suốt đời vất vả vì con. Nhờ các biện pháp nghệ thuật ấy, bài thơ không chỉ làm sống dậy tình mẫu tử \mà còn ca ngợi đức hi sinh âm thầm, vĩ đại của người mẹ Việt Nam trong chiến tranh.